Giải bài toán hợp nhất 2 "bộ não số" ở Đà Nẵng

Tiên phong trong chuyển đổi số và xây dựng chính quyền thông minh, Đà Nẵng là một trong những địa phương đầu tiên thành lập Trung tâm Giám sát, Điều hành thông minh (IOC).

Tháng 8/2023, Đà Nẵng đưa vào vận hành Trung tâm IOC cấp thành phố do Viettel triển khai. Hệ thống gồm 1 IOC cấp thành phố, 7 OC cấp quận/huyện và các OC chuyên ngành.

Sau 2 năm, IOC Đà Nẵng cung cấp hơn 22 nhóm dịch vụ, 65 bài toán phân tích thông minh và 180 dịch vụ giám sát thời gian thực các lĩnh vực giao thông, môi trường, du lịch, an ninh trật tự, phản ánh hiện trường... góp phần thúc đẩy xây dựng thành phố thông minh và chính quyền 2 cấp hiệu quả.

Ông Nguyễn Văn Quốc, Giám đốc Trung tâm IOC Đà Nẵng cho biết: “IOC đã trở thành ‘bộ não số’ hỗ trợ lãnh đạo điều hành dựa trên dữ liệu. Tỷ lệ hồ sơ hành chính trễ hạn giảm mạnh, tỷ lệ xử lý phản ánh đạt trên 99%”.

Hiện IOC Đà Nẵng đã kết nối dữ liệu từ hơn 45 cơ quan, đơn vị; tích hợp hơn 900 camera và hơn 300 thiết bị cảm biến IoT; xây dựng 30 nhóm dịch vụ đô thị thông minh, hơn 250 biểu đồ trực quan và 52 nhóm cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực. Hệ thống đã phân quyền sử dụng cho gần 150 cơ quan, đơn vị với khoảng 2.000 người dùng khai thác thường xuyên.

Còn tại Quảng Nam, năm 2020, tỉnh hợp tác cùng VNPT vận hành thí điểm IOC cấp tỉnh, sau đó mở rộng ra tại 7 huyện.

Năm 2023, tỉnh Quảng Nam đã đầu tư xây dựng Trung tâm Tích hợp dữ liệu tỉnh với mức đầu tư 120 tỷ đồng, lắp đặt tại tòa nhà Trung tâm lưu trữ lịch sử tỉnh (nay là Phường Tam Kỳ, Đà Nẵng). Đặc biệt, Trung tâm Tích hợp dữ liệu ra đời nhằm hiện thực hoá Đề án Chính quyền số tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2021-2025 (có tổng kinh phí khoảng 901 tỷ đồng).

Ông Nguyễn Thanh Hồng, Giám đốc Sở KHCN TP Đà Nẵng cho biết trước đây tỉnh Quảng Nam đã triển khai thử nghiệm Trung tâm Giám sát điều hành thông minh cấp tỉnh (IOC) và một số huyện đã triển khai Trung tâm Điều hành thông minh của huyện, tích hợp trên nền tảng IOC tỉnh.

Tại thời điểm đó, IOC tỉnh Quảng Nam được tích hợp 8 lĩnh vực gồm: điều hành, giám sát các chỉ tiêu kinh tế; văn hóa – Xã hội; môi trường; quốc phòng-an ninh; giám sát dịch vụ hành chính công; tương tác, phục vụ, phản hồi của người dân; giám sát hoạt động xử lý văn bản điều hành; giám sát, điều hành lĩnh vực Y tế.

“Dữ liệu được lấy từ hệ thống thông tin báo cáo Dữ liệu được lấy từ hệ thống thông tin báo cáo điện tử (GRIS, LRIS) của tỉnh và các CSDL chuyên ngành như Y tế, giáo dục, … để tổng hợp, phân tích và hiển thị các dashboard trên IOC phục vụ chỉ đạo, điều hành. Tuy nhiên, cho đến khi sáp nhập, tỉnh Quảng Nam trước đây chưa đầu tư kinh phí để triển khai chính thức hệ thống IOC”, ông Hồng cho hay.

