Cú sốc của Trung Quốc và khả năng quan hệ hai nước xấu đi
Theo Washington Post, vào lúc 19h30 tối ngày 3/1 theo giờ địa phương Venezuela, ông Maduro đăng bài trên Telegram, ca ngợi cuộc gặp cùng ngày với Đặc phái viên Trung Quốc về các vấn đề Mỹ Latinh Khâu Tiểu Kỳ (Qiu Xiaoqi) là rất tốt đẹp. Ông tái khẳng định tình hữu nghị bền chặt như anh em giữa hai nước, gọi đây là mối quan hệ “đã được thời gian kiểm chứng”, đồng thời nhấn mạnh cam kết quan hệ chiến lược song phương, nhằm xây dựng một thế giới đa cực, hòa bình và phát triển.
Đây là hoạt động công khai cuối cùng của ông Maduro trước khi bị quân đội Mỹ bắt giữ. Chỉ 6 giờ rưỡi sau, quân đội Mỹ tiến hành không kích thủ đô Caracas. Sự việc khiến Trung Quốc chấn động.
Đêm muộn cùng ngày, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra thông cáo báo chí, nhấn mạnh: “Trung Quốc vô cùng sửng sốt trước việc phía Mỹ ngang nhiên sử dụng vũ lực đối với một quốc gia có chủ quyền và ra tay với nguyên thủ quốc gia đó, đồng thời kịch liệt lên án hành động này”.
Thông cáo chỉ trích Mỹ vi phạm luật pháp quốc tế, xâm phạm chủ quyền Venezuela và đe dọa an ninh khu vực Mỹ Latinh và Caribe.
Washington Post dẫn lời một nhà ngoại giao Trung Quốc giấu tên cho biết, các nhà ngoại giao Trung Quốc đang làm việc tại Caracas cũng hết sức kinh ngạc, buộc phải liên tục gửi hàng loạt báo cáo khẩn về Bắc Kinh. Vị quan chức này nói: “Hoàn toàn bị sốc”.
Bình luận về phản ứng chính thức của Trung Quốc, Neil Thomas, nhà nghiên cứu chính trị Trung Quốc tại Asia Society Policy Institute nhận xét: “Trung Quốc đã sử dụng những ngôn từ hiếm gặp và cực kỳ mạnh mẽ – loại ngôn từ thường chỉ dùng trong các vụ ám sát hoặc thảm họa gây thương vong lớn”.
Washington Post cũng nhận định, việc ông Maduro bị lật đổ đồng nghĩa với việc sự ủng hộ của Trung Quốc dành cho ông trong nhiều tháng qua đã chấm dứt đột ngột. Trung Quốc từ lâu là đồng minh có ảnh hưởng nhất của chính quyền Maduro, thông qua các khoản cho vay và mua dầu mỏ, trở thành trụ cột kinh tế quan trọng của Venezuela. Trong tổng lượng dầu xuất khẩu của Venezuela, khoảng 80% được xuất sang Trung Quốc.
Tháng 5/2025, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Maduro đã có cuộc hội đàm song phương bên lề lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng tại Nga. Khi đó, ông Tập mô tả quan hệ hai nước là “đối tác chiến lược toàn diện trong mọi hoàn cảnh”, đồng thời tái khẳng định sự ủng hộ của Trung Quốc đối với chủ quyền của Venezuela.
Có thể dự đoán, tới đây tại Venezuela có khả năng sẽ xuất hiện một chính phủ thân Mỹ, thân phương Tây. Mô hình thị trường thuần túy có thể thay thế hệ thống quốc hữu hóa kiểu Chávez–Maduro. Biến động mang tính “đảo lộn trời đất” này không chỉ tái định hình cục diện địa chính trị Nam Mỹ, mà còn gây tác động rất lớn tới kinh tế đối ngoại của Trung Quốc.
