Tại hội thảo tổng kết dự án “Không để ai bị bỏ lại phía sau” do Bộ Y tế phối hợp với Quỹ MSD cho các bà mẹ và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tổ chức sáng 24/3, một điểm nhấn gây chú ý: Sau 4 năm triển khai dự án với tổng kinh phí 2 triệu USD đã không ghi nhận ca sản phụ nào tử vong tại các địa bàn can thiệp.
Trọng tâm của dự án là 60 xã đặc biệt khó khăn, nơi phụ nữ dân tộc thiểu số phải đối mặt với hàng loạt rào cản: địa lý xa xôi, hạn chế tiếp cận dịch vụ y tế và những tập quán truyền thống ảnh hưởng trực tiếp đến việc mang thai, sinh nở an toàn.
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức nói điểm khác biệt của dự án nằm ở cách tiếp cận dựa trên bằng chứng khoa học nhưng đồng thời “bản địa hóa” theo văn hóa từng cộng đồng.
Không chỉ không có ca tử vong mẹ, các chỉ số cốt lõi đều cải thiện mạnh mẽ trong giai đoạn 2021–2025. Tỷ lệ phụ nữ dân tộc thiểu số tiếp cận dịch vụ chăm sóc thai sản thiết yếu tăng từ 11% lên 36%. Tỷ lệ sinh tại cơ sở y tế tăng từ 29,9% lên 57,1% – gần gấp đôi sau 4 năm.
Bắc Kạn đạt 100% phụ nữ sinh tại cơ sở y tế, trong khi Đắk Nông đạt tỷ lệ chăm sóc sau sinh lên tới 98,3%. Những con số này cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức và hành vi của người dân – yếu tố vốn khó can thiệp nhất trong y tế cộng đồng.
Đằng sau kết quả là một hệ thống can thiệp đồng bộ. Dự án đã đào tạo hơn 200 cán bộ y tế và huy động 650 tình nguyện viên cộng đồng – những “cánh tay nối dài” đưa kiến thức và dịch vụ y tế đến tận thôn bản. Đồng thời, hơn 2.300 hoạt động truyền thông đã tiếp cận khoảng 17.000 người dân, góp phần phá vỡ rào cản tâm lý và tập quán.
![img-6681-4217.png](https://cdn.viettimes.vn/images/80f8b30180feabd67bc41f46e2cf645aa80a494c1ce68f6854d1e60dbc67c237b216a493e4683466d4fac5fab6e5d84b/img-6681-4217.png "4 năm không còn tử vong mẹ khi sinh ở 60 xã đặc biệt khó khăn nhờ dự án "bản địa hóa"")
Theo ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, chính cách tiếp cận đổi mới và phù hợp văn hóa đã giúp tháo gỡ những rào cản lâu nay: “Đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy nếu làm đúng cách, chúng ta có thể thu hẹp khoảng cách sức khỏe giữa các vùng miền”.
Cùng với can thiệp trực tiếp, dự án còn thử nghiệm các giải pháp đổi mới như ứng dụng công nghệ số, tăng cường theo dõi thai kỳ và kết nối hệ thống y tế cơ sở. Điều này giúp phát hiện sớm nguy cơ và chuyển tuyến kịp thời – yếu tố then chốt trong giảm tử vong mẹ.
Còn ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em Bộ Y tế, cho biết những bằng chứng từ dự án này cũng sẽ cung cấp thông tin cho việc thiết kế và giám sát thực hiện các kế hoạch hành động quốc gia về sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại tuyến cơ sở.
Các bài học kinh nghiệm từ dự án đang được đề xuất lồng ghép vào Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế, dân số và phát triển - bước chuyển từ “thí điểm thành công” sang “nhân rộng hệ thống”.
