TP.HCM tháo điểm nghẽn chuyển đổi số thế nào để người dân bớt khai lại dữ liệu?

TP.HCM đang tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về dữ liệu, hạ tầng số và nhân lực trong kế hoạch hành động 100 ngày. VietTimes trao đổi với bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM, về những giải pháp đang được triển khai.

Dữ liệu vẫn là điểm nghẽn lớn nhất của chuyển đổi số TP.HCM

- Thưa bà, từ kế hoạch 100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số, TP.HCM đang xác định những điểm nghẽn hiện nay là gì?

- Qua quá trình thực hiện chuyển đổi số, thành phố đã thẳng thắn nhận diện các nhóm điểm nghẽn đang làm chậm tiến trình chuyển đổi số.

Thứ nhất là hạ tầng số. Thành phố cần hoàn thiện kết nối đồng bộ mạng dùng chung, bảo đảm liên thông giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị. Đồng thời, các hệ thống thông tin phải được kiểm tra an ninh, phê duyệt cấp độ an toàn và bảo vệ theo mô hình 4 lớp để hạn chế rủi ro mất an toàn dữ liệu.

Thứ hai là dữ liệu số. Hiện nay, dữ liệu chưa đạt chuẩn đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung. Vì vậy, thành phố cần đẩy nhanh quá trình tích hợp, chia sẻ vào kho dữ liệu dùng chung và số hóa hồ sơ lưu trữ.

Thứ ba là nguồn nhân lực. Năng lực chuyển đổi số, kỹ năng số và khả năng ứng dụng AI của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức chưa đáp ứng kịp yêu cầu thực tiễn.

Vì vậy, thành phố xác định tháo gỡ các điểm nghẽn này trong 100 ngày theo nguyên tắc "6 rõ - 1 xuyên suốt", nhằm đem lại sự thay đổi thực chất.

- Trong các điểm nghẽn đó, đâu là vấn đề cấp bách nhất cần xử lý trước tiên?

-Qua thực tiễn triển khai, thành phố ghi nhận điểm nghẽn lớn nhất là dữ liệu số còn cát cứ, chưa đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung. Tiêu chuẩn dữ liệu, từ điển dữ liệu và trách nhiệm cập nhật dữ liệu cũng chưa thật sự rõ ràng.

Cụ thể, thành phố chưa thống nhất hoàn toàn danh mục từ điển dữ liệu và chuẩn API kết nối, chia sẻ giữa hệ thống của các sở, ngành với kho dữ liệu dùng chung của thành phố.

Bên cạnh đó, việc tích hợp, chia sẻ dữ liệu để phục vụ khai thác, tái cấu trúc thủ tục hành chính còn hạn chế. Các bộ, ngành cũng chưa triển khai đồng bộ, thống nhất hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, cổng dịch vụ công quốc gia và hệ thống điều phối.

Ngoài ra, nhu cầu lưu trữ, xử lý dữ liệu tăng nhanh, đòi hỏi Trung tâm dữ liệu quốc gia phải sớm hoàn thiện và đưa vào vận hành. Trong khi đó, nhân lực chuyên trách về công nghệ, dữ liệu và an ninh mạng vẫn còn thiếu.

Khi dữ liệu chưa thật sự thông suốt, việc tái cấu trúc thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công trực tuyến chưa đạt hiệu quả. Người dân vẫn phải khai báo lại nhiều thông tin đã có trong hệ thống, làm giảm mức độ hài lòng đối với hoạt động cung ứng dịch vụ công của các cơ quan chính quyền.

- Riêng với dữ liệu, TP.HCM đang vướng nhất ở khâu nào: làm sạch, kết nối, chia sẻ hay khai thác?

-Việc xây dựng và khai thác dữ liệu lớn chưa bao giờ là lộ trình dễ dàng. Trong quá trình triển khai thực tế, thành phố đang đối mặt với 3 khó khăn lớn.

Một là điểm nghẽn trong liên thông với hệ thống Trung ương. Dù dữ liệu nội bộ của thành phố có tiến triển, việc tích hợp các danh mục cơ sở dữ liệu quốc gia theo chỉ đạo của Trung ương vẫn gặp nhiều rào cản kỹ thuật.

Cụ thể, trong nhóm 13 cơ sở dữ liệu trọng yếu, thành phố mới hoàn thành kết nối 3 cơ sở dữ liệu. Nhóm 20 cơ sở dữ liệu quốc gia mới tích hợp được 4 cơ sở dữ liệu.

Nhóm 104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo Nghị quyết 11 của Chính phủ mới kết nối thành công 9 cơ sở dữ liệu. Ngoài ra, hệ thống của một số bộ, ngành chưa vận hành ổn định, thường phát sinh lỗi kỹ thuật.

