Hai binh sĩ Triều Tiên bị bắt khi chiến đấu cho Nga trong cuộc xung đột với Ukraine hiện đã được đưa tới Hàn Quốc. Vụ việc đặt ra hàng loạt câu hỏi về cách Seoul thẩm vấn, bảo vệ và tái định cư hai người này, cũng như cơ sở pháp lý cho việc chuyển giao.
Dưới đây là những kịch bản có thể xảy ra tiếp theo.
Hai binh sĩ sẽ trải qua quy trình thế nào?
Hai binh sĩ dự kiến sẽ được thẩm vấn và kiểm tra an ninh trước khi chính quyền Hàn Quốc quyết định có cấp quy chế bảo hộ cho họ hay không và bắt đầu quá trình tái định cư.
Bộ Thống nhất Hàn Quốc hôm 28/9 cho biết trường hợp của hai người sẽ được xem xét theo các luật liên quan và tiền lệ trước đây, cho thấy Luật Bảo vệ và Hỗ trợ Định cư cho Người đào thoát Triều Tiên nhiều khả năng sẽ được áp dụng.
Theo luật này, Cơ quan Tình báo Quốc gia Hàn Quốc (NIS) sẽ điều tra những người xin được bảo hộ trong thời gian họ bị tạm giữ để xác minh danh tính, lý do rời Triều Tiên và các vấn đề liên quan đến an ninh.
Quá trình điều tra và bảo vệ tạm thời có thể kéo dài tới 90 ngày và được gia hạn trong những trường hợp bất khả kháng.
Do từng phục vụ trong quân đội Triều Tiên và trực tiếp chứng kiến việc Bình Nhưỡng triển khai lực lượng sang Nga, hai binh sĩ có thể sẽ phải trải qua quá trình thẩm vấn chuyên sâu hơn.
Những người được Hàn Quốc cấp quy chế bảo hộ thường phải tham gia chương trình đào tạo tái định cư trước khi chính thức hòa nhập vào xã hội Hàn Quốc.
Nghị sĩ đối lập Yu Yong-weon, người từng gặp hai binh sĩ tại Ukraine vào tháng 2/2025, cho biết họ từng phục vụ trong lực lượng đặc nhiệm Triều Tiên và có thể cung cấp thông tin về hoạt động huấn luyện, năng lực quân sự của Bình Nhưỡng cũng như sự tham gia của Triều Tiên vào cuộc chiến.
Bên nào quyết định hai binh sĩ sẽ được bảo hộ hay không?
Thông thường, Bộ trưởng Thống nhất Hàn Quốc là người quyết định một người Triều Tiên mới tới nước này có đủ điều kiện được bảo hộ hay không. Tuy nhiên, Giám đốc NIS cũng có thể đưa ra quyết định nếu vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia.
Ông Yu nói với Reuters rằng tính chất nhạy cảm của vụ việc có thể khiến hai binh sĩ phải tránh xuất hiện trước công chúng lâu hơn so với những người Triều Tiên khác tới Hàn Quốc.
Tình trạng thể chất và tâm lý của họ cũng nhiều khả năng sẽ được đánh giá.
Ông Yu cho biết khi gặp hai người, họ bị giam riêng tại một cơ sở tạm giữ của Ukraine. Thời gian dài bị cách ly cùng sự bất định về tương lai có thể đã ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần của họ.
Ukraine có quyền chuyển giao hai binh sĩ không?
Công ước Geneva thứ ba quy định tù binh chiến tranh phải được trả tự do và hồi hương không chậm trễ sau khi các hành động thù địch chấm dứt. Tuy nhiên, quy định này không nhất thiết cấm việc trả tự do hoặc chuyển giao tù binh tới một quốc gia thứ ba trước thời điểm đó.
Hàn Quốc và Ukraine chưa công bố cơ sở pháp lý cụ thể cho việc chuyển giao hai binh sĩ, trong đó chưa rõ liệu quá trình này có chính thức chấm dứt quy chế tù binh chiến tranh của họ hay không.
Peter Ward, nghiên cứu viên tại Viện Sejong, cho rằng hồi hương là một nguyên tắc cơ bản điều chỉnh vấn đề tù binh chiến tranh, nhưng nguyên tắc này không nên được áp dụng nếu việc hồi hương có thể gây tổn hại tới phúc lợi hoặc quyền con người của tù binh.
