Volkswagen vừa công bố kế hoạch cắt giảm gần một nửa số mẫu xe đang kinh doanh. Số tùy chọn trang bị có thể giảm tới 75%, trong khi năng lực sản xuất toàn cầu được điều chỉnh từ 10 triệu xuống còn 9 triệu/năm.
Kết quả kinh doanh quý II/2026 cho thấy phần lớn áp lực của Volkswagen đến từ Trung Quốc. Lượng xe giao trên toàn cầu giảm 8,6%, xuống còn hơn 2 triệu chiếc. Riêng tại Trung Quốc, doanh số giảm tới 36,6%. Trong cùng thời gian, hãng vẫn tăng 7,7% tại Bắc Mỹ, 1,8% tại Tây Âu và 6,7% tại Trung và Đông Âu.
Sự chênh lệch này cho thấy khó khăn của Volkswagen không chỉ xuất phát từ nhu cầu ô tô toàn cầu suy yếu. Hãng đang mất vị thế tại thị trường từng mang lại nguồn lợi nhuận lớn nhất, trong khi các đối thủ Trung Quốc tiếp tục mở rộng ở cả xe điện, hybrid sạc ngoài và ô tô tích hợp nhiều công nghệ số.
Các hãng nước ngoài "mất" 3 triệu xe tại Trung Quốc
Volkswagen không phải trường hợp cá biệt. Sự suy giảm của hãng xe Đức nằm trong xu hướng chung của nhiều nhà sản xuất nước ngoài tại thị trường ô tô lớn nhất thế giới.
Theo Reuters, tổng doanh số xe du lịch tại Trung Quốc của Volkswagen, Toyota, Honda, General Motors và Nissan đã giảm từ 9,4 triệu xe năm 2020 xuống còn 6,4 triệu xe vào năm 2024.
Ở chiều ngược lại, 5 hãng xe lớn nhất Trung Quốc có doanh số tăng từ 4,6 triệu lên 9,5 triệu xe trong cùng giai đoạn. Như vây, sau 4 năm, nhóm doanh nghiệp nội địa bán thêm gần 5 triệu xe, còn các hãng nước ngoài mất khoảng 3 triệu xe.
Xu hướng này tiếp tục rõ hơn trong năm 2026. Theo Reuters, Volkswagen, Mercedes-Benz và BMW đều giảm ít nhất 30% doanh số tại Trung Quốc trong quý II. Volkswagen giảm 36,6%. Trên phạm vi toàn cầu, doanh số Volkswagen giảm 8,6%, Mercedes-Benz giảm 8% và BMW giảm 4,9%.
Khoảng cách giữa 2 nhóm doanh nghiệp không chỉ thể hiện ở doanh số. Paul Bennett, lãnh đạo công ty tư vấn Madox Square, nhận định rằng các hãng Đức đang cố gắng đuổi kịp rất nhanh, nhưng đối thủ Trung Quốc vẫn di chuyển với tốc độ gấp đôi.
Theo đánh giá của Reuters, thời gian phát triển xe tại nhiều hãng Trung Quốc đã được rút ngắn hơn một nửa so với quy trình truyền thống. Điều này cho phép họ điều chỉnh sản phẩm nhanh, bổ sung tính năng thường xuyên và phản ứng sớm hơn trước thay đổi của thị trường.
Xe điện làm thay đổi lợi thế cạnh tranh
Trong thời đại xe xăng, Volkswagen, Toyota hay General Motors có lợi thế rõ rệt về động cơ, hộp số, khung gầm và năng lực sản xuất hàng loạt. Những công nghệ này cần nhiều thập kỷ tích lũy kinh nghiệm, tạo ra rào cản lớn với các doanh nghiệp mới.
Với xe điện, các lợi thế đó không còn quá rõ rệt. Thay vì giá trị cơ khí lâu đời, ô tô điện chú trọng vào pin, chip, phần mềm, màn hình và hệ thống hỗ trợ lái - những công nghệ có thời gian tích lũy ngắn hơn.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, doanh số ô tô điện toàn cầu tăng 20% trong năm 2025, vượt 20 triệu chiếc và chiếm 1/4 tổng lượng xe mới bán ra. Các hãng Trung Quốc cung cấp khoảng 60% số ô tô điện được bán trên toàn cầu. Các hãng châu Âu và Bắc Mỹ chỉ chiếm khoảng 30%.