Hai là khó khăn trong chuẩn hóa dữ liệu. Do yếu tố lịch sử, dữ liệu tại nhiều đơn vị vẫn lưu trữ phân tán, manh mún và phải cập nhật thủ công. Chẳng hạn, với dữ liệu định danh địa điểm, thành phố đã chuẩn hóa được 31.768 địa điểm, nhưng vẫn còn 21.738 địa điểm chưa thể xác định tọa độ do địa chỉ chưa đầy đủ hoặc chưa phân tách theo cấu trúc chuẩn.

Ba là thách thức về nguồn nhân lực và an toàn thông tin. Lực lượng chuyên trách công nghệ thông tin tại cơ sở còn mỏng, trình độ ứng dụng chưa đồng đều, trong khi yêu cầu bảo mật thông tin trước các nguy cơ tấn công mạng ngày càng cao.

Để giải quyết các điểm nghẽn này, thành phố đang tập trung vào các nhóm giải pháp đồng bộ. Về công nghệ và chuẩn hóa, thành phố hoàn tất cài đặt và chuẩn bị đưa vào vận hành chính thức nền tảng số hóa dữ liệu dùng chung. Trung tâm đã tổ chức tập huấn cho 112 cơ quan, đơn vị để số hóa hồ sơ lưu trữ theo một tiêu chuẩn thống nhất, giảm tối đa việc nhập liệu thủ công.

Về hạ tầng số, thành phố bám sát tiến độ của Trung tâm dữ liệu quốc gia C12 để hoàn thiện hạ tầng kết nối, đồng thời hoàn thiện hệ thống bản sao số, thí điểm tại đặc khu Côn Đảo làm cơ sở nhân rộng.

Về bảo đảm an toàn thông tin, thành phố quán triệt nguyên tắc an ninh mạng là điều kiện tiên quyết của chuyển đổi số. Tất cả hệ thống dữ liệu lõi phục vụ dịch vụ công đều được triển khai giải pháp bảo mật theo mô hình 4 lớp, được phê duyệt cấp độ an toàn thông tin trước khi vận hành và gắn chặt trách nhiệm của người đứng đầu trong giám sát, vận hành hệ thống.

Chuyển đổi số là một hành trình dài hạn. Thành phố quyết tâm biến những rào cản dữ liệu hiện tại thành nguồn tài nguyên số có giá trị, phục vụ thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

Tháo gỡ điểm nghẽn phải tạo lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp

- Tại Hội nghị AI, Cloud, An toàn dữ liệu và Hạ tầng số ngày 14/8 vừa qua, bà có nhắc đến việc TP.HCM đang xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước. Vậy trong kế hoạch 100 ngày này, việc chia sẻ dữ liệu sẽ được tháo gỡ cụ thể ra sao?

-Đối với đô thị đặc biệt như TP.HCM, dữ liệu không chỉ là tài sản, mà còn là động lực cốt lõi để vận hành chính quyền số hiệu quả.

Để vận hành các nền tảng số dùng chung, tích hợp về kho dữ liệu dùng chung, thành phố đã xây dựng trung tâm dữ liệu dùng chung với hơn 1.200 máy chủ ảo hoạt động theo mô hình điện toán đám mây. Đến nay, thành phố đã đạt một số kết quả quan trọng trong tạo lập và liên thông dữ liệu.

Dữ liệu phục vụ trung tâm điều hành thông minh, gồm 13 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 24 cơ sở dữ liệu chuyên ngành từ các đơn vị, đã được tích hợp. Qua nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia, thành phố đã kết nối và chia sẻ thành công 254 trên tổng số 337 dịch vụ dữ liệu, đạt tỷ lệ 75%.

Bên cạnh đó, thành phố đã đưa 31 trên 45 cơ sở dữ liệu lên cổng dữ liệu dùng chung và 78 trên 142 cơ sở dữ liệu lên cổng dữ liệu mở.

Về kỹ thuật, thành phố cũng đã hoàn tất kết nối thử nghiệm thông qua Agent Node với Trung tâm dữ liệu quốc gia C12, sẵn sàng cho việc đồng bộ hai chiều các nhóm dữ liệu cốt lõi về học sinh, trường học và hành nghề y.

Thành phố định hướng dữ liệu phải được khai thác để tạo giá trị gia tăng cho xã hội, chứ không chỉ nằm trong kho lưu trữ của cơ quan nhà nước. Các đơn vị có thể khai thác nguồn tài nguyên này qua ba kênh chính.

