Khoản đầu tư "một vốn 4.000 lời": Ân nhân của Elon Musk kiếm bộn tiền từ SpaceX

Dù cổ phiếu SpaceX đã giảm trong vài phiên gần đây, cơn sốt ngày đầu lên sàn vẫn còn nguyên sức nóng. Công ty có thời điểm đạt vốn hóa hơn 2.100 tỷ USD, đưa nhà sáng lập Elon Musk trở thành người đầu tiên trong lịch sử sở hữu khối tài sản vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Đến phiên giao dịch thứ ba, cổ phiếu SpaceX từng tăng thêm 17%, giúp công ty vượt qua Microsoft để tạm thời trở thành doanh nghiệp niêm yết lớn thứ tư thế giới.

Tuy nhiên, sự thành công vang dội ấy khiến nhiều người quên mất những ngày tháng SpaceX từng đứng bên bờ vực phá sản, sau khi ba vụ phóng tên lửa liên tiếp thất bại. Sau vụ phóng thất bại thứ ba (ngày 3/8/2008), tình hình tài chính của SpaceX cực kỳ nguy cấp. Cùng lúc đó, công ty xe điện Tesla của Elon Musk cũng đang thiếu tiền mặt nghiêm trọng. Musk sau này nhiều lần kể lại rằng vào cuối năm 2008, ông gần như đã dùng hết tài sản cá nhân và cho rằng SpaceX chỉ còn đủ nguồn lực cho một lần phóng cuối cùng.

Chính trong giai đoạn ngặt nghèo ấy, quỹ đầu tư mạo hiểm Founders Fund đã quyết định rót hơn 20 triệu USD vào công ty. Đây là khoản đầu tư bên ngoài đầu tiên và được xem là “phao cứu sinh” giúp SpaceX duy trì hoạt động.

Đứng sau Founders Fund là người bạn lâu năm của Musk, tỷ phú Peter Thiel – nhân vật được mệnh danh là "bố già" của nhóm doanh nhân huyền thoại mang tên PayPal Mafia.

Khoản đầu tư trong lúc SpaceX nguy nan

Trong bài phát biểu ngày SpaceX niêm yết, Musk nhớ lại rằng công ty khởi đầu vào tháng 6/2002 trong một nhà kho đơn sơ, với chỉ vài phòng làm việc, hơn chục nhân viên và gần như không có hệ thống quản trị phức tạp. Khi đó, Musk chỉ sở hữu khoảng 180 triệu USD, phần lớn đến từ việc bán cổ phần tại PayPal.

Giai đoạn 2006-2008, ba lần phóng liên tiếp của tên lửa Falcon-1 đều thất bại. Mỗi vụ thử nghiệm khiến công ty thiệt hại hàng chục triệu USD. Cùng thời điểm đó, Musk còn phải vật lộn để giải cứu Tesla đang gặp khó khăn trong quá trình sản xuất hàng loạt mẫu xe Roadster và bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Giữa lúc SpaceX gần như cạn tiền, Founders Fund quyết định ra tay. Quỹ này được Peter Thiel thành lập năm 2005, với đội ngũ nòng cốt gồm nhiều cựu thành viên của PayPal, những người đã làm việc cùng Musk trong nhiều năm và dành cho ông sự tin tưởng đặc biệt.

Khi ấy, SpaceX được định giá chưa đến 500 triệu USD. Đối với hầu hết các quỹ đầu tư mạo hiểm, một công ty vừa làm nổ ba tên lửa liên tiếp và chỉ còn cách phá sản một bước, gần như không có giá trị đầu tư.

Nhưng những thương vụ vĩ đại thường xuất phát từ những nhận định ngược với đám đông. Khác với các quỹ ở Thung lũng Silicon thường theo đuổi chiến lược đa dạng hóa danh mục, Founders Fund tập trung cao độ: tìm ra công ty tốt nhất và rót càng nhiều tiền càng tốt với mức giá hợp lý. Theo triết lý này, người sáng lập doanh nghiệp là yếu tố quyết định.

Cựu đối tác của Founders Fund, ông Brian Singerman, từng đánh giá: "Elon Musk có thể đồng thời đảm nhiệm vai trò CEO và Giám đốc công nghệ. Không có người thứ hai trên thế giới đủ khả năng biến SpaceX thành hiện thực".

Tháng 8/2008, Founders Fund đầu tư hơn 20 triệu USD, trở thành nhà đầu tư cổ phần bên ngoài đầu tiên của SpaceX. Chỉ ba tháng sau, vận may đổi chiều. SpaceX giành được hợp đồng trị giá 1,6 tỷ USD từ NASA và thực sự hồi sinh.

Peter Thiel sau này nhớ lại: "Chúng tôi nghiên cứu rất kỹ nguyên nhân khiến lần phóng thứ hai thất bại và nhận ra rằng gần như mọi thứ đều hoàn hảo, chỉ sai sót ở những khoảnh khắc cuối cùng. Vì thế, chúng tôi tin rằng thành công sẽ đến rất nhanh".

Phần còn lại đã trở thành lịch sử: tên lửa Falcon-9 lần đầu hạ cánh thành công, mạng lưới vệ tinh Starlink ra đời, còn tàu vũ trụ Starship bắt đầu các chuyến bay thử nghiệm.