“Có đầy đủ cơ sở theo luật nhân đạo và luật nhân quyền để những tù binh này được chuyển tới một quốc gia thứ ba mà họ lựa chọn, miễn là quốc gia đó sẵn sàng tiếp nhận họ”, ông Ward nói.
Lee Shin-wha, giáo sư Đại học Korea và cựu đặc phái viên về nhân quyền Triều Tiên, cho rằng việc chuyển giao vẫn có thể gây ra những tranh cãi pháp lý và ngoại giao.
Theo bà, luật pháp quốc tế coi Triều Tiên là một quốc gia riêng biệt, trong khi Hàn Quốc lại xem người Triều Tiên là công dân của mình.
Bà cho rằng nguyện vọng được tới Hàn Quốc của hai binh sĩ, cùng những rủi ro họ có thể phải đối mặt nếu trở về Triều Tiên, là cơ sở để Seoul tiếp nhận họ.
Hai binh sĩ có thể được trả về Triều Tiên không?
Luật nhân quyền quốc tế sẽ là yếu tố chống lại việc đưa hai binh sĩ trở về nếu họ có nguy cơ thực sự phải chịu tra tấn, đàn áp hoặc các hình thức đối xử nghiêm trọng khác.
Nguyên tắc không hồi tố (non-refoulement) cấm đưa một người trở lại quốc gia nơi họ có nguy cơ phải đối mặt với những mối đe dọa như vậy.
Bà Lee cho biết hồi hương là nguyên tắc chung đối với tù binh chiến tranh, nhưng thông lệ quốc tế cũng công nhận quyền hồi hương tự nguyện và không cho phép đưa tù binh trở về nếu điều đó có thể khiến họ bị đàn áp hoặc tra tấn.
Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un từng ca ngợi những binh sĩ tự sát trong khi chiến đấu chống lực lượng Ukraine tại khu vực Kursk của Nga, nơi hai người này bị bắt.
Hai binh sĩ đã nhiều lần bày tỏ mong muốn tới Hàn Quốc, cả trong các cuộc phỏng vấn với truyền thông và khi gặp nghị sĩ Yu.
Ông Ward cho rằng Triều Tiên có rất ít cơ sở theo luật quốc tế để yêu cầu Hàn Quốc trao trả hai người.
Hàn Quốc phản ứng ra sao với cuộc chiến ở Ukraine?
Hàn Quốc là một trong những nước sản xuất vũ khí lớn và từng chịu sức ép từ một số nước phương Tây cũng như Kiev về việc cung cấp vũ khí sát thương cho Ukraine. Tuy nhiên, Seoul cho đến nay chủ yếu tập trung vào viện trợ phi sát thương, trong đó có thiết bị rà phá bom mìn.
Tổng thống Lee Jae Myung công bố gói hỗ trợ trị giá 100 triệu USD cho Ukraine tại hội nghị thượng đỉnh NATO hồi tháng 7, đồng thời khẳng định chính phủ Hàn Quốc không đưa vũ khí sát thương vào gói viện trợ.
Seoul cũng cam kết tiếp tục hỗ trợ nhân đạo và tham gia công cuộc tái thiết Ukraine.
Tại cuộc gặp hồi tháng 7, Tổng thống Lee và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhất trí rằng vấn đề hai tù binh Triều Tiên cần được xử lý dựa trên nguyện vọng tự do của họ, luật pháp quốc tế và các nguyên tắc nhân đạo.
Vì sao Hàn Quốc muốn giữ bí mật?
Hàn Quốc đã yêu cầu Ukraine xin lỗi sau khi Tổng thống Zelensky tiết lộ việc chuyển giao hai tù binh tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc hồi tuần trước. Seoul cáo buộc Kiev vi phạm thỏa thuận giữ kín thông tin về vụ việc.
Hàn Quốc cho rằng việc giữ bí mật là cần thiết để bảo vệ hai binh sĩ cũng như người thân của họ đang ở Triều Tiên.
Tuy nhiên, Kiev phủ nhận việc tồn tại bất kỳ thỏa thuận bảo mật nào.
Theo Reuters
