Iran đã yêu cầu được bồi thường cho những thiệt hại do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel gây ra, trong bối cảnh quốc gia này vẫn thể hiện lập trường cứng rắn và các cường quốc khu vực tiếp tục nỗ lực làm trung gian nhằm chấm dứt xung đột.
Đại diện của Tehran tại Liên Hợp Quốc hôm thứ Ba vừa qua cho biết rằng 5 quốc gia trong khu vực phải trả bồi thường cho họ, dựa trên cáo buộc rằng lãnh thổ của họ đã bị sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Iran cũng đề xuất ý tưởng bồi thường thiệt hại thông qua một “cơ chế eo biển Hormuz”, theo đó sẽ áp thuế đối với các tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy này.
Một ước tính ban đầu cho thấy Iran đã chịu khoảng 270 tỷ USD thiệt hại trực tiếp và gián tiếp kể từ khi cuộc chiến Mỹ – Israel bắt đầu ngày 28/2, người phát ngôn chính phủ Iran, bà Fatemeh Mohajerani, cho biết trong cuộc phỏng vấn với hãng tin RIA Novosti của Nga, được công bố hôm thứ Ba.
Bà không cung cấp thêm chi tiết, chẳng hạn như phân tích cụ thể các khoản thiệt hại, nhưng cho biết vấn đề bồi thường đã được thảo luận trong các cuộc đàm phán tuần trước giữa Tehran và Washington tại Pakistan, và sẽ tiếp tục được nêu ra trong bất kỳ cuộc thương lượng nào trong tương lai với Mỹ và các bên trung gian.
Chính phủ Iran cho biết họ vẫn đang đánh giá mức độ thiệt hại nghiêm trọng đối với cơ sở hạ tầng quan trọng của đất nước, sau khi các cơ sở dầu khí, công ty hóa dầu, nhà máy thép và nhôm liên tục trở thành mục tiêu tấn công, bên cạnh các tổ hợp quân sự. Những cơ sở này sẽ cần nhiều năm để có thể khôi phục hoàn toàn.
Cầu, cảng, mạng lưới đường sắt, các trường đại học và trung tâm nghiên cứu, cùng nhiều nhà máy điện và cơ sở khử mặn nước cũng bị tấn công trực tiếp, trong khi một số lượng lớn bệnh viện, trường học và nhà dân bị hư hại hoặc phá hủy.
"Thực tế kinh tế"
Bà Mohajerani nói với truyền thông nhà nước Iran đầu tuần này rằng “những thực tế kinh tế hiện tại” đồng nghĩa với việc chính phủ không có đủ nguồn lực để bồi thường cho người dân nếu nhà cửa của họ bị hư hại hoặc phá hủy do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.
Trong khi đó, ông Maghsoud Asadi Samani, Tổng thư ký Hiệp hội Hàng không Iran, cho biết với truyền thông nước này rằng 60 máy bay dân dụng đã không còn khả năng hoạt động, trong đó 20 chiếc bị phá hủy hoàn toàn do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.
Quan chức này cho biết Iran hiện chỉ còn khoảng 160 máy bay chở khách đang hoạt động, phần lớn đã cũ hàng chục năm và phải duy trì hoạt động nhờ công tác bảo dưỡng gặp nhiều khó khăn do thiếu phụ tùng và dịch vụ, hệ quả từ các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ.
Ông Samani nói thêm rằng các hãng hàng không cũng mất phần lớn doanh thu dự kiến trong dịp Nowruz (Tết Ba Tư) vào cuối tháng 3, và tổng thiệt hại của họ đã vượt 300.000 tỷ rial (khoảng 190 triệu USD theo tỷ giá hiện tại) chỉ trong 40 ngày chiến tranh.
Một số sân bay quốc tế của nước này, bao gồm tại Tehran, Tabriz, Urmia và Khorramabad, đã bị hư hại nghiêm trọng sau nhiều cuộc tấn công nhắm vào đường băng, tháp kiểm soát và nhà chứa máy bay.
Bất chấp mức độ thiệt hại lớn và tác động từ cuộc phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran bắt đầu từ thứ Hai, giới chức Tehran cho thấy họ không có ý định nhượng bộ lớn trong các cuộc đàm phán với Washington, bao gồm cả vấn đề làm giàu uranium.
