Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran trên biển tiếp tục leo thang trong tuần này, khi cả hai bên đồng thời gia tăng các biện pháp kiểm soát tàu thuyền, làm trầm trọng thêm khủng hoảng năng lượng toàn cầu trong bối cảnh lệnh ngừng bắn mong manh chưa có dấu hiệu được củng cố.
Hôm 22/4, các nguồn tin hàng hải và an ninh cho biết quân đội Mỹ đã chặn ít nhất 3 tàu chở dầu treo cờ Iran tại vùng biển châu Á và điều hướng chúng rời khỏi các vị trí gần Ấn Độ, Malaysia và Sri Lanka. Động thái này diễn ra trong khuôn khổ chiến dịch phong tỏa đường biển mà Washington áp đặt nhằm vào thương mại của Tehran.
Cùng thời điểm, Iran cũng gia tăng phản ứng. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã bắt giữ 2 tàu trên eo biển Hormuz hôm thứ Tư với cáo buộc vi phạm hàng hải, siết chặt kiểm soát tuyến vận tải chiến lược chỉ một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố gia hạn ngừng bắn vô thời hạn và tạm dừng các cuộc tấn công.
Tình trạng của lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, vốn dự kiến hết hạn đầu tuần này, vẫn chưa rõ ràng. Dù ông Trump bất ngờ tuyên bố gia hạn vào ngày thứ Ba nhằm chờ các đề xuất đàm phán từ Iran, phía Tehran không xác nhận đồng thuận và tiếp tục chỉ trích việc Mỹ duy trì phong tỏa hải quân.
Chủ tịch Quốc hội Iran, Mohammad Bagher Qalibaf, đồng thời là trưởng đoàn đàm phán, nhấn mạnh rằng một lệnh ngừng bắn thực sự chỉ có ý nghĩa nếu phong tỏa được dỡ bỏ.
Ông viết trên mạng xã hội: “Việc mở lại eo biển Hormuz là không thể với một hành động vi phạm lệnh ngừng bắn trắng trợn như vậy. Các ông đã không đạt được mục tiêu bằng tấn công quân sự, và cũng sẽ không đạt được bằng bắt nạt. Con đường duy nhất là thừa nhận quyền của người dân Iran.”
Mỹ mở rộng phong tỏa, Iran đáp trả bằng bắt giữ tàu
Trong khi đó, Washington tiếp tục mở rộng hoạt động kiểm soát tàu. Theo các nguồn tin Mỹ, Ấn Độ và phương Tây, ít nhất 3 tàu chở dầu Iran đã bị chặn trong những ngày gần đây. Trong đó có siêu tàu chở dầu Deep Sea, mang theo một phần dầu thô và được ghi nhận lần cuối ngoài khơi Malaysia khoảng một tuần trước theo dữ liệu MarineTraffic.
Một tàu khác là Sevin, có sức chứa tối đa 1 triệu thùng và đang chở khoảng 65% tải trọng, cũng bị chặn. Tàu này được ghi nhận lần cuối ngoài khơi Malaysia cách đây một tháng. Ngoài ra, tàu siêu chở dầu Dorena, chở đầy 2 triệu thùng dầu thô, đã bị chặn ngoài khơi phía nam Ấn Độ ba ngày trước.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận rằng tàu Dorena hiện đang được một tàu khu trục hải quân Mỹ hộ tống tại Ấn Độ Dương sau khi tìm cách vi phạm lệnh phong tỏa. Các nguồn tin cũng cho biết tàu Derya có thể đã bị chặn sau khi không kịp dỡ hàng tại Ấn Độ trước khi lệnh miễn trừ nhập khẩu dầu Iran hết hạn vào Chủ nhật.
CENTCOM cho biết kể từ khi áp đặt phong tỏa đối với các tàu ra vào cảng Iran, lực lượng Mỹ đã buộc 29 tàu phải quay đầu hoặc trở lại cảng. Tuy nhiên, quân đội Mỹ chưa công bố đầy đủ danh sách các tàu bị chặn.
Một nguồn tin an ninh hàng hải cho biết Mỹ đang cố gắng chặn tàu Iran ở vùng biển mở thay vì ngay tại eo Hormuz để tránh nguy cơ thủy lôi nổi.
Ở chiều ngược lại, Iran cũng gia tăng hành động trên tuyến đường huyết mạch này. Tehran tuyên bố đã bắn cảnh cáo và bắt giữ 2 tàu container khi chúng tìm cách rời Vịnh qua eo Hormuz – lần đầu tiên Iran thực hiện các vụ bắt giữ kể từ khi chiến tranh bùng nổ vào cuối tháng 2.
IRGC cũng cảnh báo bất kỳ hành vi gây gián đoạn trật tự và an toàn tại eo biển sẽ bị coi là “lằn ranh đỏ”, theo hãng tin Tasnim.
Eo biển Hormuz – nơi từng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu trước chiến tranh – hiện gần như bị đóng cửa, gây gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng. Việc phong tỏa đã khiến chi phí tăng cao, buộc nhiều nền kinh tế lớn phải sử dụng dự trữ và hạn chế tiêu thụ.
Giá dầu Brent – chuẩn tham chiếu quốc tế – đã đóng cửa trên mức 100 USD/thùng lần đầu tiên trong hai tuần, phản ánh áp lực ngày càng tăng từ cuộc khủng hoảng.
Cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2 với các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel vào Iran đến nay đã kéo dài gần hai tháng, khiến hàng nghìn người thiệt mạng trên khắp Trung Đông, chủ yếu tại Iran và Lebanon, nơi lực lượng Hezbollah tham chiến chống lại Israel.
Dù ông Trump đã nhiều lần lùi bước trước các đe dọa tấn công hạ tầng dân sự Iran – điều mà Liên Hợp Quốc cảnh báo có thể vi phạm luật nhân đạo quốc tế – tiến trình chấm dứt xung đột vẫn chưa đạt được bước tiến đáng kể.
Theo Reuters
