Đề xuất 4 cơ chế đặc thù về trách nhiệm hình sự đối với vi phạm kinh tế
Ngày 3/8, đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an, trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Theo Bộ trưởng Công an, việc ban hành nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương Đảng, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp.
Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang cho biết dự thảo nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều với các nội dung cụ thể.
Trong đó, Chương 1 gồm 4 điều, quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện và giải thích từ ngữ.
Đại tướng Lương Tam Quang cho biết nghị quyết này quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Nghị quyết này quy định các nguyên tắc thực hiện, trong đó có các nguyên tắc quan trọng, cốt lõi gồm: khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Khoan hồng, giảm nhẹ đối với hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp. Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính, xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng. Xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Chương 2 của dự thảo nghị quyết gồm 7 điều, quy định về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Đại tướng Lương Tam Quang nêu rõ 4 nhóm chính sách xử lý hình sự, gồm: Không truy cứu trách nhiệm hình sự; Loại trừ trách nhiệm hình sự; Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; và Miễn trách nhiệm hình sự. Đồng thời, nghị quyết quy định rõ trình tự, thủ tục tố tụng, thi hành án và xử lý kỷ luật tương ứng.
Chương 3 của dự thảo nghị quyết, theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, gồm 2 điều, quy định về hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện. Nghị quyết dự kiến có hiệu lực thực hiện trong 3 năm. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi hết thời gian tạm hoãn không quá 2 năm.
Tránh tạo cảm giác có tiền là được miễn trách nhiệm hình sự
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết với những mục tiêu được Bộ trưởng Công an đề cập.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục bám sát, thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 04 Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng; lượng hóa tiêu chí phân loại vi phạm, điều kiện áp dụng chính sách khoan hồng; thiết lập cơ chế kiểm soát, giám sát chặt chẽ, ngăn ngừa việc lợi dụng, bảo đảm nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Về không truy cứu trách nhiệm hình sự, đa số ý kiến tán thành áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và có hiệu quả kinh tế - xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả. Tuy nhiên, đề nghị cân nhắc điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” để tránh thu hẹp chính sách khoan hồng và bảo đảm áp dụng thống nhất đối với các vi phạm tương tự.
Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đây là chính sách mới nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Đề nghị làm rõ đối tượng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”; rà soát mối quan hệ với quy định của Bộ luật Hình sự về rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới; đồng thời, cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng, bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.
Về tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm 3 hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù và xử lý kỷ luật, đa số ý kiến tán thành các cơ chế hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt và xóa án tích.
Đối với miễn trách nhiệm hình sự, việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng nhưng cũng cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố khác, tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật. Có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế tha tù trước thời hạn có điều kiện.
Về điều khoản thi hành và tổ chức thực hiện, Ủy ban cơ bản tán thành thời hạn thực hiện Nghị quyết là 3 năm, tạo khoảng thời gian thí điểm để tổ chức thực hiện, kiểm nghiệm và đánh giá chính sách. Tuy nhiên, cần xác định rõ ngày có hiệu lực của Nghị quyết, các quy định chuyển tiếp để tránh chồng chéo hoặc khoảng trống pháp lý và mối quan hệ với Bộ luật Hình sự sửa đổi.