Ông Ebrahim Rezaei, người phát ngôn của Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran – nơi có nhiều thành viên theo đường lối cứng rắn – cho rằng lệnh ngừng bắn hai tuần được công bố tuần trước không nên được gia hạn, vì điều này sẽ tạo cơ hội cho Mỹ và Israel bổ sung kho vũ khí và cải thiện vị thế tấn công.
Ông viết trên mạng xã hội: “Hoặc họ phải công nhận các quyền của Iran, bao gồm quyền kiểm soát Eo biển Hormuz của chúng tôi, hoặc quay lại chiến tranh”.
Iran đã chi gần 8 tỷ USD cho ngân sách quân sự năm 2024, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), và các quan chức nước này cam kết sẽ tăng gấp ba con số đó sau các cuộc đối đầu tên lửa với Israel vào tháng 10 cùng năm. Tuy nhiên, chính phủ cũng đang phải đối mặt với tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài, liên quan đến quản lý yếu kém trong nước, tham nhũng và các lệnh trừng phạt của Mỹ.
Internet bị cắt gây thiệt hại kinh tế
Việc gần như ngắt hoàn toàn internet đối với hơn 90 triệu người dân Iran đã khiến tình hình kinh tế thêm khó khăn và gây bức xúc trong xã hội suốt bảy tuần qua.
Sau làn sóng sa thải và mất cơ hội kinh doanh do việc gián đoạn internet, chính phủ cho biết họ không có thẩm quyền về vấn đề này và đổ trách nhiệm cho Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao.
Ông Afshin Kolahi, người đứng đầu một ủy ban thuộc Phòng Thương mại Iran, cho biết trong một hội nghị trực tuyến hôm thứ Hai rằng việc mất kết nối internet đang gây thiệt hại lên tới 80 triệu USD mỗi ngày, bao gồm cả thiệt hại trực tiếp và gián tiếp.
Ông nói: “Chúng ta đang mất tương đương bốn cây cầu B1 mỗi ngày. Chúng ta đang mất hai nhà máy điện công suất trung bình mỗi ngày, và chúng ta tự gây ra điều này”.
Bộ Thông tin và Truyền thông Iran sau đó đã đăng lại đoạn video phát biểu này trên mạng xã hội. Trước đó, vào tháng 1, khi chính phủ áp đặt lệnh cắt internet gần như hoàn toàn trong 20 ngày trong bối cảnh biểu tình, bộ này từng cảnh báo rằng nhiều doanh nghiệp trực tuyến không thể tồn tại quá ba tuần nếu không có internet.
Hiện tại, khi chưa có dấu hiệu khôi phục kết nối đầy đủ, chính phủ đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng hệ thống internet phân tầng.
Tuần này, giới chức thông báo rằng một số doanh nghiệp được đề cử đã được cấp quyền truy cập internet toàn cầu, trong khi phần lớn người dân vẫn chỉ có thể sử dụng mạng nội bộ bị hạn chế.
Các công ty viễn thông cũng cung cấp dịch vụ “Internet Pro” cho một số người dùng đủ điều kiện, với chi phí cao hơn nhưng ít bị kiểm duyệt hơn. Một số người cho biết họ đã trả tiền và đang chờ kích hoạt dịch vụ.
Tuy nhiên, ngay cả trên các nền tảng truyền thông nhà nước – một trong số ít không gian mà người dân Iran có thể bày tỏ ý kiến – vấn đề internet vẫn là chủ đề nóng nhất. Trên trang của hãng tin Fars, các hashtag phổ biến nhất đều kêu gọi “tự do internet”.
Hôm thứ Hai, cơ quan an ninh đã yêu cầu trang công nghệ Digiato gỡ bỏ đồng hồ đếm ngược trên website, vốn dùng để ghi lại thời gian Iran bị “bóng tối số” bao phủ.
Trong khi đó, thị trường chợ đen vẫn tồn tại sôi động, với việc buôn bán các dịch vụ VPN và các công cụ khác giúp người dân tìm cách kết nối ra bên ngoài.
Theo AJ
