Ngày 13/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nơi khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua mỗi năm. Động thái này ngay lập tức làm dấy lên câu hỏi lớn: vì sao Washington nhiều lần yêu cầu Iran mở lại tuyến đường này, nhưng giờ lại chọn cách siết chặt nó?
Câu trả lời nằm ở cuộc đối đầu ngày càng căng thẳng giữa Mỹ và Iran, nơi Hormuz không chỉ là điểm nghẽn năng lượng của thế giới mà còn là đòn bẩy kinh tế quan trọng của Tehran.
Vì sao Mỹ đổi từ “mở eo biển” sang “phong tỏa”?
Trong thông điệp đăng trên Truth Social hôm 13/4, ông Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ ngăn chặn các tàu tìm cách ra vào eo biển Hormuz cho tới khi thiết lập được trạng thái “mọi tàu đều được đi vào, mọi tàu đều được đi ra” mà không bị cản trở.
Tuyên bố được đưa ra chỉ một ngày sau khi các cuộc tiếp xúc giữa phái đoàn Mỹ và Iran tại Islamabad không đạt đột phá. Giới quan sát cho rằng sau khi kênh đàm phán rơi vào bế tắc, Washington đang chuyển sang chiến lược gây sức ép trực tiếp hơn.
Theo các nguồn tin phương Tây, Mỹ cáo buộc Iran đã tận dụng khủng hoảng để áp phí quá cảnh với tàu chở dầu đi qua khu vực. Nếu đúng như vậy, Tehran không chỉ kiểm soát điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới mà còn biến nó thành nguồn thu trong thời chiến.
Bằng cách đe dọa phong tỏa Hormuz, Mỹ có thể theo đuổi cùng lúc nhiều mục tiêu: chặn nguồn thu dầu mỏ của Iran, buộc Tehran từ bỏ việc thu phí tàu hàng và gia tăng sức ép trong hồ sơ hạt nhân.
Eo biển Hormuz quan trọng đến mức nào?
Hormuz là cửa ngõ nối Vịnh Ba Tư với biển Arab, là lối ra chiến lược của các nước xuất khẩu dầu lớn như Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq và Iran.
Với chiều rộng hàng hải hạn chế nhưng lưu lượng năng lượng khổng lồ, nơi đây từ lâu được coi là “van dầu” của kinh tế toàn cầu. Chỉ cần xuất hiện rủi ro quân sự, chi phí bảo hiểm tàu biển và giá dầu thường phản ứng gần như ngay lập tức.
Nhiều cuộc khủng hoảng Trung Đông trước đây từng khiến thị trường toàn cầu rung lắc chỉ vì nguy cơ Hormuz bị gián đoạn, ngay cả khi tuyến đường này chưa bị đóng hoàn toàn.
Giá dầu có thể tăng mạnh, kinh tế toàn cầu chịu sức ép
Ngay sau tuyên bố của ông Trump, giới đầu tư lo ngại nguy cơ xuất hiện cú sốc năng lượng mới. Khi thị trường nhận thấy dòng chảy dầu mỏ từ vùng Vịnh có thể bị gián đoạn, giá dầu thường tăng trước cả khi nguồn cung thực sự sụt giảm.
Một đợt tăng giá kéo dài sẽ tạo hiệu ứng dây chuyền: chi phí vận tải leo thang, giá hàng hóa tăng, lạm phát quay trở lại và tăng trưởng kinh tế suy yếu.
Đây cũng là vấn đề nhạy cảm với chính trường Mỹ. Giá xăng là chỉ số tác động trực tiếp tới tâm lý cử tri, đặc biệt trong bối cảnh Washington bước vào mùa chính trị quan trọng.
Rủi ro lớn nhất là tính toán sai lầm quân sự
Bên cạnh kinh tế, mối nguy lớn nhất nằm ở khả năng va chạm trên biển.
Iran từng cảnh báo mọi động thái quân sự nhằm kiểm soát Hormuz sẽ vấp phải phản ứng mạnh. Nếu tàu chiến hai bên áp sát, xảy ra hiểu lầm hoặc đụng độ ngoài ý muốn, khu vực có thể nhanh chóng rơi vào vòng leo thang mới.
Điều khiến giới phân tích lo ngại là Hormuz quá quan trọng để các bên dễ dàng lùi bước, nhưng cũng quá nhạy cảm để chịu thêm một cuộc xung đột kéo dài.
Hormuz không còn là câu chuyện riêng của Mỹ và Iran
Quyết định ngày 13/4 cho thấy chiến lược của Washington đang dịch chuyển rõ rệt: từ ưu tiên đàm phán sang gia tăng sức ép tối đa bằng ưu thế hải quân.
Tuy nhiên, Hormuz không chỉ là vấn đề song phương Mỹ - Iran. Đây là điểm nghẽn có thể tác động tới thị trường năng lượng, chuỗi cung ứng và tâm lý tài chính toàn cầu.
Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang trong những ngày tới, hậu quả sẽ không dừng ở Trung Đông. Và đó là lý do mỗi diễn biến tại eo biển hẹp này luôn được cả thế giới theo dõi sát sao.
Theo Guardian, EIA
