Thay đổi tư duy từ "xin cho" sang “tự quyết”
Ngày 10/6, UBND TP Đà Nẵng tổ chức hội nghị sơ kết 1 năm phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, ủy quyền trong quản lý nhà nước khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn TP Đà Nẵng.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho biết trên cơ sở chỉ đạo của Trung ương, Thành ủy, UBND TP đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện đẩy mạnh phân cấp phân quyền, cải cách các thủ tục hành chính trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với mục tiêu phấn đấu nâng cao chất lượng người phục vụ người dân doanh nghiệp trên cơ sở quy định của pháp luật.
“Việc phân cấp, phân quyền đã giải quyết bài toán tư duy cũ, chuyển từ cơ chế xin cho sang địa phương làm, địa phương tổ chức, địa phương chịu trách nhiệm và chuyển từ mô hình quản lý sang là chính quyền kiến tạo phát triển”, ông Hùng nhấn mạnh.
Cũng theo ông Hùng, sau 1 năm thực hiện pháp luật phân cấp phân quyền phân định thẩm quyền trong quản lý ở chính quyền địa phương 2 cấp tại thành phố Đà Nẵng cho thấy nhiều thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực đầu tư quy hoạch đất đai xây dựng, quản lý ngân sách đã được xử lý nhanh hơn, hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, phân cấp ủy quyền các sở ban ngành các xã phường là khu đã chủ động quyết liệt hơn trong việc quyết định các vấn đề thuộc thẩm quyền giảm tâm lý chờ đợi xin ý kiến cấp trên.
Tuy nhiên, công tác phân cấp phân quyền và phân định lại thẩm quyền quản lý nhà nước giữa trung ương và địa phương, thành phố và các sở ngành, cũng như UBND các xã phường đặc khu còn nhiều hạn chế, lúng túng.
Thể hiện ở việc một số địa phương còn lúng túng khi nhận thẩm quyền mới, quy trình phối hợp với các đơn vị chuyên môn. Một số cơ quan đơn vị còn tâm lý e ngại, dù đã phân cấp phân quyền nhưng vẫn tiếp tục xin ý kiến chỉ đạo của thành phố làm chậm trễ tiến độ và quá trình thực hiện công việc.
Bên cạnh đó, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc phân cấp phân quyền được triển khai nhưng chưa gắn với phân bổ nguồn lực tương xứng và chưa phù hợp với điều kiện tổ chức tại cơ sở.
“Thực tiễn cho thấy tại một số địa bàn có dân số lớn, tập trung khối lượng công việc nhiều, số lượng phát sinh nhiều nhưng vẫn áp dụng chung 1 định mức biên chế gây khó khăn trong quá trình thực thi. Ngoài ra, hạ tầng dữ liệu chuyển đổi số còn chưa đồng bộ trong bối cảnh thành phố đẩy mạnh xây dựng chính quyền số phân cấp phân quyền ủy quyền chỉ thực sự hiệu quả khi có một hệ thống dữ liệu tốt và hệ thống công nghệ thông tin hiện đại “, ông Hùng nhấn mạnh.
Hơn 2.500 nhiệm vụ được phân cấp
Báo cáo tại hội nghị, ông Trương Hồng Giang, Phó giám đốc Sở Nội vụ thành phố Đà Nẵng cho biết sau qua 1 năm triển khai công tác phân cấp, ủy quyền quản lý nhà nước gắn với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, hầu hết cơ quan, đơn vị, địa phương đánh giá mang lại nhiều kết quả tích cực.
Tổng hợp chung có 2.541 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; trong đó có 1.377 nhiệm vụ của Chính phủ hoặc bộ, ngành Trung ương phân cấp, phân quyền cho cơ quan, đơn vị, địa phương, với 428 nhiệm vụ phân cấp cho chủ thể cơ quan, tổ chức Trung ương và 949 nhiệm vụ phân cấp cho chính quyền địa phương (cấp tỉnh 870 nhiệm vụ, cấp xã 79 nhiệm vụ).
Bên cạnh đó, có 1.164 nhiệm vụ được phân định thẩm quyền khi tổ chức chính quyền cấp xã. Trong đó, có 1.047 nhiệm vụ của chính quyền cấp huyện phân định lại thẩm quyền cho chính quyền cấp tỉnh hoặc cấp xã (859 nhiệm vụ chuyển cho chính quyền cấp xã, 188 nhiệm vụ chuyển cho chính quyền cấp tỉnh và 117 nhiệm vụ chuyển sang cấp khu vực hoặc cắt bỏ khi kết thúc hoạt động của cấp huyện).
Đối với phân cấp, ủy quyền các nội dung thuộc thẩm quyền địa phương trên địa bàn thành phố, HĐND thành phố, UBND thành phố, Chủ tịch UBND thành phố đã ban hành 1 nghị quyết và 21 quyết định để phân cấp 238 nhiệm vụ cho các cơ quan, đơn vị, địa phương. Theo đó, các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác, đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND thành phố nhận phân cấp 160 nhiệm vụ; cấp xã nhận phân cấp 78 nhiệm vụ.
