Buổi sáng, ông N.V.H, 58 tuổi, đang uống trà thì thấy tê tay trái, nói khó và méo miệng. Gia đình nghĩ ông bị “trúng gió”, vội cạo gió, cho uống nước gừng.
Hơn một giờ sau, khi ông lịm dần, gia đình mới đưa đi viện. Các bác sĩ nhanh chóng xác định ông bị đột quỵ não nặng, nhưng tiếc rằng đã bị bỏ lỡ thời gian vàng can thiệp. Ông H sống sót nhưng liệt nửa người, mất khả năng nói.
Theo GS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai, chuyên gia đầu ngành về đột quỵ, tình huống này không hiếm gặp. Nhiều bệnh nhân mất cơ hội hồi phục chỉ vì không nhận ra dấu hiệu ban đầu hoặc xử trí sai trong những phút đầu tiên.
Đột quỵ não xảy ra khi dòng máu lên não bị gián đoạn hoặc mạch máu não bị vỡ. Điều nguy hiểm là các triệu chứng thường đến rất nhanh, chỉ trong vài phút đến vài giờ.
Người bệnh có thể đột ngột tê hoặc yếu một bên cơ thể, điển hình là tay, chân hoặc méo miệng. Nhiều trường hợp nói ngọng, không nói được hoặc không hiểu lời người khác. Một số người bất ngờ mất thị lực một bên mắt, đau đầu dữ dội hoặc chóng mặt, mất thăng bằng.
“Đặc điểm quan trọng là tất cả triệu chứng đều xuất hiện đột ngột. Không có chuyện đột quỵ diễn tiến từ từ rồi tự khỏi. Nếu chần chừ, não sẽ bị tổn thương không thể hồi phục”, GS Mai Duy Tôn nhấn mạnh.
GS Mai Duy Tôn lưu ý: Để nhận biết nhanh người bị đột quỵ, có thể áp dụng thang điểm FAST, công cụ đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả.
F là Face: yêu cầu người bệnh cười, nếu mặt lệch là dấu hiệu nguy hiểm.
A là Arm: giơ hai tay lên, nếu một bên yếu hoặc rơi xuống cần cảnh giác.
S là Speech: kiểm tra nói, nếu nói ngọng, khó hiểu là bất thường.
T là Time: nếu có bất kỳ dấu hiệu nào, phải hành động ngay.
Theo chuyên gia, nếu xuất hiện đủ 3 dấu hiệu, khả năng đột quỵ lên tới hơn 87%.
Cấp cứu sai cách, trả giá bằng cả cuộc đời
Nhận biết là đột quỵ nhưng xử trí sai cũng có thể khiến bệnh nhân đánh mất cơ hội hồi phục. Sai lầm phổ biến nhất là tự đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng xe máy, ô tô cá nhân, hoặc áp dụng các biện pháp truyền miệng như cạo gió, chích máu đầu ngón tay.
Trong khi đó, hành động đúng cần làm ngay là gọi cấp cứu 115. Xe cứu thương không chỉ đến nhanh mà còn có nhân viên y tế, thiết bị hỗ trợ xử trí trên đường đi.
Một chi tiết quan trọng là phải nói rõ nghi ngờ “đột quỵ não” khi gọi cấp cứu. Điều này giúp hệ thống cấp cứu điều phối bệnh nhân đến đúng cơ sở có khả năng can thiệp chuyên sâu, rút ngắn thời gian vàng.
Trong lúc chờ đợi, người nhà cần theo dõi sát tình trạng bệnh nhân, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng. Đây là yếu tố quyết định việc có thể dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối hay không.
Nếu bệnh nhân có dấu hiệu nôn hoặc giảm ý thức, nên đặt nằm nghiêng để tránh sặc. Tuyệt đối không cho ăn uống, không tự ý dùng thuốc.
“Đột quỵ là cuộc chạy đua từng phút. Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não bị chết. Đến viện sớm, bệnh nhân có thể hồi phục gần như bình thường. Đến muộn, cái giá phải trả là tàn phế suốt đời”, GS Mai Duy Tôn cảnh báo.
Thực tế cho thấy, nhiều ca bệnh đáng lẽ có thể cứu được đã trở thành gánh nặng lâu dài chỉ vì chậm vài chục phút. Trong khi chỉ cần một phút kiểm tra FAST và một cuộc gọi 115 kịp thời, cục diện đã hoàn toàn khác.
Đột quỵ không báo trước, nhưng không phải không thể đối phó. Kiến thức đúng, phản ứng nhanh chính là “vũ khí” duy nhất giúp giành lại sự sống trong cuộc chiến khốc liệt này.
