Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó đề xuất bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội phạm về kinh tế nhằm tạo điều kiện cho người vi phạm khắc phục hậu quả.
Nội dung được nêu trong Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi 2026, dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp tháng 8 để thông qua vào tháng 10/2026.
Theo dự thảo, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với 47 tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế nếu đáp ứng đồng thời các điều kiện:
Hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng nhằm mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh;
Không có yếu tố tham nhũng;
Dự án đang triển khai, chưa hoàn thành và chưa thể khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan, nhưng có khả năng, phương án khả thi để khắc phục và dự án mang lại hiệu quả về kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, an ninh.
Thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự tối đa 2 năm; trường hợp cần thiết được gia hạn một lần nhưng không quá 1 năm. Như vậy, tổng thời gian tạm hoãn không quá 3 năm và thời gian này không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
Dự thảo cũng sửa đổi Điều 29 về căn cứ miễn trách nhiệm hình sự, bổ sung quy định cho phép miễn trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội trong quá trình thực hiện các dự án phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội, nếu đã khắc phục xong hậu quả và dự án mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước.
Bên cạnh đó, Bộ Công an đề xuất bổ sung cơ chế miễn hình phạt đối với một số tội phạm kinh tế khi đáp ứng đủ 4 điều kiện:
Hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng nhằm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh;
Không có yếu tố tham nhũng; dự án mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước; đồng thời người phạm tội đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Trường hợp chưa khắc phục, bồi thường toàn bộ thiệt hại thì vẫn phải chấp hành hình phạt. Tuy nhiên, căn cứ vào mức độ khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại, tòa án có thể xem xét giảm mức hình phạt theo quy định.
Theo Bộ Công an, đề xuất trên nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế nhà nước và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật; đồng thời bảo đảm tính nhân văn, khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả.
Cơ quan soạn thảo dẫn thống kê giai đoạn 2021-2023 cho thấy có 620 vụ án kinh tế được xử lý, với giá trị thiệt hại ước tính hàng chục nghìn tỷ đồng.
Trong thực tế, có những trường hợp vi phạm gây thiệt hại nhưng không xuất phát từ động cơ vụ lợi, không có yếu tố tham nhũng, dự án vẫn mang lại lợi ích cho địa phương hoặc đất nước và có khả năng khắc phục toàn bộ hậu quả. Tuy nhiên, các trường hợp này vẫn bị xử lý hình sự, dẫn đến nhiều dự án bị đình trệ, gây lãng phí nguồn lực.
Bộ Công an cho rằng việc bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, theo hướng ưu tiên các giải pháp kinh tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp, doanh nhân chủ động khắc phục sai phạm trước khi xem xét xử lý hình sự.
Để tránh bị lợi dụng, Bộ Công an cho biết việc áp dụng cơ chế này sẽ được kiểm soát thông qua ba nhóm giải pháp.
Thứ nhất, căn cứ các quy định hiện hành về phòng, chống tham nhũng và Bộ luật Hình sự để xác định rõ hành vi có hay không có yếu tố tham nhũng.
Thứ hai, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét đầy đủ các điều kiện theo quy định trước khi quyết định áp dụng cơ chế tạm hoãn.
Thứ ba, kết quả thực tế của việc khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá hiệu quả và quyết định việc áp dụng chính sách này.