Do triển khai thí điểm nên IOC Quảng Nam chỉ dừng lại ở mức thí điểm, tập trung giám sát chỉ tiêu kinh tế - xã hội, phản ánh hiện trường và một số lĩnh vực chuyên ngành, nên hiệu quả vận hành ở nhiều huyện còn hạn chế do hạ tầng số và nguồn nhân lực phân tích dữ liệu chưa đồng bộ.

Ngày 1/7/2025, Đà Nẵng và Quảng Nam hợp nhất nên thành phố Đà Nẵng mới sở hữu 2 hệ thống IOC với 2 hướng đi khác nhau khiến giới chuyên môn lo ngại về tính tương thích và nguy cơ lãng phí nếu như không đồng bộ.

Những lo ngại

“Cách triển khai mô hình chính quyền số giữa 2 địa phương khác nhau, nên nếu không đồng bộ được dữ liệu, tích hợp hệ thống thì Đà Nẵng sẽ đối mặt với tình trạng có nhiều bộ não nhưng thiếu sự thống nhất, gây lãng phí”, anh Nguyễn Anh Huy - một kỹ sư hệ thống - đặt vấn đề.

Theo lãnh đạo Sở KHCN TP Đà Nẵng, để tận dụng và khai thác 2 hệ thống, TP đã vận hành, kết nối với Trung tâm dữ liệu thành phố Đà Nẵng, đưa IOC Quảng Nam trở thành hệ thống DR (dự phòng, backup), đồng thời lưu trữ, vận hành một số hệ thống thông tin, CSDL của thành phố Đà Nẵng mới.

Bên cạnh đó, một số hệ thống OC cấp huyện đã đầu tư trước hợp nhất được chuyển về cấp xã để tiếp tục khai thác. Riêng đối với phần mềm IOC cấp huyện, do sử dụng nền tảng của tỉnh, không đầu tư, nên sau sáp nhập, các xã sử dụng phân hệ OC dùng chung của hệ thống IOC thành phố Đà Nẵng mà không sử dụng lại hệ thống IOC cấp huyện cũ.

Đà Nẵng vẫn duy trì mô hình IOC 2 cấp, gồm IOC cấp thành phố và OC xã, phường (trước đây là OC quận, huyện) nhằm phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành trên toàn địa bàn thành phố theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Với cách làm này, IOC cấp thành phố tiếp tục triển khai thu thập, kết nối dữ liệu trên toàn địa bàn mới. Mỗi xã, phường đều có 1 OC, dùng chung nền tảng IOC thành phố, dữ liệu được phân cấp, chia sẻ theo đặc thù từng phường, xã.

Các thiết bị tại OC quận, huyện trước đây (màn hình lớn, máy tính trình chiếu, bàn ghế) được bàn giao về tại OC xã, phường tương ứng sau sáp nhập để tiếp tục quản lý, vận hành hiệu quả. Các xã, phường khác không có thiết bị thì truy cập hệ thống OC trên máy tính làm việc cá nhân, ứng dụng di động, hoặc trình chiếu trên các màn hình lớn tại cuộc họp, buổi làm việc…

Đối với dữ liệu, các chỉ số điều hành và cảnh báo sau khi được xử lý, phân tích tập trung tại IOC thành phố sẽ được chia sẻ liên thông đến các OC xã, giúp địa phương theo dõi, xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh, qua đó hình thành mô hình điều hành thống nhất, đồng bộ từ thành phố đến cơ sở...

Tuy vậy, thực trạng vận hành sau hợp nhất cũng lộ rõ bất cập như: dữ liệu giữa hai địa phương cũ còn phân tán, hạ tầng mạng ở một số huyện miền núi chưa đồng bộ, nhân lực vận hành tại cơ sở mỏng.

Tại một số xã khu vực nông thôn và miền núi, nguồn nhân lực chuyển đổi số, công nghệ thông tin còn thiếu; việc kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn từng xã, phường triển khai trung tâm điều hành (OC) chưa thể được thực hiện toàn diện và đồng bộ. Một số địa phương cần thêm các thiết bị IoT để hỗ trợ công tác giám sát hiện trường tốt hơn… đã đặt ra nhiều thách thức trong quá trình triển khai.

