10 nghề "vững như bàn thạch” khi AI ngày càng phát triển

AI không xóa sổ hàng loạt việc làm như nhiều người lo ngại. Theo báo cáo mới của Goldman Sachs, với tốc độ phổ biến AI như hiện nay, số công việc thực sự bị thay thế hoàn toàn trong vài năm tới chỉ khoảng 6-7%. Ngay cả trong kịch bản bi quan nhất, tỷ lệ này cũng chỉ dao động từ 3-14%.

Trong khi đó, báo cáo của Anthropic công bố tháng 3 năm nay cho rằng AI chưa gây ra làn sóng thất nghiệp quy mô lớn, mà chủ yếu tác động đến các công việc có tính lặp lại, làm theo quy trình cố định.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đưa ra nhận định tương tự: gần 40% việc làm trên thế giới sẽ chịu ảnh hưởng của AI, nhưng phần lớn là được AI hỗ trợ, chứ không phải bị thay thế.

Nói cách khác, AI không xóa bỏ cả một nghề nghiệp mà chủ yếu đảm nhận những phần việc máy móc, lặp đi lặp lại, để con người tập trung vào sáng tạo, ra quyết định và giao tiếp.

Bác sĩ, điều dưỡng và chuyên gia phục hồi chức năng

Theo bảng xếp hạng của Forbes dựa trên dữ liệu Bộ Lao động Mỹ, bác sĩ cấp cứu là nghề khó bị AI thay thế nhất.

Lý do rất đơn giản: bác sĩ phải xử lý nhiều bệnh nhân cùng lúc trong điều kiện thiếu thông tin và thời gian gấp rút, đồng thời đưa ra quyết định liên quan trực tiếp đến tính mạng con người.

AI có thể hỗ trợ chẩn đoán, nhưng không thể thay bác sĩ chịu trách nhiệm.

Khi AI đảm nhận các công việc hành chính và phân tích dữ liệu, bác sĩ sẽ có nhiều thời gian hơn để trò chuyện, tư vấn và chăm sóc tinh thần bệnh nhân.

Chuyên gia tâm lý, tư vấn và chăm sóc tinh thần

AI có thể phân tích cảm xúc, nhưng không thể thật sự đồng cảm.

Khi con người rơi vào khủng hoảng, điều họ cần là một người thật sự hiểu và chia sẻ, chứ không chỉ là một đoạn phân tích hoàn hảo do máy tạo ra.

Khả năng đồng cảm vẫn là lợi thế rất khó thay thế của con người.

Giáo viên, nhất là mầm non, tiểu học và giáo dục đặc biệt

AI ngày càng cá nhân hóa việc học, chấm bài và đưa ra phản hồi. Nhưng giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức.

Họ còn là người truyền cảm hứng, khích lệ học sinh, xử lý các vấn đề tâm lý và đồng hành với trẻ trong quá trình trưởng thành.

Một đứa trẻ bật khóc cần một cái ôm của cô giáo, điều mà AI không thể mang lại.

Chăm sóc người già và trẻ nhỏ

Nhu cầu trong lĩnh vực này đang tăng rất nhanh. Theo bài viết, đến năm 2026, người trên 60 tuổi đã chiếm hơn 20% dân số Trung Quốc, trong khi lực lượng lao động liên tục suy giảm.

Điều đó khiến ngành điều dưỡng, chăm sóc người cao tuổi và trẻ em thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng.

Công việc này đòi hỏi sự kiên nhẫn, tinh tế và tình cảm - những yếu tố robot rất khó thay thế.

Các nghề kỹ thuật phải trực tiếp làm việc hiện trường

Bao gồm: Thợ điện, thợ nước, thợ sửa chữa, thợ ô tô, kỹ thuật viên bảo trì thiết bị chính xác.

AI có thể phân tích hàng trăm nguyên nhân khiến hệ thống điện gặp sự cố, nhưng không thể tự mình tới hiện trường để sửa chữa. Kinh nghiệm thực tế vẫn là yếu tố quyết định.

Cứu hộ, cứu hỏa và an ninh

Lực lượng cứu hỏa, cấp cứu, bảo vệ hay ứng phó khẩn cấp phải đưa ra quyết định trong vài giây giữa môi trường luôn thay đổi.

Đây là những công việc đòi hỏi bản lĩnh, kinh nghiệm và lòng dũng cảm - điều mà AI chưa thể thay thế.

Những nghề thủ công và dịch vụ cá nhân

Bao gồm: Đầu bếp, thợ cắt tóc, chuyên viên làm đẹp, nghệ nhân thủ công

Hương vị món ăn, cảm nhận về kiểu tóc hay giá trị thẩm mỹ đều được tích lũy qua nhiều năm kinh nghiệm.

