Động thái này là dấu hiệu mới nhất cho thấy Tổng thống Mỹ Donald Trump đang có kế hoạch thực hiện các đe dọa nhằm vào những thành viên không được xem là “đồng minh kiểu mẫu”.
Nhà Trắng đã xây dựng một danh sách kiểu “ngoan-hư” đối với các quốc gia NATO, khi chính quyền Trump tìm cách trừng phạt những đồng minh không ủng hộ cuộc chiến với Iran.
Sáng kiến này, được các quan chức chuẩn bị trước chuyến thăm Washington trong tháng của Tổng thư ký NATO Mark Rutte, bao gồm việc đánh giá mức đóng góp của các nước thành viên cho liên minh và phân loại họ thành nhiều cấp độ, theo ba nhà ngoại giao châu Âu và một quan chức quốc phòng Mỹ nắm được kế hoạch.
Đây là tín hiệu mới nhất cho thấy ông Trump muốn hiện thực hóa các cảnh báo đối với những đồng minh không tuân theo yêu cầu của ông, đồng thời tạo thêm áp lực lên một liên minh vốn đã rạn nứt bởi các phát biểu gây tranh cãi trước đó – từ ý tưởng sáp nhập Greenland cho đến cảnh báo rút hoàn toàn khỏi NATO.
Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth từng nêu ý tưởng tổng quát này vào tháng 12 năm ngoái: “Những đồng minh kiểu mẫu như Israel, Hàn Quốc, Ba Lan, ngày càng là Đức, các nước Baltic và những nước khác sẽ nhận được sự ưu ái đặc biệt. Những đồng minh không làm tròn trách nhiệm phòng thủ chung sẽ phải đối mặt với hậu quả.”
Một nhà ngoại giao cho biết danh sách này dường như phản ánh đúng cách tiếp cận đó: “Nhà Trắng có một bản phân loại ‘ngoan – hư’, nên tư duy cũng tương tự.”
Chính quyền Mỹ hiện giữ kín chi tiết khi đang xây dựng các phương án cụ thể, và chưa làm rõ những “ưu đãi” hay “hậu quả” sẽ bao gồm những gì.
“Họ dường như chưa có ý tưởng cụ thể… về cách trừng phạt các đồng minh ‘không tốt’,” một quan chức châu Âu khác nói. “Di chuyển quân là một lựa chọn, nhưng rốt cuộc điều đó lại gây bất lợi cho chính Mỹ.”
Nhà Trắng cũng thể hiện rõ sự thất vọng với các đồng minh. “Trong khi Mỹ luôn sát cánh với các đồng minh, thì những quốc gia chúng tôi bảo vệ bằng hàng nghìn binh sĩ lại không đứng về phía chúng tôi trong Chiến dịch Epic Fury,” người phát ngôn Anna Kelly nói, đề cập đến tên chiến dịch của Lầu Năm Góc. “Tổng thống Trump đã nói rõ quan điểm về sự bất công này, và Mỹ sẽ ghi nhớ.”
NATO chưa đưa ra bình luận.
Các lựa chọn để rút quân Mỹ khỏi châu Âu là khá hạn chế, do đó mọi kế hoạch nhiều khả năng chỉ liên quan đến việc tái bố trí lực lượng giữa các quốc gia – điều có thể tốn kém và mất thời gian.
Hiện chưa rõ quốc gia nào nằm trong nhóm nào, hoặc liệu ông Rutte có được thông báo về kế hoạch hay không. Tuy nhiên, Romania và Ba Lan có thể là những bên hưởng lợi lớn nhất, do vẫn được lòng Tổng thống Trump và sẵn sàng tiếp nhận thêm quân Mỹ. Ba Lan – một trong những nước chi tiêu quốc phòng lớn nhất NATO – hiện đã chi trả gần như toàn bộ chi phí cho khoảng 10.000 binh sĩ Mỹ đồn trú. Romania cũng đã mở rộng căn cứ không quân Mihail Kogălniceanu, nơi từng hỗ trợ chiến dịch không kích Iran và có khả năng tiếp nhận thêm lực lượng Mỹ.
