Quy định bị cho là không phù hợp thực tế
Hai tháng trước, Bộ Công an Trung Quốc ban hành “Quy tắc xác định hành vi lái xe mệt mỏi của người điều khiển phương tiện cơ giới”, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2026.
Theo đó, người lái xe sẽ bị xác định là lái xe trong trạng thái mệt mỏi nếu thuộc một trong các trường hợp sau: Lái xe liên tục quá 4 giờ mà không dừng nghỉ, hoặc thời gian nghỉ khi dừng xe dưới 20 phút; đối với người lái xe chở khách, trong khoảng thời gian từ 22 giờ đêm đến 6 giờ sáng hôm sau, nếu lái xe liên tục quá 2 giờ mà không nghỉ, hoặc thời gian nghỉ dưới 20 phút; đối với người lái xe chở khách, tổng thời gian lái xe trong vòng 24 giờ vượt quá 8 giờ.
Quy định này lập tức gây nên phản ứng mạnh trong giới tài xế taxi và xe công nghệ vốn thường xuyên chở khách trong thời gian dài, được cho là thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định.
Trong hai tháng qua, mỗi khi đi xe công nghệ ở Thượng Hải, phản ứng phổ biến của các tài xế là: nếu thực sự bị giới hạn ở mức 8 giờ/ngày, thì với mặt bằng thu nhập hiện nay, họ gần như đi làm không công.
Một tài xế họ Trương, bắt đầu chạy xe tại Thượng Hải từ tháng 4 năm nay, đã tính cho phóng viên bài toán chi phí: Mỗi ngày, chi phí cơ bản để chạy xe vào khoảng 300 NDT, trong đó 200 tệ tiền thuê xe, 100 tệ tiền thuê nhà và ăn uống.
Về doanh thu, nếu không bắt được các cuốc xe lớn đi sân bay, mỗi giờ anh ta chỉ kiếm được khoảng 40–50 tệ. Điều đó đồng nghĩa với việc 6–8 giờ đầu tiên gần như chỉ đủ bù chi phí, còn thời gian làm việc sau đó mới thực sự tạo ra thu nhập.
Người tài xế trẻ này đặt mục tiêu kiếm 10.000 nhân dân tệ/tháng. Tính ra, ngay cả khi làm việc không nghỉ ngày nào, anh vẫn phải kiếm ròng hơn 300 NDT mỗi ngày mới đạt mục tiêu. Vì vậy, anh thường phải làm việc từ 12 đến 16 giờ/ngày. Nếu cuốc xe cuối cùng kết thúc quá xa nơi ở, việc ngủ lại trong xe qua đêm là chuyện bình thường.
Quy định cấm lái xe quá 8 giờ/ngày và quyết định điều chỉnh với lái xe taxi, công nghệ
Hơn 10 năm trước, khi ngành xe công nghệ tại Trung Quốc bùng nổ, khẩu hiệu “thu nhập hơn 10.000 NDT/tháng” từng là lời quảng cáo hấp dẫn lôi kéo nhiều người gia nhập ngành. Nhưng khi số lượng tài xế tăng mạnh, thời kỳ hoàng kim đó đã không còn.
Theo hệ thống giám sát quản lý xe công nghệ của Trung Quốc: Tháng 1/2021, cả nước mới cấp hơn 3 triệu giấy phép lái xe công nghệ; đến cuối tháng 10/2024, con số này đã tăng lên gần 7,5 triệu.
Chỉ chưa đầy 4 năm, số lượng tài xế đã tăng hơn gấp đôi. Một số cơ quan truyền thông Trung Quốc ước tính rằng nếu tính cả những tài xế chưa có giấy phép, số người hành nghề xe công nghệ thực tế có thể đã lên tới 13 triệu.
Khi nguồn cung tài xế trở nên dư thừa, để duy trì thu nhập, nhiều người buộc phải kéo dài thời gian làm việc, dẫn đến tình trạng lái xe mệt mỏi kéo dài. Nguy cơ mất an toàn từ việc này là hoàn toàn có thật và có lẽ cũng là một trong những lý do khiến nhà chức trách đưa ra quy định giới hạn thời gian lái xe.
Từ trước đến nay, cơ quan cảnh sát giao thông ghi nhận mỗi năm xảy ra hàng ngàn vụ tai nạn giao thông do lái xe quá mệt mỏi, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và phương tiện. Chỉ hai ngày trước, tại tỉnh Hà Nam, một xe khách chở quá tải đã đâm vào xe chạy phía trước trên đường cao tốc, khiến 13 người thiệt mạng và 3 người bị thương. Trước khi tai nạn xảy ra, tài xế đã lái xe liên tục hơn 8 giờ.
