Theo Nikkei, Bộ Quốc phòng Nhật Bản dự kiến hợp tác với các doanh nghiệp trong nước để chế tạo vệ tinh thử nghiệm trong giai đoạn 2027–2029, trước tiên kiểm tra tính năng trên mặt đất. Sau năm 2030, vệ tinh sẽ được phóng lên quỹ đạo để tiến hành thử nghiệm thực tế. Công nghệ AI dự kiến sử dụng các giải pháp do Nhật Bản phát triển.
Vệ tinh không trực tiếp do thám, mà làm nhiệm vụ “bộ não trên quỹ đạo”
Khác với các vệ tinh trinh sát thông thường, vệ tinh AI mà Bộ Quốc phòng Nhật Bản dự định phát triển không đảm nhiệm chức năng giám sát, mà tập trung vào xử lý thông tin.
Vệ tinh sẽ tiếp nhận và tổng hợp dữ liệu do nhiều vệ tinh khác thu thập, sau đó sử dụng AI để phân tích nhằm xác định vị trí của đối phương. Hệ thống thậm chí có thể dự đoán vị trí của các mục tiêu đang di chuyển, chẳng hạn tàu chiến tiến về phía các đảo xa của Nhật Bản, vài phút sau đó sẽ xuất hiện ở đâu.
Kết quả phân tích được truyền về các sở chỉ huy trên mặt đất để hỗ trợ quyết định có phóng tên lửa tầm xa hay không. Việc xử lý dữ liệu ngay trên không gian được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể thời gian truyền dữ liệu về mặt đất và chờ xử lý.
Sau khi tên lửa được phóng, vệ tinh vẫn có thể tiếp tục truyền thông tin cho tên lửa, hỗ trợ dẫn đường tới mục tiêu và qua đó nâng cao độ chính xác.
Nhật Bản đặt tên lửa tầm xa vào trung tâm năng lực răn đe
Nhật Bản đang coi các loại tên lửa tấn công ngoài tầm phòng thủ (standoff missile) là một trong những trụ cột của năng lực răn đe. Loại vũ khí này cho phép Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản tấn công các căn cứ hoặc mục tiêu của đối phương từ khoảng cách nằm ngoài tầm bắn của vũ khí đối phương.
Mục tiêu chiến lược của Tokyo là tạo ra khả năng khiến đối phương phải cân nhắc: nếu tấn công Nhật Bản, chính họ cũng sẽ phải hứng chịu đòn phản công.
Nhật Bản hiện đang đẩy mạnh phát triển và triển khai các loại tên lửa tầm xa theo kế hoạch tăng cường năng lực quốc phòng hiện hành. Từ tháng 3 năm nay, Lực lượng Phòng vệ mặt đất (Lục quân) đã bắt đầu triển khai tại tỉnh Kumamoto tên lửa chống hạm dẫn đường Type 25, có khả năng tấn công tàu chiến đối phương.
Tại tỉnh Shizuoka, Nhật Bản cũng triển khai tên lửa lượn siêu tốc Type 25, nhằm đối phó với lực lượng đối phương đổ bộ lên các đảo xa.
Trong năm tài khóa 2027, Lực lượng Phòng vệ biển (Hải quân) và Lực lượng Phòng vệ trên không (Không quân) dự kiến xây dựng năng lực tác chiến sử dụng tên lửa tầm xa do Nhật Bản sản xuất, phóng từ tàu khu trục và máy bay chiến đấu.
Tên lửa càng bay xa, dữ liệu mục tiêu càng quan trọng
Với tên lửa có tầm bắn từ vài trăm đến hơn 1.000 km, việc liên tục cập nhật vị trí mục tiêu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu không xác định chính xác mục tiêu và không cập nhật được vị trí của các mục tiêu cơ động, hiệu quả của một cuộc tấn công tầm xa có thể giảm mạnh.
Hiện Nhật Bản đã sử dụng mạng lưới nhiều vệ tinh liên kết với nhau, hay còn gọi là “chòm vệ tinh” (Satellite Constellation), để thu thập thông tin từ không gian. Tuy nhiên, mô hình hiện nay vẫn chủ yếu theo cách vệ tinh thu thập dữ liệu – truyền về mặt đất – trung tâm mặt đất phân tích – xác định mục tiêu và thời điểm tấn công.
Khối lượng dữ liệu ngày càng lớn khiến quá trình truyền tải và xử lý mất thêm thời gian. Vệ tinh AI được Nhật Bản kỳ vọng sẽ thay đổi quy trình này bằng cách đưa một phần quan trọng của quá trình phân tích lên thẳng quỹ đạo.
Nhật Bản chạy đua với Mỹ và Trung Quốc
Bộ Quốc phòng Nhật Bản đã đưa chi phí chế tạo vệ tinh AI thử nghiệm vào đề xuất dự toán ngân sách tài khóa 2027, nhưng chưa công bố số tiền cụ thể. Đằng sau kế hoạch này là đề xuất của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) về việc sửa đổi ba văn kiện an ninh quan trọng của Nhật Bản. Trong đó, LDP nhấn mạnh yêu cầu nâng cao tốc độ ra quyết định và coi việc sử dụng AI để tăng cường năng lực thu thập, phân tích tình báo là nhiệm vụ cấp bách.
Công nghệ phân tích dữ liệu trực tiếp trên vệ tinh không phải ý tưởng hoàn toàn mới. Theo Nikkei, các doanh nghiệp Mỹ đã phát triển công nghệ tương tự và tham gia các chương trình thử nghiệm của Lực lượng Không gian Mỹ.
Trung Quốc cũng đang thúc đẩy ứng dụng vệ tinh tích hợp AI trong lĩnh vực quân sự. Tháng 5/2025, loạt 12 vệ tinh đầu tiên đã được phóng lên quỹ đạo, mang trực tiếp khả năng tính toán AI lên không gian. Theo kế hoạch, chòm sao vệ tinh này sẽ được mở rộng lên tới hàng nghìn vệ tinh, tạo thành một mạng lưới tính toán vũ trụ hình thành cái gọi là “Chòm vệ tinh tính toán Three-Body”.
Nếu kế hoạch của Nhật thành hiện thực, cuộc cạnh tranh về năng lực không gian quân sự sẽ không còn đơn thuần là ai có nhiều vệ tinh hơn, mà ngày càng chuyển sang câu hỏi ai có thể xử lý dữ liệu nhanh hơn và biến dữ liệu thành quyết định tác chiến sớm hơn.
Theo Worldjournal
