Trung Quốc đã đề nghị riêng với Tehran rằng Iran cần sử dụng ảnh hưởng của mình để kiềm chế lực lượng Houthi tại Yemen, sau khi Arab Saudi kêu gọi Bắc Kinh hỗ trợ trước cuộc tiến công quân sự nhanh chóng của nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn trong tuần qua.
Thông tin trên được ba nguồn tin Iran am hiểu vấn đề tiết lộ.
Theo các nguồn tin, Riyadh tìm đến Trung Quốc sau khi Houthi nhanh chóng mở rộng kiểm soát dọc bờ Biển Đỏ và khu vực xung quanh eo biển Bab el-Mandeb. Những bước tiến này khiến hoạt động vận chuyển hàng hải và xuất khẩu dầu của Arab Saudi đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn.
Trung Quốc trước đó đã công khai kêu gọi các bên kiềm chế, đối thoại và khôi phục hoạt động hàng hải an toàn. Tuy nhiên, theo ba nguồn tin, thông điệp mà Bắc Kinh chuyển tới Tehran trong các cuộc trao đổi kín có nội dung mạnh hơn đáng kể so với những tuyên bố công khai.
Bắc Kinh muốn Iran sử dụng ảnh hưởng đối với Houthi để ngăn cuộc xung đột tiếp tục lan rộng sang các tuyến vận chuyển năng lượng mà Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới - phụ thuộc.
Ba nguồn tin, được thông báo về các cuộc thảo luận và yêu cầu không tiết lộ danh tính, không cho biết cụ thể thông điệp của Trung Quốc được truyền tới Tehran bằng cách nào. Họ cũng không xác nhận liệu vấn đề này có được đề cập trong chuyến thăm Trung Quốc hôm thứ Tư của Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi hay không.
Theo các nguồn tin, phản hồi của Tehran là sự ổn định và hòa bình trong khu vực phụ thuộc vào việc chấm dứt cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.
Ba nguồn tin Iran cho biết các quan chức Trung Quốc không đưa ra bất kỳ lời đe dọa trực tiếp nào, cũng không ám chỉ rằng Bắc Kinh sẽ sử dụng sức ép kinh tế đối với Tehran nếu Iran không tận dụng ảnh hưởng của mình để kiềm chế Houthi.
Trong phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters về thông tin trên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết: “Trung Quốc không mong muốn chứng kiến căng thẳng khu vực tiếp tục lan sang Yemen và Biển Đỏ. Bất ổn khu vực leo thang không phù hợp với lợi ích của bất kỳ bên nào”.
Bộ này nói thêm rằng chủ quyền và an ninh của tất cả các quốc gia cần được tôn trọng, đồng thời những cơ sở thiết yếu đối với đời sống của người dân không được trở thành mục tiêu tấn công.
“Trung Quốc kêu gọi chấm dứt những hành động khiến tình hình trở nên phức tạp hơn và thúc giục giải quyết các vấn đề thông qua đối thoại, đàm phán”, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố.
Bộ Ngoại giao Iran và văn phòng truyền thông của chính phủ Arab Saudi chưa lập tức phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters về bài viết này.
Nguy cơ xảy ra cuộc chiến lan rộng trong khu vực
Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Iran trong hơn một thập niên qua và hiện vẫn là khách hàng mua dầu chủ chốt của Tehran.
Theo dữ liệu của Kpler, công ty chuyên cung cấp dữ liệu và phân tích thị trường hàng hóa, lượng dầu Trung Quốc mua vào chiếm hơn 80% tổng lượng dầu xuất khẩu bằng đường biển của Iran trong năm 2025, tương đương trung bình khoảng 1,4 triệu thùng/ngày.
“Một trong số ít các thủ đô vẫn có khả năng gây sức ép để Iran kiềm chế Houthi chính là Bắc Kinh”, một nhà ngoại giao cấp cao phương Tây tại khu vực nhận định.
Houthi nổi lên từ những năm 1990 trong bối cảnh phản đối ảnh hưởng tôn giáo của Arab Saudi theo hệ phái Sunni tại Yemen. Theo các nguồn tin Iran và các nước phương Tây, lực lượng này được Iran trang bị vũ khí, huấn luyện và hỗ trợ tài chính.
Houthi cũng là một thành phần trong cái gọi là “Trục Kháng chiến” chống phương Tây và Israel mà Tehran hậu thuẫn.
Bất kỳ mối đe dọa nào của Houthi đối với hoạt động vận tải biển trên Biển Đỏ và qua eo biển Bab el-Mandeb đều có nguy cơ khiến cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu trở nên nghiêm trọng hơn đáng kể.
Cuộc khủng hoảng này đã gia tăng kể từ khi Iran bắt đầu ngăn chặn hoạt động qua eo biển Hormuz, đồng thời làm dấy lên nguy cơ xung đột lan rộng trong khu vực.
