Bệnh lao đang là một trong những thách thức y tế cộng đồng lớn nhất tại Việt Nam, bất chấp những tiến bộ trong điều trị và kiểm soát dịch bệnh. Những con số được công bố tại hội nghị tổng kết hoạt động Chương trình Chống lao Quốc gia năm 2025 và triển khai kế hoạch năm 2026 sáng 7/5 cho thấy cuộc chiến chống lao vẫn còn vô cùng cam go.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam hiện còn cao trong khu vực. Đặc biệt, Việt Nam vẫn là một trong những quốc gia có tỷ lệ lao kháng thuốc cao nhất thế giới, trong khi tình trạng phát hiện muộn, bỏ sót ca bệnh trong cộng đồng vẫn nghiêm trọng.
Theo WHO, Việt Nam có khoảng 184.000 bệnh nhân lao mới, khoảng 9.400 ca lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong do lao mỗi năm. Đặc biệt, gần 40% bệnh nhân lao chưa được phát hiện, đồng nghĩa với hàng chục nghìn người mắc lao vẫn đang âm thầm sống trong cộng đồng, là nguồn lây nguy hiểm cho xã hội.
Các chuyên gia nhận định đây là thách thức lớn nhất hiện nay của công tác chống lao tại Việt Nam. Nhiều người bệnh chỉ đi khám khi đã ho kéo dài, sút cân nghiêm trọng hoặc tổn thương phổi nặng. Không ít trường hợp đã lây bệnh cho người thân trước khi được phát hiện.
Bên cạnh đó, lao kháng thuốc tiếp tục là áp lực nặng nề với hệ thống y tế. Khi người bệnh điều trị không đầy đủ hoặc bỏ thuốc giữa chừng, vi khuẩn lao có thể kháng thuốc, khiến thời gian điều trị kéo dài, chi phí tăng cao và nguy cơ tử vong lớn hơn.
Ngoài gánh nặng bệnh tật, nguồn lực dành cho phòng chống lao tại nhiều địa phương vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền địa phương cũng tạo ra không ít áp lực cho mạng lưới chống lao cơ sở.
Tỷ lệ điều trị khỏi và hoàn thành điều trị đạt 90%
Dù còn nhiều khó khăn, Chương trình Chống lao Quốc gia vẫn ghi nhận nhiều kết quả nổi bật. Theo TS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, năm 2025, cả nước phát hiện hơn 119.000 ca lao, mức cao nhất từ trước tới nay. Tỷ lệ điều trị khỏi và hoàn thành điều trị duy trì ở mức khoảng 90%.
Các hoạt động phát hiện chủ động, ứng dụng công nghệ mới, phối hợp y tế công tư và liên kết giữa các cơ sở y tế ngày càng hiệu quả hơn.
TS Đinh Văn Lượng cho biết thêm Bệnh viện Phổi Trung ương cũng ghi nhận bước phát triển mạnh về chuyên môn. Số lượt khám chữa bệnh tăng 140% so với năm trước.
Đặc biệt, bệnh viện đã thực hiện thành công 14 ca ghép phổi, toàn bộ đạt mức thành công cao theo tiêu chuẩn của Mỹ. Ngoài ra, bệnh viện đã làm chủ nhiều kỹ thuật chẩn đoán, điều trị và phẫu thuật ung thư phổi tương đương các nước tiên tiến trong khu vực.
Tại hội nghị, đại diện Chương trình chống lao TP.HCM cũng cho biết năm 2025, TP.HCM tiếp tục là địa phương có gánh nặng bệnh lao cao với tỷ lệ mắc mới lên tới 142 ca/100.000 dân, thu nhận hơn 20.500 bệnh nhân lao các thể và gần 13.500 ca lao phổi. Công tác phòng chống lao vẫn đối mặt nhiều thách thức như mật độ dân số cao, chưa bao phủ hết nhóm nguy cơ và sự thiếu đồng bộ giữa y tế công – tư.
Năm 2026, TP.HCM đặt mục tiêu phát triển 3 bệnh viện chuyên sâu về lao và bệnh phổi tại 3 khu vực, đồng thời mở rộng các mô hình sàng lọc lao gắn với khám chữa bệnh, khám sức khỏe định kỳ và chương trình sức khỏe cộng đồng để phát hiện sớm, kiểm soát hiệu quả bệnh lao.
Sàng lọc lao trong khám sức khỏe định kỳ toàn dân
Trước thực trạng gần 40% ca lao còn bị bỏ sót, ngành y tế xác định năm 2026 sẽ tập trung vào chủ đề trọng tâm: “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”.
Theo đó, hoạt động sàng lọc lao sẽ được lồng ghép vào chương trình khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân theo tinh thần Nghị quyết 72 và Chỉ thị 17 của Thủ tướng.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu tất cả cơ sở y tế, cả công lập và ngoài công lập, phải coi phát hiện lao là nhiệm vụ thường quy trong khám chữa bệnh.
Bộ Y tế cũng đề nghị tăng cường nghiên cứu dịch tễ học bệnh lao để có cơ sở hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực hiệu quả; củng cố năng lực các bệnh viện Lao và Bệnh phổi tại địa phương; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong chẩn đoán, sàng lọc bệnh.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là nâng cao chất lượng nhân lực y tế, đưa nội dung phòng chống lao trở thành phần quan trọng trong đào tạo và bồi dưỡng cán bộ y tế các tuyến.
Theo các chuyên gia, nếu không phát hiện sớm và chủ động sàng lọc trong cộng đồng, bệnh lao sẽ tiếp tục là “sát thủ âm thầm”, gây tử vong cho hàng chục nghìn người Việt mỗi năm và tạo gánh nặng lớn cho hệ thống y tế quốc gia.