Thứ nhất là cổng dữ liệu mở của thành phố. Đây là nơi các trường đại học, tổ chức nghiên cứu có thể tiếp cận nguồn thông tin chính thống để phục vụ nghiên cứu khoa học, phân tích xu hướng và phát triển các mô hình dự báo.

Thứ hai là bản đồ số dùng chung của thành phố. Hiện nay, dữ liệu về các cơ sở khám chữa bệnh công lập, nhà thuốc, trường học, quy hoạch xây dựng đã được chia sẻ rộng rãi, giúp doanh nghiệp công nghệ có thể tích hợp trực tiếp để phát triển các ứng dụng tiện ích cho người dân.

Thứ ba là Đề án Sàn giao dịch dữ liệu thành phố. Thành phố đang triển khai thử nghiệm giải pháp công nghệ và xây dựng khung pháp lý cho đề án này. Khi đi vào vận hành, đây sẽ là môi trường chính thức, an toàn và hợp pháp để doanh nghiệp công nghệ tương tác, khai thác và thương mại hóa các giải pháp trên nền tảng dữ liệu lớn.

Song song đó, thành phố cũng đang đầu tư trung tâm tính toán hiệu năng cao, nhằm cung cấp năng lực xử lý cho các ứng dụng trí tuệ nhân tạo của cộng đồng công nghệ.

- Với dữ liệu đất đai, TP.HCM đã triển khai một số giao dịch "phi địa giới". Đây có phải là hướng đi để người dân bớt phụ thuộc vào nơi cư trú khi làm thủ tục không, thưa bà?

-Đây là định hướng trọng tâm mà thành phố đang triển khai, nhằm mang lại sự thuận tiện tối đa, giúp người dân và doanh nghiệp bớt phụ thuộc vào nơi cư trú khi thực hiện thủ tục hành chính.

Theo kế hoạch hành động 100 ngày của Ban Chỉ đạo Thành phố, UBND TP.HCM đã chỉ đạo cụ thể việc sửa đổi quy định, qua đó mở rộng thẩm quyền tiếp nhận và trả kết quả thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Để thực hiện được phương thức giao dịch phi địa giới, nền tảng cốt lõi là sự sẵn sàng của dữ liệu. Riêng trong lĩnh vực đất đai, thành phố đang tiếp tục bổ sung, làm giàu và chuẩn hóa dữ liệu đất đai giai đoạn 2.

Định hướng của thành phố là đối với các dịch vụ công trực tuyến đã kết nối cơ sở dữ liệu, hệ thống sẽ tự động cung cấp và hiển thị thông tin để người dân, doanh nghiệp kiểm tra trước khi nộp hồ sơ. Mục tiêu thiết thực nhất là giảm thao tác trên môi trường số, bảo đảm nguyên tắc người dân và doanh nghiệp không phải cung cấp lại những dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có.

Vì vậy, đẩy mạnh giao dịch phi địa giới không chỉ là sự linh hoạt về mặt địa lý, mà còn là bước thay đổi phương thức phục vụ của chính quyền dựa trên dữ liệu số dùng chung.

- Với các dữ liệu gần với đời sống như y tế, bệnh viện, trường học, nhà thuốc, giao thông, TP.HCM sẽ khai thác hoặc mở dữ liệu như thế nào để người dân và doanh nghiệp thấy được lợi ích rõ hơn?

-Trước đây, cải cách hành chính chủ yếu tập trung vào việc cắt giảm thủ công, như rút ngắn số ngày xử lý hoặc bớt một vài loại giấy tờ bản giấy. Hiện nay, dữ liệu số đóng vai trò là trụ cột để tái cấu trúc phương thức quản trị hành chính.

Dữ liệu số không chỉ là bản scan để lưu trữ, mà phải là dữ liệu có cấu trúc, đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung. Khi dữ liệu đã liên thông, cơ quan nhà nước có thể chủ động khai thác từ cơ sở dữ liệu dùng chung để giải quyết công việc, thay vì yêu cầu người dân xuất trình lại.

Dữ liệu số cũng cho phép xử lý hồ sơ tự động hóa một phần hoặc toàn bộ, tạo tiền đề để thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Ngoài ra, dữ liệu giúp lãnh đạo thành phố theo dõi, giám sát tiến độ giải quyết thủ tục hành chính, đánh giá chất lượng phục vụ và ra quyết định chỉ đạo, điều hành chính xác, minh bạch hơn thông qua các bảng hiển thị dữ liệu tại Trung tâm điều hành thông minh.

Mục tiêu cuối cùng là thông qua các nền tảng như app Công dân số Thành phố và cổng dữ liệu mở, người dân có thể tra cứu thông tin nhanh chóng, thuận tiện.