Trong gần 20 năm qua, Founders Fund đã đầu tư tổng cộng khoảng 600 triệu USD vào SpaceX. Sau nhiều lần hiện thực hóa lợi nhuận, quỹ này vẫn nắm khoảng 3% cổ phần. Tính theo giá IPO là 135 USD/cổ phiếu, số cổ phần còn lại có giá trị hơn 50 tỷ USD. Riêng khoản đầu tư "cứu mạng" SpaceX ban đầu đã mang lại mức sinh lời tới hơn 4.000 lần.

"Bố già" nổi loạn của Thung lũng Silicon

Nếu Elon Musk được xem là một nhân vật lập dị và táo bạo, thì Peter Thiel cũng là một con người không mấy khác biệt.

Sinh năm 1967 tại Frankfurt, Peter Thiel học chơi cờ vua từ năm sáu tuổi. Ông theo học tại Stanford University, lần lượt lấy bằng cử nhân triết học và tiến sĩ luật.

Năm 1996, ông bắt đầu sự nghiệp đầu tư. Sau đó, cùng các cộng sự thành lập công ty Confinity, ban đầu phát triển phần mềm bảo mật cho thiết bị cầm tay rồi nhanh chóng chuyển sang lĩnh vực thanh toán điện tử. Gần như cùng lúc, Elon Musk cũng sáng lập công ty thanh toán trực tuyến X.com. Hai doanh nghiệp sáp nhập vào năm 2000, tạo nên PayPal.

Sau khi PayPal được eBay mua lại với giá 1,5 tỷ USD vào năm 2002, nhiều thành viên của công ty tỏa đi khắp nơi để khởi nghiệp, hình thành nên "đế chế" mang tên PayPal Mafia.

Sau đó, Thiel đồng sáng lập công ty phân tích dữ liệu Palantir Technologies, tập trung vào lĩnh vực tình báo và dữ liệu lớn cho chính phủ. Cái tên Palantir được lấy cảm hứng từ "quả cầu tiên tri" trong tiểu thuyết “The Lord of the Rings” (Chúa tể những chiếc nhẫn).

Ban đầu, giới đầu tư không mấy quan tâm đến mô hình kinh doanh phụ thuộc vào các hợp đồng chính phủ. Chỉ có quỹ đầu tư của CIA là In-Q-Tel rót khoản tiền đầu tiên trị giá 2 triệu USD.

Ngày nay, Palantir có vốn hóa hơn 300 tỷ USD, trở thành một trong những thành công lớn nhất của Thiel.

Một thương vụ nổi tiếng khác diễn ra vào năm 2004, khi mạng xã hội vẫn bị coi là món đồ chơi của giới trẻ. Thiel đã đầu tư 500.000 USD vào Facebook, khi đó còn là một công ty vô danh. Khoản đầu tư này sau đó mang lại cho ông hàng trăm triệu USD.

Năm 2005, ông cùng các cộng sự cũ tại PayPal thành lập Founders Fund, chuyên đầu tư vào những lĩnh vực mà phần lớn giới đầu tư bỏ qua. Từ SpaceX, Airbnb, Stripe đến Anduril Industries, tất cả đều đã trở thành những gã khổng lồ công nghệ.

Đặt cược vào những thứ có thể thay đổi vận mệnh nhân loại

Peter Thiel thường được mô tả như một giáo sư triết học hơn là một nhà đầu tư mạo hiểm. Ông chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tư tưởng "tư duy nguyên lý đầu tiên" và niềm tin rằng đổi mới thực sự không phải là cải tiến những gì đã tồn tại, mà là tạo ra những điều hoàn toàn mới.

Triết lý ấy được thể hiện rõ trong cuốn sách nổi tiếng “Zero to One” (Từ Không đến Một) - cuốn sách kinh doanh và khởi nghiệp nổi tiếng mà Peter Thiel là đồng tác giả với Blake Masters, xuất bản năm 2014.

Ông từng nói: "Tôi không thích cạnh tranh. Khi đầu tư vào Musk, tôi là người duy nhất làm điều đó. Không ai quan tâm đến SpaceX".

Theo Thiel, tiến bộ có hai dạng: "Một là tiến bộ theo chiều ngang – sao chép những mô hình đã biết; hai là tiến bộ theo chiều dọc – khám phá những khả năng hoàn toàn mới".

Chính vì vậy, ông chỉ tập trung vào những dự án có chu kỳ dài, rủi ro cao nhưng có khả năng giải quyết các vấn đề nền tảng của nhân loại. Triết lý đầu tư của ông được tóm gọn trong một câu: "Kiên nhẫn chờ đợi 10 năm, 20 năm để đặt cược vào một câu chuyện có khả năng thay đổi vận mệnh nhân loại".

Ông từng tiếc nuối rằng trong nhiều thập kỷ, tiến bộ công nghệ chủ yếu diễn ra trong lĩnh vực thông tin, trong khi thế giới vật chất lại thay đổi quá chậm: "Chúng ta muốn có những chiếc xe bay, nhưng thứ nhận được chỉ là 140 ký tự".

Giờ đây, khi ngày càng nhiều vệ tinh được phóng lên quỹ đạo, robot dần hiện diện trong cuộc sống thường nhật, tương lai mà Peter Thiel hình dung có lẽ chỉ còn là vấn đề thời gian.

Theo Sina