Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 2/6 đã bác bỏ thông tin cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran nhằm đổi lấy việc Tehran mở lại eo biển Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới.
Xuất hiện trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện trong phiên điều trần đầu tiên kể từ khi cuộc chiến với Iran bùng nổ, ông Rubio khẳng định mọi cuộc thảo luận giữa Washington và Tehran đều xoay quanh một nguyên tắc duy nhất: bất kỳ sự nới lỏng trừng phạt nào cũng phải gắn với việc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân của mình.
“Hiện nay, tất cả những gì được thảo luận với Iran đều dựa trên điều kiện. Điều đó có nghĩa là mọi sự giảm nhẹ trừng phạt phải đổi lấy việc giải quyết nguyên nhân khiến các lệnh trừng phạt được áp đặt ngay từ đầu, đó là chương trình hạt nhân của họ”, ông Rubio nói.
Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh rằng các biện pháp trừng phạt không được áp đặt vì eo biển Hormuz hay các vấn đề hàng hải, mà xuất phát từ các hoạt động hạt nhân của Iran.
“Iran bị trừng phạt vì làm giàu uranium ở mức cao. Iran bị trừng phạt vì các hoạt động hạt nhân của họ. Nếu họ đồng ý từ bỏ những điều đó, sẽ có các biện pháp nới lỏng trừng phạt tương ứng với cam kết và việc tuân thủ thỏa thuận”, ông nói thêm.
Washington bác bỏ đồn đoán về một thỏa thuận ngầm
Phiên điều trần diễn ra trong bối cảnh Nhà Trắng đang đề xuất cắt giảm 30% ngân sách đối ngoại xuống còn 36 tỷ USD, trong khi đồng thời lên kế hoạch tăng 50% chi tiêu quốc phòng, đưa ngân sách quân sự Mỹ lên khoảng 1.500 tỷ USD.
Đây là phiên điều trần đầu tiên trong chuỗi bốn phiên mà ông Rubio phải tham dự trong tuần này. Nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ cũng sẽ xuất hiện trước Hạ viện và các ủy ban khác của Quốc hội để trả lời những câu hỏi ngày càng gay gắt liên quan tới cuộc chiến với Iran.
Không chỉ đảng Dân chủ, ngay cả một số nghị sĩ Cộng hòa cũng bắt đầu bày tỏ lo ngại khi cuộc xung đột bước sang tháng thứ tư.
Ông Rubio, người đồng thời giữ vai trò Cố vấn An ninh Quốc gia của Tổng thống Trump, từng là thượng nghị sĩ bang Florida cho đến tháng 1/2025. Nhiều nhà lập pháp kỳ vọng ông sẽ trình bày rõ chiến lược của chính quyền nhằm kết thúc cuộc chiến bắt đầu từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào ngày 28/2.
Trong một cuộc tranh luận gay gắt với Thượng nghị sĩ Dân chủ Cory Booker, ông Rubio thậm chí tuyên bố ngắn gọn: “Cuộc chiến đã kết thúc”.
Tuy nhiên, nhận định này ngay lập tức vấp phải phản đối từ các nghị sĩ đối lập.
Nghị sĩ Mỹ yêu cầu Nhà Trắng giải trình về cuộc chiến
Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen, thành viên Dân chủ cấp cao nhất trong Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, cáo buộc chính quyền Trump không cung cấp đầy đủ thông tin cho Quốc hội về kế hoạch đối với Iran.
“Khi tôi nói chuyện với các cử tri của mình, họ yêu cầu được giảm bớt gánh nặng kinh tế trong nước, chứ không phải thay đổi chế độ ở Havana, Caracas hay Tehran”, bà nói.
Nữ nghị sĩ cũng chỉ trích Nhà Trắng đã gửi thông báo tới Quốc hội khẳng định Mỹ không tham gia các hoạt động thù địch trực tiếp với Iran, trong khi lực lượng Mỹ vẫn tiến hành các cuộc không kích và các cơ sở ngoại giao, quân sự của Mỹ tại Trung Đông liên tục trở thành mục tiêu tấn công.