Tuy nhiên, vấn đề là toàn bộ ngành xe công nghệ hiện nay gần như đã được xây dựng trên giả định rằng tài xế phải làm việc quá 8 giờ/ngày. Nếu quy định được thực thi nghiêm ngặt, hệ quả có thể là: Thu nhập của tài xế giảm mạnh, một bộ phận rời bỏ nghề, năng lực cung ứng xe của các nền tảng suy giảm, giá cước tăng lên, người tiêu dùng phải chịu chi phí cao hơn.
Đó có thể cũng là một trong những lý do khiến nhà chức trách cuối cùng quyết định loại xe công nghệ khỏi phạm vi áp dụng của quy định.
Hôm 27/5, cơ quan soạn thảo văn bản này bất ngờ lên tiếng làm rõ rằng quy định trên “không áp dụng đối với taxi (trong đó có xe công nghệ) và các hoạt động kinh doanh vận tải tương tự”. Nói cách khác, lệnh giới hạn thời gian lái xe từng bị xem là đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu tài xế xe công nghệ Trung Quốc đã được nới lỏng vào phút chót.
Đối với phần lớn tài xế xe công nghệ, những người đang phải kéo dài thời gian làm việc để bù đắp cho mức cước ngày càng giảm, đây rõ ràng là một tin vui.
Những người đổi thời gian làm việc lấy thu nhập
Thực tế, không chỉ ngành xe công nghệ, mà ở nhiều lĩnh vực khác tại Trung Quốc, ngày làm việc 8 tiếng đang trở thành một điều xa xỉ. Từ tài xế giao đồ ăn, nhân viên chuyển phát nhanh trong nền kinh tế nền tảng đến công nhân thời vụ trong các nhà máy được trả lương theo sản phẩm, tất cả đều đang vận hành theo cùng một logic “đổi thời gian làm việc lấy thu nhập”.
Lấy ngành giao đồ ăn làm ví dụ. Một cuộc khảo sát của Liên đoàn Công đoàn thành phố Quảng Châu cho thấy: 95% tài xế giao đồ ăn làm việc trên 9 giờ/ngày, 76% làm việc từ 9–12 giờ/ngày, 20% làm việc trên 12 giờ/ngày. Muốn đạt mức thu nhập 10.000 NDT/tháng tại các thành phố lớn, họ thường phải duy trì cường độ lao động từ 10–12 giờ mỗi ngày.
Sau khi GDP bình quân đầu người của Trung Quốc vượt mốc 10.000 USD vào năm 2018, nước này hiện đang hướng tới mục tiêu đạt trình độ quốc gia phát triển trung bình vào năm 2035. Theo tiêu chuẩn hiện nay, những lao động cường độ cao như tài xế xe công nghệ hay nhân viên giao hàng vẫn có thể đạt hoặc thậm chí kéo mức thu nhập trung bình đi lên.
Tuy nhiên, nếu hướng tới mục tiêu GDP bình quân đầu người trên 20.000 USD, câu hỏi đặt ra là: những người lao động vốn đã làm việc tới giới hạn về thời gian và thể lực này còn có thể tăng năng suất đến đâu?
Theo dữ liệu của Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc, hiện nước này có hơn 200 triệu lao động làm việc linh hoạt, trong đó hơn 80 triệu người làm việc trong nền kinh tế nền tảng. Khi quy mô của nhóm lao động này ngày càng lớn, sinh kế của họ không còn là vấn đề riêng lẻ mà đã trở thành một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến mức thu nhập chung của toàn xã hội.
Điều đáng mừng là giới chức Trung Quốc đã bắt đầu chú ý đến nhóm lao động này. Tháng 4 năm nay, Văn phòng Trung ương Đảng CSTQ và Quốc vụ viện Trung Quốc đã ban hành văn bản chung về tăng cường hỗ trợ và quản lý các nhóm lao động kiểu mới, trong đó nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế quản lý lao động tại các nền tảng Internet, xác định mức thù lao hợp lý dựa trên cường độ lao động, tăng cường bảo vệ quyền lợi người lao động.
Dẫu vậy, trong bối cảnh giảm thời gian làm việc đồng nghĩa với giảm thu nhập, việc giải quyết mâu thuẫn giữa cường độ lao động và mức sống sẽ không hề dễ dàng, và càng khó có thể đạt được trong thời gian ngắn. Trước khi ngày đó đến, hàng chục triệu tài xế xe công nghệ và nhân viên giao hàng ở Trung Quốc vẫn sẽ phải tiếp tục chạy đua với thời gian, đánh đổi sức khỏe để duy trì cuộc sống ổn định.
Theo Sina, HK01