Venezuela trong chiến lược của Trung Quốc
Vị trí của Venezuela kết nối các tuyến thương mại Caribe và Đại Tây Dương khiến nước này trở thành một mắt xích tự nhiên trong sáng kiến “Vành đai – Con đường” của Trung Quốc. Quan hệ kinh tế - thương mại Trung Quốc–Venezuela đã nhanh chóng được làm sâu sắc từ thời Tổng thống Chávez, được nâng cấp thành quan hệ đối tác chiến lược vào đầu những năm 2000, và đến năm 2023 tiếp tục nâng lên thành “đối tác chiến lược toàn diện trong mọi hoàn cảnh”.
Thông qua mô hình “đổi dầu mỏ lấy tín dụng”, Trung Quốc đã cung cấp cho Venezuela các khoản vay lên tới hàng chục tỷ USD – chiếm gần một nửa tổng cho vay của Trung Quốc đối với Mỹ Latinh – để đổi lấy dầu thô và tài nguyên khoáng sản. Venezuela sở hữu hơn 300 tỷ thùng dầu, trữ lượng lớn nhất thế giới.
Những năm gần đây, xuất khẩu dầu của Venezuela sang Trung Quốc tăng mạnh; riêng tháng 12/2025, lượng nhập khẩu hàng ngày của Trung Quốc lập kỷ lục, vượt 600.000 thùng/ngày, chiếm phần lớn sản lượng của Venezuela. Trung Quốc đã trở thành khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc tích cực hoạt động tại Venezuela trong các lĩnh vực viễn thông, năng lượng, hạ tầng và các dự án “Vành đai – Con đường”, bao gồm tuyến vận tải biển trực tiếp mới mở và hỗ trợ lưới điện.
Ba tác động lớn đối với kinh tế đối ngoại của Trung Quốc tới đây
Thứ nhất, ảnh hưởng tới quan hệ thương mại Trung Quốc – Venezuela, đặc biệt là dầu mỏ
Dầu mỏ là trụ cột của quan hệ kinh tế Trung Quốc – Venezuela. Dầu Venezuela chiếm khoảng 4% tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, nhưng tỷ trọng này đang tăng lên, đóng vai trò quan trọng trong đa dạng hóa nguồn năng lượng, đặc biệt là nguồn dầu giá rẻ, bên cạnh Iran.
Theo cơ sở dữ liệu UN COMTRADE (Cơ sở dữ liệu Thương mại Quốc tế của Liên Hợp Quốc): Năm 2023, Trung Quốc xuất khẩu sang Venezuela 3,45 tỷ USD, trong khi Venezuela xuất khẩu sang Trung Quốc 739 triệu USD. Năm 2024, Trung Quốc xuất khẩu 4,8 tỷ USD, Venezuela xuất khẩu khoảng 300 triệu USD.
Theo Phòng Thương mại Trung Quốc – Venezuela, trong nửa đầu năm 2025, thương mại song phương giảm 12% so với cùng kỳ 2024, chủ yếu do các lệnh trừng phạt quốc tế ảnh hưởng tới xuất khẩu dầu – vốn vẫn là trụ cột quan hệ thương mại hai nước.
Tháng 10/2025, Venezuela xuất khẩu sang Trung Quốc 120 triệu USD (tăng 123%), nhập khẩu 425 triệu USD (tăng 1,97%), Trung Quốc đạt thặng dư thương mại 305 triệu USD. Dầu mỏ vẫn là mặt hàng xuất khẩu chính của Venezuela; còn Trung Quốc xuất khẩu máy móc, điện tử và hàng tiêu dùng.
Mỹ từng đe dọa áp thuế trừng phạt 25% với các nước nhập khẩu dầu Venezuela, khiến xuất khẩu bị gián đoạn tạm thời. Tuy nhiên, đến tháng 6, khối lượng xuất khẩu đã phục hồi lên 844.000 thùng/ngày.
Ngày 25/7/2025, báo EL PAIS đưa tin tại Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc – CELAC (Cộng đồng các quốc gia Mỹ Latinh và Caribe gồm 33 nước, không có Mỹ) họp vào tháng 5, hai bên đã ký nhiều thỏa thuận hợp tác trong khoa học – công nghệ, xúc tiến đầu tư và phát triển nông nghiệp.
