Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho rằng kỷ nguyên quan hệ hữu nghị xuyên Đại Tây Dương “vô điều kiện” giữa Đức và Mỹ có thể đang đi đến hồi kết, đồng thời quy trách nhiệm cho Washington về sự xuống cấp trong quan hệ giữa hai đồng minh.
Phát biểu với các thành viên đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) tại một sự kiện vận động tranh cử ở Berlin hôm 17/9, trước thềm cuộc bầu cử nghị viện cấp bang diễn ra cuối tuần này, ông Merz nói quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn khác.
“Có lẽ trong tương lai gần, kỷ nguyên tình bạn xuyên Đại Tây Dương vô điều kiện đã kết thúc”, ông Merz nói.
Theo Thủ tướng Đức, những thay đổi đang diễn ra không chỉ nằm ở chính sách của Mỹ mà còn liên quan đến cách Washington nhìn nhận toàn bộ liên minh xuyên Đại Tây Dương.
“Chúng ta đang chứng kiến sự thay đổi trong quan điểm chính trị ở phía bên kia Đại Tây Dương, đồng thời cách liên minh xuyên Đại Tây Dương được nhìn nhận cũng đang thay đổi theo hướng mà có lẽ trước đây chúng ta không nghĩ là có thể xảy ra”, ông nói thêm.
Ông Merz từng được xem là một trong những chính trị gia Đức có quan điểm thân Mỹ rõ rệt nhất. Tuy nhiên, kể từ khi trở thành thủ tướng, ông nhiều lần bất đồng với Tổng thống Mỹ Donald Trump về hàng loạt vấn đề, từ cuộc chiến với Iran cho tới những chính sách đối nội của Đức.
Hồi tháng 4, ông Merz cho rằng Mỹ không có một chiến lược nhất quán tại Trung Đông và đã bị Iran “làm bẽ mặt” trong cuộc xung đột. Đáp lại, ông Trump yêu cầu Thủ tướng Đức tập trung vào việc “sửa chữa đất nước đang đổ vỡ của mình”.
Một tháng sau, ông Merz tiếp tục đưa ra nhận xét đáng chú ý về nước Mỹ. Nhà lãnh đạo Đức, người từng làm việc cho tập đoàn tài chính Mỹ BlackRock, cho biết ông không còn nhìn nhận Mỹ là “miền đất của cơ hội” như trước đây.
Ông thậm chí nói sẽ khuyên các con mình không nên tới Mỹ để làm việc hoặc học tập.
Mùa hè năm nay, ông Merz cũng cảnh báo chính quyền Mỹ không can thiệp vào các cuộc bầu cử tại Đức. Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Bộ Ngoại giao Mỹ triển khai chương trình tài trợ trị giá gần 5 triệu USD cho các dự án mà Washington cho là nhằm củng cố khả năng chống chịu của nền dân chủ, nhà nước pháp quyền, tự do ngôn luận, tự do báo chí và nhân quyền tại châu Âu.
Đức muốn tự chịu trách nhiệm nhiều hơn về an ninh
Trong phát biểu hôm thứ Năm, ông Merz đồng thời bảo vệ quyết định tăng mạnh chi tiêu quốc phòng của Đức, cho rằng Berlin đã quá chậm trong việc tự đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình.
“Đã quá muộn để chúng ta không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tự chịu trách nhiệm nhiều hơn cho chính mình”, ông nói.
Theo Thủ tướng Đức, nước này sẽ tiếp tục củng cố quân đội và duy trì hỗ trợ Ukraine trong cuộc xung đột với Nga, bất chấp nền kinh tế Đức đang đối mặt với một “cuộc khủng hoảng mang tính cơ cấu”.
Những tuyên bố của ông Merz phản ánh sự thay đổi đáng kể trong cách Đức nhìn nhận quan hệ an ninh với Mỹ, trong bối cảnh chính sách của chính quyền Trump ngày càng khiến các đồng minh châu Âu phải tính toán lại mức độ phụ thuộc vào Washington.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào đầu năm 2025, Tổng thống Trump đã áp đặt thuế quan đối với phần lớn các đối tác thương mại của Mỹ và tiếp tục chỉ trích chính sách nhập cư của châu Âu.
Ông cũng khôi phục kế hoạch tìm cách thâu tóm Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, đồng thời nhiều lần công kích cá nhân ông Merz sau khi Thủ tướng Đức chỉ trích cuộc chiến của Mỹ với Iran.
Ông Trump từng nói ông Merz đang “làm một công việc tồi tệ” trên cương vị thủ tướng Đức.
Quan hệ Mỹ - Đức căng thẳng từ những tranh luận về dân chủ
Những bất đồng giữa Washington và Berlin không chỉ xuất hiện trong các vấn đề địa chính trị hay quốc phòng.
Năm 2025, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance từng khiến nhiều quan chức châu Âu bất ngờ tại Hội nghị An ninh Munich thường niên khi dành phần lớn bài phát biểu để chỉ trích các chính phủ châu Âu.
Thay vì tập trung vào Nga và cuộc xung đột tại Ukraine, ông Vance cáo buộc châu Âu để xảy ra tình trạng xói mòn quyền tự do ngôn luận và “di cư mất kiểm soát”.
Ông Vance cũng chỉ trích cái gọi là “bức tường lửa” trong chính trường Đức - nguyên tắc lâu nay của các đảng chính thống, trong đó có CDU của ông Merz, nhằm từ chối hợp tác với đảng Alternative für Deutschland (AfD).
AfD là đảng có quan điểm phản đối nhập cư và hiện là lực lượng chính trị lớn thứ hai tại Quốc hội Liên bang Đức (Bundestag).
“Dân chủ dựa trên nguyên tắc thiêng liêng rằng tiếng nói của người dân có ý nghĩa. Không có chỗ cho những bức tường lửa. Hoặc các bạn tôn trọng nguyên tắc đó, hoặc không”, ông Vance nói.
Những phát biểu này cho thấy khoảng cách trong quan điểm giữa chính quyền Mỹ và một bộ phận chính giới châu Âu đã mở rộng sang cả những vấn đề trước đây thường được xem là giá trị chung của phương Tây, như tự do ngôn luận, dân chủ và chính sách nhập cư.
Căng thẳng cũng xuất hiện ở khía cạnh quân sự.
Hồi tháng 5, Lầu Năm Góc công bố kế hoạch rút khoảng 5.000 binh sĩ Mỹ khỏi Đức. Con số này tương đương một phần trong hơn 36.000 quân nhân Mỹ đang tại ngũ tại Đức.
Động thái trên tiếp tục tạo thêm sức ép đối với quan hệ quân sự giữa hai đồng minh NATO, trong bối cảnh Berlin đang thúc đẩy việc tăng năng lực quốc phòng và đồng thời phải chuẩn bị cho khả năng châu Âu sẽ phải tự đảm nhận nhiều hơn trách nhiệm an ninh của mình.
Theo RT
