Tại sao mức án của bà Tiến thu hút sự chú ý?
Ngày 27/5, cựu Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến bị tuyên 6 năm tù trong vụ sai phạm tại dự án Bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2, gây thất thoát, lãng phí hơn 803 tỷ đồng.
Mức án này thu hút sự chú ý khi đặt cạnh nhiều đại án kinh tế cùng tội danh "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí" theo Điều 219 Bộ luật Hình sự, từng xảy ra tại các dự án đầu tư công, doanh nghiệp Nhà nước và các công trình đình trệ trong những năm gần đây.
Thống kê một số vụ án cùng tội danh cho thấy mức án được tuyên có sự chênh lệch đáng kể, dù quy mô thiệt hại trong nhiều trường hợp đều ở mức hàng trăm tỷ đồng. Sự khác biệt này phần nào phản ánh những căn cứ được cơ quan tố tụng xem xét khi lượng hình.
Trong vụ Bạch Mai - Việt Đức cơ sở 2, HĐXX xác định nhiều sai phạm xảy ra từ khâu phê duyệt chủ trương, lựa chọn nhà thầu, lập thiết kế, thi công khi chưa đủ điều kiện, khiến hai dự án đình trệ gần 5 năm, gây thất thoát, lãng phí hơn 803 tỷ đồng.
Tòa cho rằng bà Nguyễn Thị Kim Tiến không trực tiếp thực hiện hành vi gây thất thoát nhưng có sai phạm trong phê duyệt các quyết định quan trọng, tạo điều kiện để chuỗi sai phạm xảy ra.
Đáng chú ý, phần lớn thiệt hại trong vụ án được xác định là lãng phí phát sinh do dự án kéo dài, vốn đầu tư không phát huy hiệu quả trong nhiều năm, thay vì thất thoát trực tiếp thông qua hành vi chiếm đoạt hoặc chuyển dịch tài sản công.
| Vụ án | Năm xét xử | Thiệt hại | Bị cáo | Tội danh | Mức án |
| Bạch Mai – Việt Đức cơ sở 2 | 2026 | Hơn 803 tỷ đồng | Nguyễn Thị Kim Tiến, cựu Bộ trưởng Y tế | Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. | 6 năm tù |
| Khu đất 39-39B Bến Vân Đồn | 2026 | Hơn 542 tỷ đồng | Nguyễn Thị Như Loan, Tổng giám đốc, nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Quốc Cường Gia Lai | Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. | 18 tháng tù treo |
| Gang thép Thái Nguyên | Năm 2021 | 830 tỷ đồng | Trần Trọng Mừng, cựu Tổng Giám đốc Công ty CP Gang thép Thái Nguyên | Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. | 9 năm 6 tháng tù |
| Nâng khống giá cây xanh | Năm 2023 | Hơn 34 tỷ đồng | Bùi Văn Mận, cựu Giám đốc Công ty Sinh Thái Xanh | Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. | 7 năm tù |
| Nâng khống giá cây xanh | Năm 2023 | Hơn 34 tỷ đồng | Vũ Kiên Trung, cựu Chủ tịch Công ty Cây Xanh | Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. | 6 năm tù |
| Vụ án xảy ra tại Công ty CP Đầu tư Nhơn Trạch | Năm 2025 | Gần 554 tỷ đồng | Quách Văn Đức, nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty CP đầu tư Nhơn Trạch. | Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. | 19 năm tù |
| Sai phạm tại Tổng Công ty xi măng Việt Nam | Năm 2026 | Hơn 381 tỷ đồng | Lê Văn Chung, cựu Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty xi măng Việt Nam – Vicem. | Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. | 13 năm tù |
So sánh các vụ án trong bảng thống kê có thể thấy với nhóm vụ án có thiệt hại từ hơn 500 tỷ đồng đến hơn 800 tỷ đồng, mức án được tuyên dao động từ 18 tháng tù treo (bà Nguyễn Thị Như Loan) đến 19 năm tù (ông Quách Văn Đức).
Mức án không tỷ lệ thuận với giá trị thiệt hại
Đặt cạnh vụ Bạch Mai - Việt Đức cơ sở 2 có thể thấy sự khác biệt đáng kể về mức án trong nhóm các vụ án cùng tội danh.
Tại vụ Gang thép Thái Nguyên, thiệt hại được xác định khoảng 830 tỷ đồng, cao hơn vụ Bạch Mai - Việt Đức cơ sở 2 hơn 20 tỷ đồng. Tuy nhiên, ông Trần Trọng Mừng, cựu Tổng giám đốc Công ty CP Gang thép Thái Nguyên, bị tuyên 9 năm 6 tháng tù, cao hơn mức án dành cho bà Nguyễn Thị Kim Tiến.
Ở vụ án này, HĐXX xác định ông Mừng là người trực tiếp tham gia điều hành, tổ chức thực hiện các quyết định liên quan đến dự án, trong đó có nhiều sai phạm kéo dài trong quá trình quản lý vốn và triển khai đầu tư. Theo nhận định của tòa, mức độ tham gia sâu vào chuỗi quyết định gây thất thoát là căn cứ khiến bị cáo phải chịu hình phạt cao hơn so với các trường hợp giữ vai trò quản lý cấp cao nhưng không trực tiếp điều hành toàn bộ quá trình thực hiện dự án.
Trong khi đó, vụ khu đất 39-39B Bến Vân Đồn gây thất thoát hơn 542 tỷ đồng nhưng bà Nguyễn Thị Như Loan, Tổng giám đốc, nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Quốc Cường Gia Lai, bị tuyên 18 tháng tù treo.
