Ngày 15/3 tới, cử tri cả nước sẽ lựa chọn 500 đại biểu Quốc hội khóa XVI từ 864 ứng viên tại 182 đơn vị bầu cử.
Theo danh sách được Hội đồng Bầu cử Quốc gia công bố, năm nay có 65 người ngoài Đảng – chiếm 7,52% – tham gia tranh cử, tạo nên một lát cắt đáng chú ý về cấu trúc đại diện xã hội tại nghị trường nhiệm kỳ mới.
Nhóm ứng viên ngoài Đảng năm nay tiếp tục ghi nhận sự hiện diện đậm nét của giới trí thức, chuyên gia trong các lĩnh vực giáo dục và y tế. Ông Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, từng là đại biểu Quốc hội khóa XIV và XV, tiếp tục có tên trong danh sách. Sự trở lại của những đại biểu có kinh nghiệm nghị trường cho thấy yếu tố kế thừa được chú trọng, không hoàn toàn thay mới đội ngũ.
Cùng với đó là các giảng viên, nhà nghiên cứu có học hàm, học vị cao như PGS.TS Ngô Thị Huyền (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG TP.HCM), cùng nhiều giáo viên, giảng viên tại Hà Nội, Hải Phòng, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Lào Cai, Bắc Ninh…
Trong tổng số 864 ứng viên có 392 phụ nữ (45,37%), 188 người dân tộc thiểu số (21,76%), 187 người dưới 40 tuổi và 65 người không phải đảng viên (chiếm 7,52%).
Sự hiện diện ổn định của khối giáo dục – đào tạo trong nhóm ngoài Đảng phản ánh vai trò lâu dài của lực lượng trí thức trong hoạt động lập pháp. Đây là nhóm gắn trực tiếp với chính sách về giáo dục, khoa học, đổi mới sáng tạo – những lĩnh vực có tác động sâu rộng đến phát triển dài hạn
Bên cạnh đó, lĩnh vực y tế cũng có đại diện như bác sĩ Hồ Hải Vân (Bệnh viện Đa khoa An Giang). Nhóm cán bộ chuyên môn tại các sở, ngành địa phương như Thanh tra tỉnh, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch, Sở Y tế, Sở Công Thương… cũng góp mặt.
Một điểm đáng chú ý là số lượng doanh nhân trong danh sách tương đối lớn. Ứng viên Dương Long Thành, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Thắng Lợi Group; Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (từng là ĐBQH khóa XIV, XV); Lê Nữ Thùy Dương, lãnh đạo Công ty Cổ phần Đầu tư và Kinh doanh Golf Long Thành; Nguyễn Tấn Thụ, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh Vĩnh Long… là những gương mặt tiêu biểu.
Ngoài ra còn nhiều giám đốc doanh nghiệp vừa và nhỏ, chủ hợp tác xã, lãnh đạo doanh nghiệp địa phương ở Đồng Tháp, Gia Lai, Cần Thơ, Thanh Hóa… Sự tham gia của khu vực tư nhân cho thấy vai trò ngày càng rõ của giới doanh nhân trong đời sống chính trị - xã hội.
Trong bối cảnh kinh tế tư nhân đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP và tạo việc làm cho phần lớn lao động xã hội, sự hiện diện của các doanh nhân trong danh sách ứng cử cho thấy xu hướng tăng cường tiếng nói của khu vực sản xuất – kinh doanh trong quá trình xây dựng chính sách.
Những gương mặt 9X, 10X
Đáng chú ý, một số ứng viên là doanh nhân trẻ sinh từ cuối thập niên 1980, đầu 1990, đại diện cho thế hệ lãnh đạo mới của doanh nghiệp địa phương.
Danh sách cũng ghi nhận sự tham gia của nhiều chức sắc tôn giáo. Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (Đặng Minh Châu), từng là đại biểu Quốc hội các khóa XIII, XIV, XV; Linh mục Nguyễn Văn Riễn; Thượng tọa Thích Phước Nguyễn; Nguyễn Tiến Thiện – Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam (ĐBQH khóa XV); Lương Công Quyết – Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh (ĐBQH XIII, XIV, XV).
Một điểm nổi bật khác là sự xuất hiện của nhiều ứng viên trẻ, sinh từ năm 1995 đến 2002. Ngô Kiều Anh (sinh năm 2000) nhân viên, Ủy ban nhân sự Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam; Hồ Thị Thúy Trang (2002), Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nông dân xã A Lưới 3, Chi hội trưởng Nông dân thôn Phú Thượng, xã A Lưới 3, TP Huế; Lo Thị Bảo Vy (2002) giáo viên, Trường Tiểu học Quỳnh Lập A, phường Tân Mai, tỉnh Nghệ An; Hà Thị Ly (2002) viên chức, Nhà hát Lạc Hồng tỉnh Phú Thọ… là những gương mặt thuộc thế hệ 9X, 10X.
Phần lớn các ứng viên trẻ hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, đoàn thể hoặc chuyên viên tại các cơ quan nhà nước. Sự tham gia của nhóm tuổi này cho thấy xu hướng mở rộng cơ hội cho lực lượng trẻ tham gia vào hoạt động chính trị.
Theo danh sách, 65 ứng viên ngoài Đảng trải rộng trên nhiều tỉnh, thành: Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Cần Thơ, Huế, An Giang, Bắc Ninh, Đồng Nai, Đồng Tháp, Gia Lai, Hà Tĩnh, Hưng Yên, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Lào Cai, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ngãi, Quảng Ninh, Quảng Trị, Sơn La, Tây Ninh, Thanh Hóa, Tuyên Quang, Vĩnh Long…
Sự phân bổ này cho thấy ứng viên ngoài Đảng không tập trung ở một khu vực nhất định mà hiện diện ở cả miền núi, đồng bằng, đô thị lớn và các tỉnh vùng sâu, vùng xa.
Dù cơ cấu nghề nghiệp phong phú, tỷ lệ 7,52% vẫn cho thấy ứng viên ngoài Đảng là nhóm thiểu số trong tổng danh sách 864 người. Điều này đồng nghĩa với việc khả năng trúng cử và tham gia nghị trường sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có sự tín nhiệm của cử tri tại từng đơn vị bầu cử.
Tuy nhiên, xét ở góc độ cấu trúc đại diện, sự hiện diện của trí thức, doanh nhân, chức sắc tôn giáo và người trẻ ngoài Đảng tạo nên một bức tranh xã hội tương đối đầy đủ trong danh sách ứng viên khóa XVI.
Nhìn tổng thể, khối giáo dục – đào tạo và khu vực kinh tế tư nhân chiếm tỷ trọng nổi bật trong nhóm này. Điều đó phản ánh những chuyển động lớn của đời sống kinh tế – xã hội: vai trò ngày càng rõ của trí thức trong phát triển dài hạn và của khu vực tư nhân trong tăng trưởng.
Trong bối cảnh đất nước tiếp tục cải cách thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập sâu rộng, cấu trúc đại diện đa thành phần không chỉ mang ý nghĩa cơ cấu, mà còn là điều kiện để nghị trường phản ánh sát hơn những biến đổi của đời sống thực tiễn.