“Đó không phải là tham vấn. Đó là một nỗ lực nhằm tránh phải giải trình trước ủy ban này và trước Quốc hội về cuộc chiến”, bà Shaheen nói.
Tại các phiên điều trần, ông Rubio cũng bảo vệ chính sách của Tổng thống Trump đối với Venezuela. Ông cho rằng quốc gia Nam Mỹ này hiện vẫn chưa có đủ điều kiện để tổ chức các cuộc bầu cử tự do và công bằng.
Bài toán Iran trở thành phép thử chính trị của ông Trump
Một trong những áp lực lớn nhất đối với chính quyền Trump hiện nay đến từ vấn đề kinh tế.
Người dân Mỹ đang ngày càng bất mãn vì chi phí sinh hoạt tăng cao, trong khi nhiều nghị sĩ Cộng hòa muốn Nhà Trắng nhanh chóng giúp khôi phục hoạt động bình thường tại eo biển Hormuz nhằm kéo giá nhiên liệu đi xuống trước cuộc bầu cử tháng 11, thời điểm sẽ quyết định liệu đảng Cộng hòa có giữ được thế đa số mong manh tại Quốc hội hay không.
Tuy nhiên, ông Trump cũng phải đối mặt với sức ép từ phe diều hâu trong chính đảng của mình, những người phản đối bất kỳ nhượng bộ nào dành cho Tehran. Trong khi đó, Iran vẫn đang tìm kiếm một thỏa thuận tạm thời cho phép nước này được nới lỏng trừng phạt và tiếp cận hàng tỷ USD doanh thu từ xuất khẩu dầu mỏ.
Dù vậy, Washington vẫn tiếp tục áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt mới đối với các cá nhân và tổ chức Iran ngay cả khi các cuộc đàm phán diễn ra.
Khi được hỏi về khả năng đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, ông Rubio không đưa ra mốc thời gian cụ thể.
Ông cho rằng Tehran từ lâu đã tìm cách xây dựng năng lực quân sự thông thường như một “lá chắn” để bảo vệ chương trình hạt nhân.
“Điều họ cố làm là xây dựng một lá chắn quân sự thông thường và ẩn mình phía sau lá chắn đó”, ông nói khi giải thích lý do Tổng thống Trump cho rằng việc phát động chiến dịch quân sự là cần thiết.
Ngoại trưởng Mỹ cũng tiết lộ đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy Đại giáo chủ Ayatollah Mojtaba Khamenei đang tham gia sâu hơn vào các cuộc thương lượng. Ông Mojtaba Khamenei trở thành lãnh tụ tối cao Iran sau khi cha ông thiệt mạng trong ngày đầu tiên của cuộc chiến. Kể từ khi bị thương trong cuộc tấn công đó, ông chưa xuất hiện trước công chúng.
Trong khi Nhà Trắng tiếp tục khẳng định cuộc chiến là cần thiết để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, sự hoài nghi tại Quốc hội đang gia tăng.
Tháng trước, Thượng viện Mỹ đã bỏ phiếu thúc đẩy một nghị quyết về quyền hạn chiến tranh, theo đó cuộc xung đột với Iran sẽ phải chấm dứt nếu Tổng thống Trump không nhận được sự cho phép chính thức từ Quốc hội.
Vài ngày sau, lãnh đạo Hạ viện bất ngờ hoãn bỏ phiếu đối với một nghị quyết tương tự khi nhận thấy khả năng văn bản này được thông qua là rất lớn.
Những diễn biến đó cho thấy dù Nhà Trắng vẫn tuyên bố tự tin về triển vọng đạt được một thỏa thuận với Tehran, cuộc chiến với Iran đang ngày càng trở thành một vấn đề chính trị nhạy cảm ngay tại Washington.
Theo Reuters