Sau khi chính phủ mới của Venezuela lên nắm quyền, họ có thể sẽ ưu tiên hợp tác với Mỹ và phương Tây, giảm thương mại với Trung Quốc để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt và viện trợ kinh tế. Điều này có thể làm giảm thị phần của Trung Quốc trong dầu mỏ và gây gián đoạn chuỗi cung ứng trong ngắn hạn, tổng thể thương mại song phương có thể suy giảm…
Thứ hai, tác động tới các khoản nợ Venezuela chưa trả cho Trung Quốc
Từ năm 2007, hai nước đã thành lập nhiều quỹ phát triển song phương như Quỹ Liên hợp Trung Quốc – Venezuela (CVJF), với sự tài trợ chủ yếu từ Ngân hàng Phát triển Trung Quốc và Quỹ Phát triển Quốc gia Venezuela. Tổng giá trị các quỹ này ước tính vượt 62 tỷ USD, hoàn trả chủ yếu bằng dầu thô.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc –Mỹ của Quỹ Andrés Bello, Venezuela là con nợ quan trọng nhất của Trung Quốc, chiếm 45% tổng vốn Trung Quốc phân bổ cho Mỹ Latinh. Hiện dư nợ chưa thanh toán ước khoảng 20 tỷ USD, chủ yếu gắn với dầu mỏ.
Sau khi Tổng thống Maduro bị Mỹ bắt, chính phủ mới có thể đặt nghi vấn về tính hợp pháp của các khoản vay, yêu cầu tái cơ cấu hoặc giảm nợ; ưu tiên trả nợ cho chủ nợ phương Tây; phối hợp với Mỹ gây cản trở thu hồi nợ.
Tuy nhiên, nếu chính phủ mới ổn định và kinh tế phục hồi, khả năng trả nợ dài hạn cũng có thể cải thiện.
Thứ ba, tác động tới doanh nghiệp Trung Quốc tại Venezuela
Các doanh nghiệp Trung Quốc tại Venezuela hoạt động trong năng lượng, viễn thông và hạ tầng sẽ chịu tác động kép. Ngành năng lượng chịu ảnh hưởng lớn nhất.
Ngày 24/8/2025, tờ World Energy News đưa tin một công ty tư nhân Trung Quốc đã ký một thỏa thuận hiếm thấy kéo dài 20 năm để sản xuất dầu tại Venezuela. Các doanh nghiệp nhà nước như CNPC đã giảm hoạt động do lệnh trừng phạt, nhưng các công ty tư nhân như Hiệp Hòa (Concord Resources, CCRC) đã đầu tư hơn 1 tỷ USD vào Venezuela trong giai đoạn 2024-2025, bất chấp vị thế bấp bênh của ông Maduro, để phát triển các mỏ dầu và triển khai các giàn khoan nổi, hướng tới sản lượng 60.000 thùng mỗi ngày vào năm 2026.
Trong trường hợp có chính phủ mới thân phương Tây, nhiều khả năng họ sẽ ưu ái các công ty Mỹ như Chevron và xem xét lại, thậm chí hủy bỏ hợp đồng với doanh nghiệp Trung Quốc.
Trong lĩnh vực viễn thông, Huawei và ZTE đối mặt rủi ro cao. Huawei đã hoạt động hơn 20 năm tại Venezuela, cung cấp hạ tầng mạng, sản xuất điện thoại và hệ thống an ninh. Chính phủ thân Mỹ có thể chuyển sang nhà cung cấp Mỹ hoặc châu Âu.
Một số nghiên cứu học thuật cũng chỉ ra sự hiện diện rộng của doanh nghiệp Trung Quốc trong dầu khí, điện lực, hạ tầng, viễn thông, nông nghiệp, thậm chí cả lĩnh vực không gian, AI và an ninh.
Chính phủ mới của Venezuela nhiều khả năng sẽ rà soát lại các hợp đồng đầu tư của Trung Quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như dầu mỏ và viễn thông. Tuy nhiên, nếu Venezuela ổn định và tái thiết, doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có cơ hội trong các lĩnh vực ít nhạy cảm hơn như nông nghiệp và khai khoáng. Ngắn hạn cần thận trọng, trung – dài hạn phụ thuộc vào cục diện ngoại giao và cạnh tranh Trung – Mỹ.
Theo Creaders, Chinatimes