Đối với doanh nghiệp, đây sẽ là nguồn dữ liệu đầu vào minh bạch, phong phú để sáng tạo, phát triển các dịch vụ và giải pháp công nghệ mới phục vụ xã hội.

- Theo góc nhìn của bà, TP.HCM cần có thêm những cơ chế hay chính sách nào để khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp công nghệ tích cực tham gia khai thác các nguồn dữ liệu mở, qua đó tạo ra các mô hình kinh doanh mới?

-Đây là vấn đề có tính chiến lược mà thành phố rất quan tâm và đã triển khai liên tục trong nhiều năm. Để biến tài nguyên dữ liệu mở thành các mô hình kinh doanh mới, thành phố không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dữ liệu, mà còn chủ động kiến tạo một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ.

Nhu cầu công nghệ của mỗi doanh nghiệp rất đa dạng và đòi hỏi chuyên sâu. Vì vậy, Trung tâm Chuyển đổi số đã đưa vào vận hành cổng thông tin hỗ trợ chuyển đổi số và nền tảng tư vấn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Hiện nay, Trung tâm đang phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ xây dựng hồ sơ và chạy thử nghiệm kỹ thuật cho Đề án Sàn giao dịch dữ liệu Thành phố. Khi hoàn thiện, đây sẽ là môi trường kinh tế dữ liệu hợp pháp và an toàn.

Với vai trò điều phối, thành phố kỳ vọng hình thành một vòng tuần hoàn trong đó Nhà nước đặt đề bài, nhà trường đào tạo và cung cấp nhân lực, doanh nghiệp đặt hàng và hấp thụ công nghệ. Đây sẽ là nền tảng quan trọng cho sự phát triển của đô thị thông minh TP.HCM trong thời gian tới.

- Sau 100 ngày, TP.HCM sẽ dựa vào tiêu chí nào để đánh giá các điểm nghẽn chuyển đổi số đã được tháo gỡ thực chất?

-Để đo lường việc tháo gỡ điểm nghẽn một cách thực chất, không dừng ở báo cáo hình thức, Kế hoạch hành động 100 ngày của Ban Chỉ đạo Thành phố đã quy định các tiêu chí và nguyên tắc đánh giá cụ thể.

Trước hết là dựa trên sản phẩm đầu ra và minh chứng kiểm chứng. Nhiệm vụ chỉ được xác nhận hoàn thành khi có sản phẩm đầu ra đạt tiêu chuẩn, có đầy đủ hồ sơ, tài liệu minh chứng rõ ràng, không chấp nhận báo cáo chung chung.

Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 100% các nhiệm vụ quá hạn và nhiệm vụ đến hạn trong năm 2026. Với những việc chưa thể hoàn thành do nguyên nhân khách quan, bắt buộc phải có phương án xử lý, lộ trình và người chịu trách nhiệm được phê duyệt.

Thứ hai là dựa vào thước đo vận hành thực tế và hiệu quả sử dụng. Đối với các nền tảng, hệ thống thông tin, thước đo bắt buộc là phải vận hành thực tế, có dữ liệu sống, có người sử dụng thường xuyên và phát huy hiệu quả rõ rệt.

Thành phố cũng kiểm tra tính đồng bộ và chia sẻ trên toàn hệ thống bốn khối cơ quan, đồng thời không chấp nhận việc đầu tư mới phân tán hoặc trùng lặp chức năng khi Thành phố đã có nền tảng dùng chung.

Thứ ba là dựa vào hiệu quả cải cách và cắt giảm quy trình. Việc đánh giá sẽ gắn với khả năng giảm thời gian xử lý công việc, giảm thao tác nhập liệu cho cán bộ và người dân. Đồng thời, thành phố không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính mới, không yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại dữ liệu đã có sẵn trong các hệ thống cơ sở dữ liệu của Nhà nước.

Cuối cùng là đánh giá theo KPI. Thành phố thực hiện theo nguyên tắc "6 rõ - 1 xuyên suốt", người đứng đầu cơ quan chủ trì phải chịu trách nhiệm trực tiếp về chất lượng sản phẩm cuối cùng.

Toàn bộ kết quả thực hiện các nhiệm vụ trong kế hoạch 100 ngày sẽ được liên kết trực tiếp để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, công chức và người đứng đầu trên hệ thống của Thành ủy.

Tất cả các tiêu chí này nhằm bảo đảm sau 100 ngày, chuyển đổi số tại TP.HCM mang lại thay đổi thực chất trong phương thức quản trị của bộ máy và chất lượng phục vụ xã hội.

- Cảm ơn bà!