Đâu là giải pháp?

Dù có cùng mục tiêu xây dựng chính quyền số và phục vụ tốt cho chính quyền 2 cấp, nhưng với cách thực hiện khác nhau, Đà Nẵng sau sáp nhập phải giải bài toán là đưa hai hệ thống hòa chung thành một “bộ não số”, nhất là làm sao khai thác tối đa hệ thống đã đầu tư trước đó của 2 địa phương.

Ông Nguyễn Quang Thanh, nguyên Giám đốc Sở TT&TT TP Đà Nẵng, Tổ trưởng Tổ chuyên gia Ban chỉ đạo NQ 57 thành phố Đà Nẵng cho rằng, để IOC thực sự trở thành “bộ não số” của Đà Nẵng mới, TP cần xây dựng IOC vùng thống nhất, lấy IOC Đà Nẵng cũ làm lõi trung tâm, tích hợp toàn bộ dữ liệu từ hệ thống Quảng Nam cũ vào một nền tảng duy nhất. Đồng thời tinh gọn hệ thống theo mô hình đa tầng: IOC cấp vùng - OC chuyên ngành và OC xã/phường. Tiếp đó cần đẩy mạnh tích hợp và chia sẻ dữ liệu, loại bỏ tình trạng “cát cứ thông tin”.

"Bất cứ trung tâm IOC nào muốn vận hành tốt đều phải đầy đủ 3 nội dung: thứ nhất là hạ tầng; thứ hai là dữ liệu; thứ 3 là tổng hợp, xử lý phân tích, ra quyết định", ông Thanh nhấn mạnh.

Với quan điểm này, ông Thanh cho rằng, sau hợp nhất, Đà Nẵng cần hoàn thiện về mô hình, dữ liệu, hệ thống phân tích bảo đảm tính thống nhất chung giữa Đà Nẵng và Quảng Nam để giải quyết bài toán ở phạm vi lớn với các KPI rõ ràng hơn của từng ngành lĩnh vực và địa phương hỗ trợ cho chính quyền 2 cấp trong điều hành dựa trên dữ liệu và bối cảnh thực tế (thời gian thực).

“Việc sử dụng và giao lại IOC và các OC đã đầu tư cho các xã phường ở Quảng Nam cho các xã phường sau hợp nhất là hợp lý, song cần có sự hỗ trợ từ trung tâm IOC Đà Nẵng để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống cả về mặt mô hình, dữ liệu và độ đo", ông Thanh nói.

Cũng theo ông Thanh, vấn đề cần làm là thống nhất về mặt mô hình IOC, dữ liệu gì, ai đặc tả đầu vào, đầu ra phạm vi của các IOC, OC cần làm, từ đó xây dựng nguồn nhân lực cho mô hình này. Có như vậy mới đẩy mạnh tích hợp và chia sẻ dữ liệu theo mô hình vận hành IOC/OC đã chọn, loại bỏ tình trạng “cát cứ thông tin” nhằm kết nối dữ liệu của các ngành, địa phương về Trung tâm điều hành thành phố thông minh (IOC) để phục vụ cho công tác dự báo và điều hành dựa trên dữ liệu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm quyền lợi của các bên tham gia.

"Đà Nẵng cần hoàn thiện Trung tâm Dữ liệu vùng đạt chuẩn quốc tế, áp dụng AI cho chuyên ngành và phân tích dữ liệu lớn mạnh mẽ hơn để phục vụ chỉ đạo điều hành cho chính quyền thông minh 2 cấp. Riêng vấn đề đào tạo nguồn nhân lực cũng là yếu tố then chốt để vận hành hiệu quả bộ não số này.

Bên cạnh đó, Đà Nẵng cần có chương trình đào tạo quy mô lớn cho cán bộ vận hành tại huyện và xã, đồng thời thu hút nhân tài công nghệ. Tuy nhiên, việc đào tạo cần thực hiện sau khi chọn mô hình vận hành cho IOC sau hợp nhất", ông Thanh khuyến cáo.