Riêng Trung Quốc bán hơn 13 triệu ô tô điện trong năm 2025, tương đương 6 trong số 10 xe điện được tiêu thụ trên thế giới. Xe điện chiếm gần 55% thị trường ô tô mới của nước này.
Theo IEA, 70% xe thuần điện bán tại Trung Quốc năm 2025 có giá thấp hơn mức giá trung bình của xe sử dụng động cơ đốt trong. Nước này cũng sản xuất gần 75% số ô tô điện toàn cầu và xuất khẩu hơn 2,5 triệu xe điện trong năm 2025, gấp đôi năm 2024.
Các con số cho thấy lợi thế của xe Trung Quốc đến từ năng lực sản xuất quy mô lớn, chuỗi cung ứng pin hoàn chỉnh và tốc độ phát triển sản phẩm nhanh. Cạnh tranh gay gắt trong nước cũng buộc các hãng liên tục cải tiến công nghệ, bổ sung trang bị và giảm giá thành.
Các hãng xe Nhật Bản chịu sức ép ngày càng lớn
Theo MarkLines, đơn vị chuyên tổng hợp và phân tích dữ liệu ngành ô tô, các hãng xe Trung Quốc đã bán gần 27 triệu chiếc trên toàn cầu trong năm 2025, vượt mức khoảng 25 triệu chiếc của các doanh nghiệp Nhật Bản.
Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2000, ngành ô tô Nhật Bản không còn đứng đầu thế giới về tổng doanh số. BYD vượt Ford để đứng thứ 6, trong khi Geely vượt Honda để lên vị trí thứ 8. Sáu hãng xe Trung Quốc đã lọt vào nhóm 20 nhà sản xuất lớn nhất, nhiều hơn con số 5 hãng xe của Nhật Bản.
Toyota vẫn là tập đoàn ô tô lớn nhất thế giới, với hơn 11,32 triệu xe được bán trong năm 2025, tăng 4,6%. Kết quả này cho thấy ngành xe Nhật chưa rơi vào khủng hoảng toàn diện.
Hãng này vẫn có lợi thế về hybrid, độ bền, giá trị bán lại và mạng lưới phân phối. Còn Honda, Nissan, Mitsubishi, Suzuki và Isuzu cũng sở hữu lượng khách hàng trung thành cùng hệ thống đại lý lâu năm tại nhiều quốc gia.
Tuy nhiên, vị trí của các hãng Nhật đang bị thu hẹp. Điểm yếu lớn nhất nằm ở tốc độ chuyển sang xe thuần điện và công nghệ số. Hybrid vẫn phù hợp tại những thị trường thiếu trạm sạc, nhưng đây không còn là lợi thế riêng của Nhật Bản.
Các hãng Trung Quốc hiện cung cấp đồng thời xe thuần điện, hybrid sạc ngoài và xe xăng. Nhiều mẫu xe hybrid sạc ngoài có pin lớn, quãng đường chạy điện dài, mức tiêu thụ nhiên liệu thấp và giá bán cạnh tranh.
Sức ép với các hãng Nhật không chỉ có tại Trung Quốc mà đã đang lan sang Đông Nam Á, khu vực vốn được xem là thành trì lâu năm của Toyota, Honda, Mitsubishi, Suzuki và Isuzu.
Xe Trung Quốc mở rộng sang châu Âu và Đông Nam Á
Theo Reuters, thị phần của các hãng Trung Quốc tại châu Âu đã tăng gấp đôi trong năm 2025, đạt khoảng 6%. Tỷ lệ này lên tới gần 14% tại Na Uy, khoảng 11% tại Anh và 9% tại Tây Ban Nha cùng Italy.
Giá bán là một trong những lợi thế đáng kể. Một số mẫu xe Trung Quốc thấp hơn sản phẩm tương đương của hãng châu Âu khoảng 10.000 euro, tương đương gần 300 triệu đồng. Mức thuế bổ sung lên tới 35% do Liên minh châu Âu áp dụng với xe điện sản xuất tại Trung Quốc cũng chưa ngăn được quá trình mở rộng này.