Khái niệm “đồng minh kiểu mẫu” ban đầu được ông Hegseth sử dụng để chỉ các quốc gia tăng chi tiêu quốc phòng theo mục tiêu 5% GDP mà ông Trump thúc đẩy. Bộ Quốc phòng Mỹ cũng nhắc lại quan điểm này trong Chiến lược Quốc phòng công bố tháng 1.
“Chúng tôi sẽ ưu tiên hợp tác với các đồng minh kiểu mẫu – những nước đang đóng góp cho phòng thủ chung,” Lầu Năm Góc cho biết. “Điều này giúp tăng cường sức mạnh cho các đồng minh tích cực, đồng thời tạo động lực để các nước khác làm tròn trách nhiệm.”
Theo hai quan chức châu Âu, cách tiếp cận này có thể cho phép Mỹ giảm triển khai quân, tập trận chung hoặc bán vũ khí cho các đồng minh bị xem là “không tốt”, đồng thời tăng cường hỗ trợ cho các nước “tốt”. Ông Hegseth cũng đã nhiều lần sử dụng thuật ngữ “đồng minh kiểu mẫu” trong các cuộc họp với NATO.
Kế hoạch này cũng giúp ông Trump có thêm công cụ phân biệt giữa các nước ủng hộ Mỹ trong vấn đề Iran – như hỗ trợ mở lại eo biển Hormuz hoặc cho phép sử dụng căn cứ – và những nước không làm như vậy.
Trong khi Tây Ban Nha cùng một số đồng minh như Anh và Pháp từ chối hoặc trì hoãn hỗ trợ Mỹ, Romania và nhiều quốc gia nhỏ hơn đã cho phép Washington sử dụng căn cứ không quân. Bulgaria cũng âm thầm hỗ trợ hậu cần cho Mỹ tại Trung Đông.
Tây Ban Nha vốn đã gặp căng thẳng với chính quyền Trump do phản đối mục tiêu chi tiêu quốc phòng 5% tại hội nghị NATO ở The Hague năm ngoái. Trong khi đó, các nước Baltic như Lithuania, Latvia, Estonia và Ba Lan được đánh giá cao vì luôn nằm trong nhóm chi tiêu quân sự lớn nhất khối.
“Ông Trump đã nhấn mạnh rằng các đồng minh cần đóng góp nhiều hơn để bảo vệ tuyến hàng hải quan trọng ở Trung Đông,” ông Elbridge Colby, lãnh đạo chính sách của Lầu Năm Góc, nói trong cuộc họp trực tuyến với các bộ trưởng quốc phòng NATO.
Tuy nhiên, việc trừng phạt đồng minh là điều hiếm có tiền lệ và đã vấp phải phản đối tại Quốc hội Mỹ.
“Không có lợi khi các lãnh đạo Mỹ nói về đồng minh với thái độ coi thường,” Thượng nghị sĩ Roger Wicker phát biểu. “Chúng ta cần nhìn nhận rõ những lợi ích chính trị, chiến lược và đạo đức mà các liên minh mang lại.”
Một số cựu quan chức cũng nghi ngờ chính quyền Trump có đủ năng lực để mở thêm một mặt trận căng thẳng với châu Âu trong bối cảnh hiện tại.
“Ông Trump và đội ngũ của mình đang bận giải quyết những khủng hoảng do chính họ tạo ra,” ông Joel Linnainmäki, cựu quan chức Phần Lan tham gia tiến trình gia nhập NATO năm 2023, nhận định. “Có khả năng chính quyền không đủ nguồn lực để mở thêm một mặt trận đối đầu với châu Âu khi chiến tranh vẫn tiếp diễn.”
Theo Politico