Cũng theo Sở Nội vụ, thời gian qua, địa phương đã tiến hành rà soát đối với 949 nhiệm vụ do Trung ương phân cấp, phân quyền cho địa phương theo quy định, trong đó có 10 nhiệm vụ cần điều chỉnh thẩm quyền giữa Trung ương với địa phương hoặc giữa các cấp chính quyền địa phương; 355 nhiệm vụ cần ban hành văn bản quy phạm pháp luật hoặc văn bản hướng dẫn thực hiện; 584 nhiệm vụ bảo đảm tính khả thi để thực hiện.
Tuy nhiên, tính đến tháng 5/2026, có 25/93 xã, phường, đặc khu báo cáo khó khăn, vướng mắc và kiến nghị đề xuất các nhiệm vụ được Trung ương giao. “Đa số các khó khăn, vướng mắc liên quan đến nhân sự có chuyên môn, nghiệp vụ, kinh nghiệm thực hiện nhiệm vụ còn mỏng, thiếu thiết bị, dữ liệu chưa đồng bộ, hệ thống phần mềm triển khai chưa ổn định trong khi khối lượng hồ sơ lớn và phức tạp…”, ông Trương Hồng Giang cho hay.
Vẫn còn nhiều thách thức
Tham luận tại hội nghị, đại diện phường Hội An cho rằng, vướng mắc lớn nhất trong quá trình phân cấp phân quyền ở chính quyền 2 cấp là rất nhiều nhiệm vụ thiếu quy trình, biểu mẫu chưa thống nhất; tổ chức bộ máy chưa phù hợp với khối lượng công việc; phần mềm, hệ thống chưa liên thông đồng bộ, chưa liên thông; nguồn nhân lực còn mỏng… gây thiếu sót, chậm thời gian giải quyết hồ sơ và gây quá tải đối với một số phòng ban chuyên ngành.
“Chính vì vậy, sớm thống nhất hệ thống phần mềm để đảm bảo địa phương hoàn thành nhiệm vụ; riêng đối với văn phòng quản lý đất đai cần có sự phối hợp, phân cấp rõ ràng để giải quyết yêu cầu của người dân”, đại diện phường Hội An chia sẻ.
Còn ông Trần Công Nguyên, Chủ tịch UBND phường Liên Chiểu thì cho rằng, phân cấp là cần thiết để địa phương chủ động, phục vụ tốt yêu cầu của người dân. Nên chăng, liên quan đến phân cấp quản lý nhà nước liên quan đến giao thông, hạ tầng, chợ,… cần giao cho phường để chủ động để thực hiện hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của người dân kịp thời hơn.
Phát biểu thảo luận trước ý kiến của đại diện các xã phường, đại diện Sở Tư pháp và Sở Tài chính cho rằng, việc phân cấp phân quyền là cần thiết. Tuy nhiên các xã phường cần đảm bảo năng lực chuyên môn, chuyên ngành; năng quản lý nhằm đảm bảo quy định pháp luật và quản lý đầu tư tránh tình trạng phân quyền rồi lại thu lại, thậm chí xảy ra sai sót, thiếu đồng bộ-nhất quán trong đầu tư và vận hành.
Bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Sở Tài chính thành phố Đà Nẵng cho rằng, việc phân cấp phân quyền giúp chính quyền cấp xã phường chủ động trong công tác phục vụ người dân. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực xây dựng, đầu tư và tài chính cần được xem xét kỹ.
“Các xã phường có đủ năng lực quản lý và con người hay không? Nếu không đủ năng lực mà giao sẽ gây hệ luỵ rất lớn. Các dự án sẽ thiếu đồng bộ và khả năng giải ngân sẽ không thể kiểm soát”, bà Tâm nhấn mạnh.
Đồng quan điểm với Sở Tài chính, đại diện Sở Tư pháp cho rằng, vấn đề pháp lý là rất quan trọng, không thể giao rồi thu hồi lại, nên cần cân nhắc.
Trước những khó khăn trên, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng kết luận: “Phân cấp là cần thiết để địa phương chủ động, phục vụ tốt yêu cầu của nhân dân. Tuy nhiên với năng lực của mình, nếu UBND TP phân cấp, phân quyền về quản lý hạ tầng, giải ngân đầu tư công các xã phường có tiêu được không? Vậy để đảm bảo vận hành tốt bộ máy chính quyền 2 cấp, nhất là phân cấp phân quyền, các sở ngành cần đánh giá cụ thể năng lực thực hiện của các xã phường. Đối với một số lĩnh vực đầu tư công, quản lý hạ tầng giao thông… có thể thí điểm ở 1 số xã phường có năng lực rồi có thể nhân rộng ra”.
