Chiến sự tại Vịnh Ba Tư cùng các biện pháp hạn chế xuất khẩu mới của Trung Quốc đã khiến giá axit sulfuric tăng vọt, đồng thời làm dấy lên lo ngại về nguồn cung của loại hóa chất mà cả thế giới phụ thuộc để sản xuất lương thực, kim loại, giấy, chip máy tính và nước sạch.
Axit sulfuric là loại hóa chất được tiêu thụ nhiều nhất hành tinh, được sản xuất thông qua quá trình luyện và tinh chế kim loại màu như đồng và nickel, hoặc bằng cách đốt lưu huỳnh – sản phẩm phụ của ngành dầu khí.
Loại axit này có thể ăn thủng cả kệ thép tại các cửa hàng kim khí, nơi nó được bán dưới dạng dung dịch thông cống cực mạnh. Tuy nhiên, nó phổ biến hơn nhiều ở các khâu cao hơn trong chuỗi cung ứng công nghiệp nặng, nơi nó được sử dụng để tạo ra vô số sản phẩm và vật liệu thiết yếu.
Axit sulfuric được dùng để sản xuất phân lân, tách đồng và nhiều kim loại khác khỏi quặng đá, xử lý bột gỗ, tẩy thép, thuộc da và lưu hóa cao su. Các hệ thống xử lý nước đô thị cũng phụ thuộc vào axit sulfuric, tương tự như ngành sản xuất pin và chất bán dẫn. Axit citric tạo vị chua cho nước giải khát có đường và silica tạo độ nhám cho kem đánh răng cũng đều được sản xuất bằng hóa chất này.
Do axit sulfuric có tính ăn mòn cực mạnh, việc vận chuyển loại hóa chất này rất khó khăn và tốn kém, theo ông Kunal Sinha, người từng quản lý mảng kinh doanh axit sulfuric tại công ty khai khoáng Glencore (Mỹ) và hiện là đồng sáng lập kiêm giám đốc điều hành startup chế biến kim loại Valor.
Ông Sinha cho biết các doanh nghiệp thường không dự trữ nhiều axit sulfuric vì loại hóa chất này đòi hỏi quy trình xử lý cẩn trọng và các bồn chứa chuyên dụng.
“Trong hệ thống đường ống và kho chứa của họ chỉ có lượng dự trữ đủ dùng vài tuần, may mắn thì được một tháng,” ông nói. “Bất kỳ gián đoạn chuỗi cung ứng nào, dù là đình công đường sắt hay việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, đều là vấn đề lớn.”
Một phần lớn lượng lưu huỳnh toàn cầu đến từ các nhà máy lọc dầu và khí đốt ở Vịnh Ba Tư, nhưng nguồn cung này đã bị bóp nghẹt tại Hormuz.
Đổi lại, nguy cơ với thị trường phân bón và an ninh lương thực đã khiến Trung Quốc – nhà sản xuất lưu huỳnh lớn nhất thế giới – hạn chế xuất khẩu trong tháng này, làm giá cả leo thang và nguồn cung càng thêm căng thẳng, theo bà Freda Gordon thuộc công ty theo dõi thị trường lưu huỳnh Acuity Commodities.
“Họ thực sự lo ngại về an ninh lương thực,” bà Gordon nói. “Họ muốn bảo đảm giá phân bón ổn định.”
Theo bà Sarah Marlow, các thị trường chịu tác động mạnh nhất từ lệnh hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc có thể là Chile và Indonesia.
Giá lưu huỳnh tại Indonesia đã bắt đầu tăng khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran cuối tháng 2 và từ đó tới nay đã tăng hơn 80%, theo dữ liệu của Argus.
Các lãnh đạo ngành kim loại cho biết nhiều công ty khai thác nickel tại Indonesia – vốn phụ thuộc phần lớn nguồn lưu huỳnh từ Trung Đông – đã bắt đầu cắt giảm sản lượng kim loại dùng để sản xuất pin xe điện và thép không gỉ.
Giá axit sulfuric tại Chile – nước sản xuất đồng lớn nhất thế giới – đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi giao tranh bùng phát. Chile nhập khẩu axit sulfuric nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác và sử dụng nó để tách đồng từ các đống quặng khổng lồ.
Giá xuất khẩu chủ chốt tại Trung Đông và Trung Quốc cũng tăng mạnh. Các nhà phân tích và tổ chức vận động ngành công nghiệp đang phát đi cảnh báo tại Wall Street và Washington.
“Mọi thứ đang tới ngưỡng nguy hiểm khi hàng tồn kho bị rút cạn và sản lượng các khoáng sản chiến lược cùng các sản phẩm nông nghiệp như phosphate đang chậm lại,” ông Craig Jorgenson, giám đốc điều hành tổ chức ngành Sulphur Institute, nhận định.
Mỹ tương đối ít bị ảnh hưởng hơn. Phần lớn nhu cầu không được đáp ứng bởi các nhà máy lọc dầu và lò luyện trong nước sẽ được bổ sung từ Mexico và Canada, nơi lưu huỳnh từng được tích trữ thành những kim tự tháp khổng lồ gần các mỏ cát dầu Alberta trong giai đoạn giá thấp.
Tuy nhiên, tình trạng thiếu lưu huỳnh toàn cầu vẫn có thể ảnh hưởng tới kinh tế Mỹ, đặc biệt nếu sản lượng đồng toàn cầu suy giảm và giá đồng tiếp tục vượt các mức kỷ lục hiện tại.
Mỗi trung tâm dữ liệu quy mô lớn cần tới hàng chục nghìn tấn đồng cho dây dẫn, thanh dẫn điện, bảng mạch, máy biến áp và các linh kiện điện khác bên trong. Nhà ở cũng chứa đầy dây điện và ống đồng. Ngay cả trước thời kỳ xe điện, mỗi chiếc ô tô trung bình của người Mỹ đã sử dụng hơn 1 dặm dây đồng.
Đối với một số doanh nghiệp, giá lưu huỳnh tăng mạnh lại mang tới khoản lợi nhuận khổng lồ.
Các nhà máy lọc dầu tại vùng Vịnh Mỹ xử lý dầu chua giàu lưu huỳnh, như dầu từ Canada và Venezuela, hiện có một sản phẩm phụ được săn đón không kém xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay.
Tập đoàn khai khoáng Ivanhoe Mines của tỷ phú Robert Friedland gần đây đã khai trương lò luyện đồng lớn nhất châu Phi tại Cộng hòa Dân chủ Congo – một nước sản xuất đồng lớn phụ thuộc nhiều vào axit từ Trung Đông.
Ông Friedland cho biết hôm thứ Tư, khi Ivanhoe Mines công bố kết quả kinh doanh quý, rằng lò luyện Kamoa-Kakula đang tạo ra khoảng 1 triệu USD mỗi ngày nhờ doanh thu từ axit sulfuric tăng mạnh.
Ông Friedland nói trong một cuộc phỏng vấn rằng việc xây dựng một lò luyện hiệu quả hơn, tạo ra nhiều axit hơn, từng khiến chi phí tăng cao. “Giờ thì chúng tôi bắt đầu thu được thành quả,” ông nói.
Theo WSJ
