Hải quân Nga đã điều tàu tuần dương Varyag thuộc lớp Slava tham gia cuộc tập trận Joint Sea-2026 cùng Hải quân Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Chiến hạm này đã cập cảng Thanh Đảo của Trung Quốc vào ngày 5/7 để chuẩn bị cho các hoạt động diễn tập chung.
Theo kế hoạch, Joint Sea-2026 sẽ được tổ chức theo ba giai đoạn gồm tập kết lực lượng, lập kế hoạch tại cảng và diễn tập trên biển.
Trong khuôn khổ cuộc tập trận, lực lượng hai nước sẽ phối hợp tiến hành các khoa mục trinh sát, phòng không - phòng thủ tên lửa cũng như tác chiến tấn công trên biển.
Varyag là một trong ba tàu tuần dương lớp Slava từng phục vụ trong Hải quân Nga. Với lượng giãn nước khoảng 11.500 tấn, đây vẫn là một trong những tàu chiến mặt nước lớn nhất thế giới, dù năng lực tác chiến hiện nay bị đánh giá đã tụt hậu đáng kể do tuổi đời cao.
Di sản từ thời Liên Xô
Chiếc đầu tiên của lớp Slava là Moskva, được đặt ky vào năm 1976 và chính thức biên chế năm 1982.
Con tàu này bị đánh chìm vào ngày 14/4/2022 trong xung đột Nga - Ukraine. Nhiều chuyên gia cho rằng ngoài cuộc tấn công của Ukraine, việc Moskva thiếu các chương trình hiện đại hóa quy mô lớn và tình trạng bảo dưỡng kéo dài nhiều năm cũng là nguyên nhân khiến tàu không thể chống chịu hiệu quả.
Trong khi đó, Varyag được đưa vào hoạt động năm 1989. Vũ khí chủ lực của tàu là 16 tên lửa hành trình siêu thanh chống hạm P-1000 Vulkan, được thiết kế để tấn công các mục tiêu mặt nước cỡ lớn ở khoảng cách xa.
Tuy nhiên, xét theo tiêu chuẩn hiện nay, P-1000 đã kém hiện đại hơn đáng kể so với các dòng tên lửa mới của Nga như Zircon, P-800 Oniks hay Kalibr.
Hệ thống phòng không từng rất mạnh nhưng đã lỗi thời
Ở thời điểm ra đời, Varyag sở hữu một trong những hệ thống phòng không mạnh nhất thế giới.
Xương sống của hệ thống này là 64 ống phóng S-300F, phiên bản hải quân của tổ hợp phòng không S-300.
Tuy nhiên, bước sang thập niên 2020, năng lực của S-300F bị đánh giá đã tụt hậu nếu so với S-400 hay hệ thống HHQ-9 được trang bị trên các tàu khu trục hiện đại của Trung Quốc.
Đáng chú ý, Hải quân Nga hiện mới chỉ có một tàu được tích hợp S-400, trong khi Hải quân Trung Quốc đã phổ biến HHQ-9 trên nhiều lớp tàu chiến chủ lực.
Theo giới phân tích, những hạn chế của Varyag phản ánh bức tranh chung của hạm đội mặt nước Nga.
Kể từ khi Liên Xô tan rã, Nga chưa khởi đóng bất kỳ lớp tàu tuần dương hay tàu khu trục cỡ lớn hoàn toàn mới nào, khiến lực lượng này vẫn phải dựa nhiều vào các chiến hạm được chế tạo từ thời Liên Xô.
Ngay cả chương trình tàu hộ vệ cỡ lớn Đô đốc Gorshkov, vốn được xem là dự án chiến hạm mặt nước tham vọng nhất của Nga thời hậu Xô viết, cũng gặp nhiều khó khăn và chậm tiến độ dù đây chỉ là lớp tàu có lượng giãn nước khoảng 5.000 tấn.
Điều này phản ánh những thách thức mà ngành công nghiệp quốc phòng Nga đang phải đối mặt sau khi Liên Xô sụp đổ.
Varyag còn đủ sức chiến đấu trong chiến tranh hiện đại?
Khả năng sống sót của các tàu tuần dương lớp Slava trong môi trường tác chiến hiện đại vẫn là chủ đề gây nhiều tranh cãi.
Một số chuyên gia cho rằng việc Moskva bị đánh chìm chủ yếu xuất phát từ những sai sót trong vận hành và bảo dưỡng, trong khi những ý kiến khác cho rằng chính thiết kế đã lỗi thời mới là nguyên nhân cốt lõi.
Không giống các tàu khu trục và tuần dương hiện đại được xây dựng trên nền tảng hệ thống tác chiến số hóa cùng mạng cảm biến tích hợp, các hệ thống trên Varyag hoạt động tương đối độc lập, khiến khả năng thích ứng với môi trường tác chiến đa miền hiện đại bị hạn chế.
Mặc dù vẫn sở hữu hỏa lực tên lửa đáng kể, nhưng khi hoạt động cùng các tàu khu trục Type 052D hiện đại của Trung Quốc trong cuộc tập trận Joint Sea-2026, những điểm yếu về công nghệ và khả năng tác chiến của Varyag càng trở nên rõ rệt.
Trong bối cảnh đó, tương lai của lực lượng tàu chiến mặt nước cỡ lớn của Nga vẫn còn là dấu hỏi. Giới quan sát đang theo dõi liệu Moscow có khởi động một chương trình tàu khu trục hoàn toàn mới hay thậm chí cân nhắc mua tàu chiến từ Trung Quốc hoặc Triều Tiên để bổ sung năng lực trong những năm tới.
Theo MW