Trong bối cảnh Hormuz trên thực tế đã bị đóng cửa, việc Houthi duy trì các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền hoặc cảng biển ở Biển Đỏ sẽ khiến hai tuyến xuất khẩu dầu quan trọng nhất của Trung Đông cùng lúc bị gián đoạn.
Kịch bản đó sẽ mở ra một mặt trận mới trong cuộc khủng hoảng năng lượng, đồng thời mở rộng cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ.
Một trong ba nguồn tin cho biết Iran cùng các lực lượng đồng minh hiện đang gây sức ép ở cả hai đầu của mạng lưới hàng hải quan trọng trong khu vực.
“Trung Quốc phụ thuộc vào cả hai”, nguồn tin này nói.
Alex Vatanka, Giám đốc Chương trình Iran tại Viện Trung Đông ở Washington, cho rằng Bắc Kinh có thể phản đối sức ép của Mỹ đối với Tehran, nhưng lợi ích của Trung Quốc tại Trung Đông vượt xa mối quan hệ với Iran.
Khoảng một nửa lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc đến từ khu vực Trung Đông. Trong khi đó, thương mại giữa Trung Quốc và các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đạt khoảng 300 tỷ USD mỗi năm.
“Iran có thể làm gián đoạn hoạt động qua Hormuz. Nhưng đến một thời điểm nào đó, đòn bẩy ấy sẽ bắt đầu gây tổn hại cho chính cường quốc mà Tehran ngày càng phụ thuộc”, ông Vatanka nói.
Thế khó của Trung Quốc
Theo ba nguồn tin Iran, hiện chưa rõ Tehran có thực sự hành động theo những quan ngại mà Bắc Kinh đưa ra hay không.
Dù vậy, các nguồn tin cho rằng quan hệ với Trung Quốc vẫn có ý nghĩa kinh tế và chiến lược rất lớn đối với Iran, trong bối cảnh Tehran tiếp tục đối đầu với Mỹ.
Trung Quốc là một trong số ít quốc gia có đủ tiềm lực tài chính để cung cấp nguồn vốn đầu tư mà Tehran cần nhằm duy trì ngành công nghiệp dầu mỏ, đồng thời giảm bớt sức ép đối với nền kinh tế Iran vốn đã chịu tổn thương nặng nề bởi chiến tranh và các lệnh trừng phạt.
Bắc Kinh cũng từng chứng minh được ảnh hưởng ngoại giao của mình tại Trung Đông.
Năm 2023, Trung Quốc đứng ra làm trung gian cho thỏa thuận giúp Iran và Arab Saudi khôi phục quan hệ ngoại giao sau nhiều năm đối đầu.
Tuy nhiên, ảnh hưởng đó cũng có giới hạn.
Các nhà phê bình tại Iran đã phàn nàn về quy mô tương đối khiêm tốn của hoạt động thương mại phi dầu mỏ và đầu tư từ Trung Quốc kể từ khi hai nước ký thỏa thuận hợp tác 25 năm vào năm 2021.
Sự thất vọng này càng rõ hơn khi so sánh với các cam kết đầu tư ngày càng lớn của Trung Quốc tại các quốc gia Arab ở vùng Vịnh.
Trung Quốc vẫn là một nhân tố mà Tehran không thể xem nhẹ. Tuy nhiên, hai trong số các nguồn tin Iran cho biết lợi ích của Bắc Kinh chỉ là một trong nhiều yếu tố mà Tehran phải cân nhắc.
Theo các nguồn tin này, những quyết định của Iran được định hình bởi nhiều ưu tiên chiến lược, kinh tế và chính trị khác nhau, trong đó các lợi ích của Trung Quốc phải cạnh tranh với những mục tiêu khác của Tehran.
“Tehran và Bắc Kinh cần đến nhau. Trung Quốc là một nhân tố mà Tehran không thể phớt lờ, trong khi Bắc Kinh muốn Hormuz được mở lại và hoạt động vận tải biển qua Biển Đỏ được bảo đảm”, nhà ngoại giao phương Tây nói.
Theo các nhà phân tích, phép thử quan trọng nhất hiện nay là liệu Trung Quốc có sẵn sàng gắn những yêu cầu của mình với các hệ quả cụ thể hay không.
Nói cách khác, Bắc Kinh có thể yêu cầu Tehran sử dụng ảnh hưởng đối với Houthi, nhưng vấn đề quan trọng hơn là Trung Quốc có sẵn sàng sử dụng những đòn bẩy mà mình đang có để buộc Iran phải hành động hay không.
Cuối cùng, dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy mức độ quyết tâm của Bắc Kinh sẽ là bằng chứng cho thấy nước này sẵn sàng sử dụng ảnh hưởng của mình đối với Tehran.
Theo Reuters
