Hộ nhỏ lẻ cần quy định "vừa sức"
Một hộ nông dân, quán ăn nhỏ hay người bán thức ăn đường phố có thể không có bộ phận công nghệ, không có hệ thống quản trị dữ liệu và cũng không thể đầu tư những giải pháp đắt tiền như doanh nghiệp lớn. Nhưng họ vẫn phải tuân thủ các yêu cầu về an toàn thực phẩm (ATTP).
Đây chính là bài toán được đặt ra trong quá trình góp ý dự thảo Luật ATTP (sửa đổi): làm thế nào để quản lý ngày càng hiện đại, dựa trên dữ liệu và truy xuất nguồn gốc, nhưng không biến quá trình số hóa thành một tầng chi phí mới đối với những cơ sở nhỏ.
Theo Bộ Y tế, dự thảo Luật ATTP đã nhận được ý kiến của 137 đoàn đại biểu Quốc hội, cơ quan liên quan và 119 hiệp hội, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân. Nhiều nội dung góp ý đã được tiếp thu, chỉnh sửa hoặc tiếp tục nghiên cứu.
Trong số đó, ý kiến của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên đi thẳng vào vấn đề chi phí và khả năng thực hiện: Việc lưu trữ dữ liệu, cấp mã định danh và áp dụng công nghệ số có thể tạo ra những yêu cầu kỹ thuật và chi phí khác nhau tùy quy mô, loại hình sản xuất, nhóm thực phẩm và mức độ nguy cơ.
Vì vậy, cần xây dựng lộ trình truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Đáng chú ý, đoàn đại biểu Thái Nguyên đề nghị không yêu cầu mọi cơ sở, đặc biệt là hộ sản xuất nhỏ lẻ, phải tự đầu tư hệ thống công nghệ kỹ thuật cao.
Với hộ nông dân, tổ hợp tác, hợp tác xã, việc truy xuất có thể thực hiện theo nhóm hộ, vùng sản xuất, hợp tác xã hoặc từng đợt sản xuất, thu hoạch; đồng thời kết hợp ghi chép truyền thống với các phương thức điện tử đơn giản.
Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cũng chỉ ra một thực tế: Cơ sở nhỏ lẻ và người bán thức ăn đường phố thường mua nguyên liệu từ chợ truyền thống hoặc các hộ dân, nên không phải lúc nào cũng có đầy đủ hóa đơn, chứng từ.
Hoạt động của nhóm này nhỏ, lưu động, theo mùa vụ. Nếu yêu cầu một bộ hồ sơ truy xuất tương tự doanh nghiệp quy mô lớn, quy định có nguy cơ khó thực hiện ngay từ khâu đầu vào.
Vì thế, cần có cơ chế truy xuất phù hợp, trong đó tập trung vào những thông tin tối thiểu như nguồn mua, địa điểm, thời gian và loại nguyên liệu.
Dự thảo cũng cho phép lưu giữ thông tin truy xuất bằng hóa đơn, chứng từ, sổ ghi chép hoặc hình thức phù hợp khác. Đây là cách thiết kế có thể giúp yêu cầu quản lý đi sát hơn với thực tế sản xuất, kinh doanh.
Bộ Công Thương góp ý theo hướng làm rõ và giảm những điểm có thể gây vướng khi thực hiện với việc phân định rõ các khái niệm “sản xuất ban đầu”, “sản xuất thực phẩm”, “sơ chế thực phẩm”, tránh chồng chéo và nhầm lẫn.
Bộ này cũng đề nghị đơn giản hóa yêu cầu hồ sơ đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, bảo đảm phù hợp với thực tế.
Như vậy, cùng với yêu cầu số hóa, một thông điệp khác đang được đặt ra trong quá trình sửa luật: quản lý ATTP cũng phải tính đến nguồn lực thực tế của đối tượng chịu sự quản lý.
Luật rõ hơn để thực thi thuận lợi hơn
Bộ Nội vụ đề nghị trong quá trình hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, cần đồng thời xây dựng và lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định, nhất là các nội dung liên quan đến phân công trách nhiệm giữa các bộ, phân cấp cho địa phương, kiểm tra, hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc, mã định danh và lộ trình số hóa.
Theo Bộ Nội vụ, việc này giúp đánh giá trước các yêu cầu về nhân lực, ngân sách, hạ tầng dữ liệu và khả năng thực thi khi luật được ban hành.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị làm rõ khái niệm “bếp ăn tập thể”, bởi thuật ngữ này được sử dụng trong các văn bản nhưng chưa quy định rõ về tính chất, quy mô và số lượng người ăn.
Cơ quan soạn thảo cho biết đã tiếp thu, bổ sung “nơi cung cấp suất ăn tập thể” vào khái niệm cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống.
Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An cũng đề nghị thống nhất một số thuật ngữ như “lấy mẫu thử nghiệm”, “lấy mẫu kiểm nghiệm”, “cơ sở thử nghiệm”, “cơ sở kiểm nghiệm”, để hạn chế cách hiểu khác nhau khi áp dụng luật.
Nhìn từ các ý kiến góp ý, dự thảo Luật ATTP đang được hoàn thiện theo hướng quản lý hiện đại hơn, nhưng đồng thời chú ý hơn đến khả năng thực thi.
Việc lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân cũng tạo thêm cơ sở để nhận diện những điểm có thể phát sinh vướng mắc trước khi luật được ban hành.
Số hóa, truy xuất nguồn gốc và quản lý bằng dữ liệu là hướng đi tất yếu của quản lý ATTP. Nhưng cũng cần thiết kế phù hợp với từng quy mô và từng điều kiện thực tế.