Máy móc có thể hỗ trợ, nhưng rất khó sao chép cảm giác và phong cách riêng của từng người thợ; càng nhiều robot được đưa vào nhà máy thì lao động kỹ thuật tay nghề cao càng khan hiếm.

Trong quý I/2026, tỷ lệ nhu cầu tuyển dụng trong ngành chế tạo tại Trung Quốc đạt 1,8 việc cho mỗi ứng viên, trong khi nước này thiếu hơn 20 triệu lao động kỹ thuật cao.

Các doanh nghiệp hiện không còn cần "nhiều đôi tay", mà cần những đôi tay thông minh - biết vận hành robot, phân tích dữ liệu và điều phối dây chuyền tự động.

BYD đã xây dựng hệ thống chứng chỉ kỹ thuật viên nhiều cấp bậc, cho phép công nhân giỏi đạt mức thu nhập tương đương kỹ sư.

Nhóm nghề phát triển và ứng dụng AI

Đây là nhóm nghề tăng trưởng nhanh nhất hiện nay. Theo LinkedIn, kỹ sư AI là nghề có tốc độ tăng trưởng tuyển dụng nhanh nhất tại Mỹ trong năm 2026, tăng 143% so với năm trước.

Tại Trung Quốc, theo nền tảng Maimai: Chỉ số tuyển dụng lĩnh vực AI hiện thân (Embodied AI) tăng gấp 15 lần so với năm trước, lương trung bình khoảng 62.000 NDT/tháng (khoảng 235 triệu đồng); tuyển dụng trong lĩnh vực robot hình người tăng hơn 215%, lương bình quân 406.000 NDT/năm (1,54 tỷ đồng).

Ngoài kỹ sư AI còn xuất hiện nhiều nghề mới như: Huấn luyện AI, kiểm định an toàn AI, đánh giá dữ liệu AI. Riêng nghề huấn luyện AI tại Trung Quốc đang thiếu hơn 3 triệu nhân lực.

Tuy nhiên, không nên chạy theo những chức danh "thời thượng" như Prompt Engineer (kỹ sư câu lệnh AI). Dù số tin tuyển dụng đúng chức danh này đã giảm khoảng 30% so với cuối năm 2024, nhưng điều đó không có nghĩa kỹ năng sử dụng AI mất giá.

Ngược lại, kỹ năng làm việc với AI đã trở thành yêu cầu cơ bản ở hầu hết các ngành nghề.

Nhà quản lý và người ra quyết định

AI có thể phân tích dữ liệu, đưa ra phương án và dự báo rủi ro, nhưng AI không thể chịu trách nhiệm cho quyết định cuối cùng.

Lãnh đạo doanh nghiệp, thẩm phán hay các vị trí quản lý cấp cao vẫn phải tự mình đưa ra quyết định trong môi trường đầy bất định và chịu trách nhiệm về hậu quả.

Nghề sáng tạo và gìn giữ giá trị văn hóa

Bao gồm: Nhà thiết kế, giám đốc sáng tạo, nghệ sĩ độc lập, nghệ nhân di sản, chuyên gia phục chế cổ vật.

AI rất giỏi học từ dữ liệu đã có và tạo ra các biến thể mới, nhưng khả năng tạo ra một ý tưởng hoàn toàn mới từ con số 0 vẫn là điểm yếu của AI.

Những người sở hữu phong cách riêng, tay nghề độc đáo và danh tiếng cá nhân sẽ tiếp tục có lợi thế.

Tóm lại, điều AI khó thay thế nhất là chính con người. Bộ Giáo dục Trung Quốc đã bổ sung 38 ngành đào tạo đại học mới trong năm 2026, trong đó có ngành Trí tuệ hiện thân (Embodied Intelligence). Chín trường đại học đã bắt đầu tuyển sinh ngành học này.

Đây là tín hiệu cho thấy mục tiêu không phải là dùng máy móc thay thế con người, mà là để AI đảm nhận những công việc nặng nhọc, nguy hiểm và lặp lại, giúp con người tập trung vào sáng tạo và tạo ra giá trị cao hơn.

"Bát cơm sắt" (công việc bền vững, thu nhập ổn định) trong thời đại AI không còn nằm ở một ngành nghề cụ thể, mà nằm ở năng lực của mỗi người.

Những người có ba phẩm chất sau sẽ có lợi thế lâu dài: Có khả năng giao tiếp, đồng cảm và tạo dựng niềm tin; sở hữu kỹ năng chuyên môn mà người khác khó thay thế; biết sử dụng AI như một công cụ để nâng cao năng suất, thay vì xem AI là đối thủ.

Thay vì lo sợ bị AI thay thế, điều quan trọng hơn là không ngừng học hỏi để trở thành người mà AI không thể thay thế.

Theo Creaders