Chia sẻ với VietTimes, đại diện Trung tâm khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng miền Bắc, dẫn đến Hà Nội mưa dông, miền Trung, miền Nam có mưa to.
Dưới tác động của dải hội tụ nhiệt đới có trục đi qua khu vực miền Trung, các tỉnh Trung Bộ khả năng cao tiếp tục có mưa vừa, mưa to trên diện rộng kèm theo nguy cơ cao xảy ra lốc, sét, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ.
Diễn biến vùng áp thấp, áp thấp nhiệt đới, đặc biệt là quỹ đạo và cường độ, còn có thể thay đổi. Vì vậy, phạm vi và lượng mưa tại miền Trung trong những ngày tới còn bất định. Người dân và chính quyền địa phương cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo mới nhất.
Tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu khí tượng và khí hậu, Viện Khoa học khí tượng thủy văn, môi trường và biển cho biết nguyên nhân đợt mưa lớn kéo dài trong gần một tuần qua ở Trung bộ, sau đó mở rộng ra Bắc Trung Bộ và đồng bằng Bắc bộ, trong đó có Hà Nội chủ yếu liên quan đến hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới, áp thấp nhiệt đới và hoàn lưu sau áp thấp nhiệt đới, kết hợp với nguồn ẩm liên tục được đưa từ Biển Đông và Vịnh Bắc Bộ vào đất liền.
Theo ông Kiên, diễn biến mưa dịch chuyển khá rõ theo từng giai đoạn. Khoảng ngày 12-13/9, trục dải hội tụ nhiệt đới nằm qua khu vực Trung Bộ, đồng thời trên dải hội tụ xuất hiện áp thấp nhiệt đới. Hệ thống này tạo ra vùng hội tụ gió và ẩm mạnh, trước hết gây mưa lớn tại khu vực Đà Nẵng - Huế, sau đó trọng tâm mưa dịch dần lên Hà Tĩnh, Nghệ An và Thanh Hóa (Bắc Trung Bộ). Mặc dù áp thấp nhiệt đới sau đó tan, hoàn lưu còn lại vẫn duy trì một vùng ẩm lớn, khiến mưa tiếp tục xảy ra.
Từ ngày 14-16/9, dải hội tụ nhiệt đới có xu hướng nâng trục dần lên phía Bắc, kéo theo vùng mưa dịch chuyển từ Bắc Trung Bộ lên đồng bằng Bắc Bộ, phía nam trung du Bắc Bộ và Hà Nội. Đặc biệt, trong các ngày 15-16/9, dải hội tụ nhiệt đới gần như án ngữ trên khu vực Bắc Bộ trong thời gian khá dài.
Do đó, trường gió Đông - Đông Nam hoạt động liên tục, vận chuyển lượng lớn hơi ẩm, với độ dày lên đến vài nghìn mét, từ Vịnh Bắc Bộ vào đồng bằng Bắc Bộ. Khi nguồn ẩm từ biển liên tục được bổ sung trong khi vùng hội tụ ít dịch chuyển, các vùng mây mưa có điều kiện hình thành và tái phát triển nhiều lần trên cùng một khu vực. Vì vậy, mưa không chỉ xảy ra trong vài giờ mà kéo dài liên tục qua nhiều ngày.
Riêng tại Hà Nội, đợt mưa tiếp tục trong đêm 16 và sáng 17/9 khiến tình trạng úng ngập trở nên rõ rệt hơn, do hệ thống thoát nước đã phải tiếp nhận một lượng nước rất lớn tích lũy từ nhiều ngày trước.
Theo số liệu về lượng mưa từ sáng 14/9 đến 9h ngày 17/9, tức trong 3 ngày, nhiều khu vực đã ghi nhận tổng lượng mưa tích lũy trên 400-500 mm. Trong đó, Yên Sở 570,8 mm, Hai Bà Trưng 550,3 mm, Cầu Giấy 439,2 mm, Thanh Liệt 435 mm, Văn Miếu - Quốc Tử Giám 421,8 mm, Từ Liêm 414,3 mm, Yên Nghĩa 411,5 mm và Hoàn Kiếm 404,6 mm.
Đây là lượng mưa tích lũy rất lớn. Khi mưa kéo dài qua nhiều ngày, hệ thống cống, mương, hồ điều hòa và các tuyến tiêu luôn duy trì mực nước cao, làm giảm đáng kể khả năng trữ và điều tiết nước.
Ông Kiên cho biết sáng 17/9, mực nước nhiều sông quanh Hà Nội cũng ở mức cao. Sông Nhuệ tại cầu Hà Đông đã vượt báo động 2, trong khi sông Tích và sông Bùi đều vượt báo động 3.Vì vậy, dù cường suất mưa tại từng thời điểm không phải lúc nào cũng đặc biệt lớn nhưng mưa nối tiếp mưa, lượng nước tích lũy quá lớn và nguồn tiếp nhận nước đã ở mức cao khiến nước rút rất chậm. Báo cáo của thành phố cũng xác định tổng lượng mưa trên 400 mm, có nơi trên 500 mm, cùng mực nước sông Nhuệ và các sông tiêu ở mức cao đã hạn chế khả năng tiêu tự chảy, khiến nhiều khu vực thấp trũng tiếp tục ngập.
Bên cạnh yếu tố khí tượng, quá trình đô thị hóa nhanh trong khi hạ tầng thoát nước, hồ điều hòa và không gian trữ nước ở một số khu vực chưa phát triển hoàn toàn đồng bộ cũng làm gia tăng nguy cơ ngập.
Vị chuyên gia cho rằng tình trạng ngập sáng 17/9 là kết quả cộng hưởng của mưa kéo dài nhiều ngày, lượng mưa tích lũy rất lớn, mực nước các nguồn tiêu, thoát cao và khả năng thoát nước đô thị bị suy giảm sau nhiều ngày hoạt động liên tục.