Theo bản án, khu đất rộng gần 6.000 m2 là tài sản Nhà nước đã được chuyển dịch trái quy định sang khu vực tư nhân, gây thiệt hại hơn 542 tỷ đồng. Riêng bà Loan và doanh nghiệp liên quan được xác định hưởng lợi gần 297 tỷ đồng.
Tuy nhiên, trước khi xét xử, các bị cáo đã nộp lại hàng trăm tỷ đồng để khắc phục hậu quả, đồng thời nhiều tài sản liên quan cũng bị kê biên. HĐXX xác định hậu quả vụ án đã được khắc phục hoàn toàn.
Bản án cũng ghi nhận bà Loan có nhiều tình tiết giảm nhẹ như nhân thân tốt, chưa có tiền án tiền sự, hợp tác với cơ quan điều tra, không giữ vai trò chủ mưu và chủ động nộp lại toàn bộ khoản tiền được xác định hưởng lợi.
Khi lượng hình, HĐXX cho biết đã xem xét các quy định của Bộ luật Hình sự về tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, đồng thời viện dẫn tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên khắc phục hậu quả kinh tế, tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp khắc phục sai phạm và tiếp tục đóng góp cho nền kinh tế. Trên cơ sở đó, tòa quyết định cho bà Loan hưởng án treo.
Trong khi đó, vụ án xảy ra tại Công ty CP Đầu tư Nhơn Trạch gây thiệt hại gần 554 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với vụ Bạch Mai - Việt Đức cơ sở 2. Tuy nhiên, ông Quách Văn Đức, nguyên Chủ tịch HĐQT công ty, bị tuyên tới 19 năm tù. Ở vụ này, HĐXX xác định, Quách Văn Đức giữ vai trò chủ chốt trong việc thực hiện các quyết định dẫn đến chuyển dịch tài sản Nhà nước trái quy định, nên bị áp dụng mức hình phạt cao hơn so với nhiều vụ án có cùng mức thiệt hại.
Tương tự, tại sai phạm xảy ra ở Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (Vicem), thiệt hại được xác định hơn 381 tỷ đồng nhưng ông Lê Văn Chung, cựu Chủ tịch HĐTV Vicem, bị tuyên 13 năm tù.
Tòa xác định hành vi của ông Lê Văn Chung không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn liên quan đến quá trình quản lý, điều hành dự án đầu tư, dẫn tới thất thoát kéo dài và ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn nhà nước. Ngoài giá trị thiệt hại hơn 381 tỷ đồng, tòa án còn đánh giá vai trò của ông Chung trong chuỗi quyết định quản lý và mức độ lỗi trong quá trình thực hiện dự án, từ đó áp dụng hình phạt 13 năm tù.
Ở nhóm vụ án có quy mô thiệt hại thấp hơn, vụ nâng khống giá cây xanh tại Hà Nội gây thiệt hại hơn 34 tỷ đồng nhưng các bị cáo chính nhận mức án từ 6 đến 7 năm tù. Theo kết luận của cơ quan tố tụng, hành vi của các bị báo trong vụ án liên quan việc chủ ý nâng khống giá trị hợp đồng để thanh toán ngân sách.
Vì sao cùng tội danh nhưng mức án khác nhau?
Chia sẻ với VietTimes, luật sư Lê Văn Kiên, Trưởng Văn phòng Luật sư Ánh sáng Công Lý cho rằng trong các vụ án về “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”, mức thiệt hại chỉ là một trong những căn cứ để Tòa án xem xét khi quyết định hình phạt, không phải yếu tố duy nhất mang tính quyết định.
Theo luật sư, cùng một hành vi gây thiệt hại về tài sản Nhà nước nhưng mức án các vụ có thể khác nhau do sự khác biệt về vai trò, vị trí và mức độ tham gia của từng bị cáo trong chuỗi hành vi vi phạm. Người giữ vai trò chủ mưu, chỉ đạo hoặc quyết định chính trong các chủ trương, dự án thường phải chịu trách nhiệm cao hơn so với những người thực hiện theo chức năng quản lý hoặc tham mưu.
Bên cạnh đó, Tòa án còn đánh giá các yếu tố như tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả thực tế đã xảy ra, khả năng khắc phục thiệt hại, cũng như các tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.
“Trong thực tiễn xét xử, có những vụ án thiệt hại tương đương nhau nhưng mức hình phạt khác biệt là do sự khác nhau về vai trò của từng bị cáo trong chuỗi quyết định, mức độ lỗi, cũng như việc khắc phục hậu quả trước và trong quá trình xét xử,” luật sư Kiên nêu quan điểm.
Luật sư cũng cho rằng các chính sách, định hướng lớn về kinh tế – xã hội trong từng giai đoạn cũng có thể được Hội đồng xét xử cân nhắc trong quá trình lượng hình, đặc biệt đối với các vụ án liên quan đến doanh nghiệp, dự án đầu tư công.
“Trong thực tiễn xét xử, nguyên tắc lượng hình luôn bảo đảm cá thể hóa trách nhiệm hình sự, tức là không áp dụng máy móc theo giá trị thiệt hại, mà phải xem xét toàn diện hành vi, vai trò và hậu quả cụ thể của từng bị cáo. HĐXX còn căn cứ vào thành tích, đóng góp của từng bị cáo cho xã hội... để lượng hình", luật sư Kiên nói.
