Bé gái 11 tuổi ở Hà Nội được gia đình đưa đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (BV Việt Đức) trong chương trình khám miễn phí sáng 4/4, khi cột sống đã vẹo tới 63 độ. Trước đó, bé vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ hơi lệch vai nên gia đình không để ý.
Một trường hợp khác chưa đầy 10 tuổi cũng bị vẹo trên 40 độ, có cháu vẹo hơn 80 độ mới đi khám, khi cột sống đã biến dạng nặng nề.
Tại buổi khám, các bác sĩ ghi nhận nhiều trẻ đến viện trong tình trạng muộn, khi bệnh đã tiến triển nặng.
Phát hiện muộn, điều trị khó khăn hơn nhiều
Trao đổi với VietTimes, PGS.TS Đinh Ngọc Sơn, Trưởng khoa Phẫu thuật Cột sống BV Việt Đức, cho biết vẹo cột sống là bệnh lý khá phổ biến ở trẻ em, chiếm 0,5–1% dân số. Phần lớn không rõ nguyên nhân, ngoài ra có thể liên quan đến dị tật bẩm sinh, bệnh lý thần kinh – cơ hoặc thói quen sinh hoạt sai tư thế kéo dài.
Theo PGS.TS Đinh Ngọc Sơn, đáng lo ngại khi ngày càng nhiều trẻ đến khám trong tình trạng muộn. Khi đó, cột sống đã biến dạng rõ, kéo theo hàng loạt hệ lụy.
“Trẻ bị vẹo cột sống phát hiện muộn có thể xuất hiện biến chứng về hô hấp, tuần hoàn. Thậm chí có trường hợp không còn khả năng phẫu thuật hoặc nếu mổ thì nguy cơ rất cao” - PGS.TS Đinh Ngọc Sơn chia sẻ.
Vẹo cột sống không chỉ ảnh hưởng đến hình thể mà còn tác động sâu rộng đến chức năng cơ thể. Khi cột sống bị cong vẹo, lồng ngực biến dạng khiến thể tích phổi giảm, phổi không thể nở và phát triển bình thường.
Trong trường hợp nặng, một bên phổi có thể bị xẹp, làm suy giảm nghiêm trọng chức năng hô hấp.
Đặc biệt, giai đoạn từ 5 đến 8 tuổi là thời kỳ vàng để phổi phát triển. Nếu cột sống biến dạng trong giai đoạn này, không gian lồng ngực bị thu hẹp, phổi sẽ không có đủ “chỗ” để phát triển, sẽ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ.
Phát hiện sớm, nhiều trẻ không cần mổ
Theo PGS Sơn, nguyên tắc quan trọng nhất trong điều trị vẹo cột sống là phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Nếu được phát hiện ở giai đoạn đầu, trẻ có nhiều lựa chọn điều trị và chưa chắc phải phẫu thuật.
“Điều trị vẹo cột sống giống như uốn một cây non, càng can thiệp sớm thì hiệu quả càng cao”, ông nhấn mạnh.
Ở giai đoạn nhẹ, trẻ có thể chỉ cần tập các bài tập phục hồi chức năng, bơi lội hoặc vận động phù hợp để cải thiện tư thế. Khi bệnh tiến triển hơn, bác sĩ sẽ chỉ định thêm áo chỉnh hình. Loại áo này cần được đeo nhiều giờ mỗi ngày, có tác dụng nén và điều chỉnh độ cong của cột sống.
Tuy nhiên, việc đeo áo không thể thay thế tập luyện. Nếu không vận động, cơ lưng sẽ yếu đi, làm giảm hiệu quả điều trị. Vì vậy, trẻ vẫn cần duy trì tập luyện đều đặn mỗi ngày.
Chỉ khi các biện pháp bảo tồn không còn hiệu quả hoặc độ cong quá lớn, bác sĩ mới cân nhắc phẫu thuật. Với trẻ còn đang phát triển, có thể áp dụng phương pháp kiểm soát đường cong nhưng vẫn cho phép cột sống tiếp tục dài ra. Khi trẻ gần trưởng thành, phẫu thuật cố định sẽ được thực hiện như ở người lớn.
Nhận biết sớm không khó, nhưng dễ bị bỏ qua
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều trẻ vẹo sột sống đến viện muộn là do phụ huynh chưa chú ý các dấu hiệu ban đầu.
Theo các bác sĩ, phụ huynh có thể tự kiểm tra cho con tại nhà. Khi trẻ đứng thẳng, hãy quan sát xem hai vai có cân đối không, có bên cao bên thấp hay không. Khi trẻ cúi người về phía trước, nếu thấy một bên lưng nhô cao hơn bên còn lại thì cần đưa đi khám.
Ngoài ra, giáo viên cũng có thể hỗ trợ phát hiện sớm khi quan sát trẻ trong lớp học.
Thói quen sinh hoạt cũng góp phần làm tăng nguy cơ vẹo cột sống. Trẻ ngồi học sai tư thế, cúi gập người, mang cặp nặng hoặc ít vận động trong thời gian dài đều có thể ảnh hưởng đến cột sống.
Các chuyên gia khuyến cáo, phụ huynh nên chú ý điều chỉnh tư thế ngồi học cho trẻ, khuyến khích vận động thể chất và kiểm tra cột sống định kỳ, đặc biệt trong giai đoạn trẻ đang phát triển nhanh.
Vẹo cột sống nếu để muộn, cái giá phải trả là rất lớn. Không chỉ là thẩm mỹ, mà còn là sức khỏe lâu dài của trẻ, với nguy cơ phẫu thuật phức tạp và nhiều biến chứng.
Chương trình khám, tư vấn và chụp X-quang miễn phí cho trẻ gù, vẹo cột sống do Khoa Phẫu thuật cột sống BV Việt Đức tổ chức, nhằm phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Trực tiếp thăm khám là các chuyên gia đầu ngành, như PGS.TS Đinh Ngọc Sơn, Trưởng khoa Phẫu thuật Cột sống, TS Vũ Văn Cường, Phó trưởng khoa.