Tại Đông Nam Á, sức ép còn trực tiếp hơn do khu vực nằm gần Trung Quốc và có nhu cầu lớn với xe phổ thông. IEA cho biết doanh số ô tô điện tại Đông Nam Á tăng hơn gấp đôi trong năm 2025, vượt 500.000 chiếc và chiếm gần 20% thị trường. Hơn một nửa số xe điện bán trong khu vực mang thương hiệu Trung Quốc.
Các hãng Trung Quốc cũng đang đầu tư nhà máy tại Thái Lan, Indonesia và Việt Nam. Việc sản xuất tại chỗ giúp họ giảm chi phí vận chuyển, tận dụng các chính sách ưu đãi và từng bước xây dựng hệ thống phụ tùng cùng dịch vụ sau bán hàng.
Đà mở rộng ra nước ngoài còn được thúc đẩy bởi tình trạng dư thừa công suất tại Trung Quốc. Trong nửa đầu năm 2026, doanh số xe du lịch tại nước này giảm 20,4%, còn 8,8 triệu chiếc. Trái lại, xuất khẩu tăng 70,6%, đạt 4,28 triệu xe.
Volkswagen, Toyota và GM trước áp lực đổi mới
Tuy nhiên, trường hợp Volkswagen cho thấy thương hiệu và quy mô không còn đủ để bảo đảm vị trí dẫn đầu. Các hãng xe truyền thống đang phải cạnh tranh trong một thị trường mà giá thành, pin, phần mềm, trang bị và tốc độ phát triển sản phẩm ngày càng quan trọng.
Trung Quốc chưa kiểm soát hoàn toàn ngành ô tô thế giới. Nhưng các doanh nghiệp nước này đã giành lại phần lớn thị trường nội địa, thu hẹp vị thế của các đối thủ nước ngoài và bắt đầu tạo sức ép tại nhiều khu vực khác.
Điều đó buộc Volkswagen, Toyota, General Motors cùng hàng loạt tên tuổi lâu đời phải đẩy nhanh quá trình điều chỉnh chiến lược nếu không muốn tiếp tục mất thị phần.
Xe Trung Quốc tăng hiện diện tại Việt Nam
Xe Trung Quốc xuất hiện tại Việt Nam từ 20 năm trước với Lifan 520, sau đó là Haima, Changan và BYD. Giai đoạn 2019-2020, Zotye Z8 và Beijing X7 từng gây chú ý nhờ giá thấp, nhiều trang bị, nhưng không tạo được vị thế lâu dài do mạng lưới phân phối và dịch vụ hậu mãi còn hạn chế.
Từ năm 2023, thị trường bước vào một giai đoạn khác khi Wuling HongGuang MiniEV được TMT Motors phân phối, còn Lynk & Co, BYD, Geely, Omoda & Jaecoo và GAC lần lượt mở rộng hoạt động.
So với giai đoạn trước, các hãng đầu tư bài bản hơn vào hệ thống đại lý, danh mục sản phẩm và kế hoạch lắp ráp trong nước, cho thấy mục tiêu hiện diện lâu dài thay vì chỉ đưa một vài mẫu xe về thăm dò.
Tuy nhiên, đà tăng thực tế vẫn khó đánh giá do phần lớn hãng Trung Quốc không công bố doanh số định kỳ, mà chỉ đưa ra số liệu tổng hợp. Đơn cử, đầu năm nay, BYD cho biết đã bán 5.000 xe sau 2 năm hiện diện, còn Omoda & Jaecoo công bố doanh số 3.000 xe trong năm 2025.
Lợi thế của xe Trung Quốc nằm ở giá bán, lượng trang bị và tốc độ đưa sản phẩm mới ra thị trường. Tuy nhiên, độ phủ đại lý, hạ tầng sạc, nguồn phụ tùng, giá trị bán lại và niềm tin thương hiệu vẫn là những rào cản lớn. Vì vậy, nhiều hãng đang mở rộng sang xe xăng và hybrid thay vì chỉ tập trung vào ô tô điện.
