“Chìa khóa” để nông nghiệp Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số

Công bố của Cục Thống kê (GSO), Bộ Tài chính, về số liệu thống kê kinh tế - xã hội quý IV và năm 2025 cho thấy đóng góp của nông nghiệp (nông, lâm nghiệp và thủy sản) vào GDP 2025 chỉ 11,6%, thấp hơn nhiều so với khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm (37,6%) và khu vực dịch vụ chiếm 42,7%. Tuy nhiên, nông nghiệp vẫn là trụ cột đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và tạo việc làm chính cho khoảng một phần ba lực lượng lao động, đặc biệt quan trọng đối với người dân ở nông thôn, đảm bảo sự ổn định xã hội.

Cũng theo Cục Thống kê, năm 2025, GDP của Việt Nam ước tăng trên 8% so với năm 2024. Trong mức tăng tổng giá trị tăng thêm toàn nền kinh tế, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,7%, đóng góp 5,3%; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 8,9%, đóng góp 43,6%; khu vực dịch vụ tăng 8,6%, đóng góp hơn 51%.

Khoảng cách này cho thấy nông nghiệp vẫn tăng trưởng ổn định nhưng đang tụt lại khá xa so với công nghiệp và dịch vụ về cả tốc độ lẫn mức đóng góp cho tăng trưởng GDP, nhất là trong bối cảnh khu vực chế biến chế tạo và dịch vụ hiện nắm giữ trên 80% đà tăng của nền kinh tế.

Bước sang năm 2026, ngành nông nghiệp và môi trường được dự báo tiếp tục đối mặt nhiều khó khăn, thách thức, nhất là tác động của biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, ô nhiễm môi trường và yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, tăng trưởng xanh.

Công nghệ nông nghiệp (agritech) có thể xem là động lực then chốt, giúp giảm phát thải, tối ưu hóa nguồn lực để hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 73 tỷ USD-74 tỷ USD (trong đó nông sản khoảng 40 tỷ USD, thủy sản khoảng 12 tỷ USD, lâm sản và đồ gỗ khoảng 18,8 tỷ USD) Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra.

Nhiều nghiên cứu, thí điểm cho thấy đầu tư 2 tỷ USD vào nông nghiệp thông minh đã giúp tiết kiệm nước 30%, giảm lao động 75% và tăng thu nhập nông dân 19%. Hộ nông dân áp dụng công nghệ số tại một số địa phương ở Việt Nam đã tăng hiệu quả sản xuất 10-15%.

Có thể nói, nếu không số hóa, ứng dụng công nghệ, nông nghiệp sẽ tiếp tục leo dốc ngược khi công nghiệp và dịch vụ chiếm lĩnh GDP, lao động nông thôn đối mặt nguy cơ thất nghiệp và an ninh lương thực bị đe dọa bởi biến đổi khí hậu. Vậy, để nông nghiệp kéo tăng trưởng kinh tế, cần một chính sách chiến lược với ba trụ cột sắc bén, vượt qua tư duy dàn trải.

Trụ cột đầu tiên là hạ tầng số nông thôn: ưu tiên phân bổ ngân sách Nhà nước cho chuyển đổi số nông nghiệp, ưu tiên kết nối 5G, nền tảng dữ liệu chia sẻ cho hợp tác xã và nông dân nhỏ lẻ. Việt Nam cần xây dựng nền tảng nông nghiệp số quốc gia như mô hình ở Trung Quốc hay Thái Lan, trong đó tích hợp dữ liệu thời tiết, giá cả, dự báo sâu bệnh để tránh mỗi người một kiểu dẫn đến lãng phí dữ liệu.

Trụ cột thứ hai là đào tạo và nhân lực: Thu hút nhà khoa học, nhân lực công nghệ cao về nông thôn qua chương trình mỗi nông dân là một doanh nhân số, kết hợp với các startup agritech nhận ưu đãi thuế, vốn đầu tư mạo hiểm vào nông nghiệp thông minh.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các nước như Hà Lan hay Israel đạt năng suất gấp 10 lần nhờ số hóa từ khâu giống đến thị trường, điều Việt Nam hoàn toàn có thể nhân rộng qua mô hình hợp tác công-tư.

Trụ cột quyết định là liên kết chuỗi giá trị. Trong đó, chuyển đổi số phải gắn với xanh hóa để nông sản Việt không chỉ rẻ mà còn xanh sạch đáp ứng thị trường cao cấp.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần thúc đẩy blockchain truy xuất nguồn gốc, từ đó dự báo thị trường và nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới. Đồng thời, chính sách tín dụng ưu đãi (lãi suất thấp cho drone, internet vạn vật (IoT) và bảo hiểm rủi ro số hóa sẽ giảm ngưỡng tiếp cận cho nông dân nhỏ.

Nếu triển khai đồng bộ, chuyển đổi số có thể nâng đóng góp GDP nông nghiệp thêm 2-3 điểm phần trăm hàng năm, biến nó từ điểm nghẽn thành điểm nóng tăng trưởng.

Dự báo đến 2030, nếu đạt mục tiêu 80% dữ liệu số hóa và 50% hợp tác xã áp dụng agritech, nông nghiệp Việt Nam không chỉ duy trì vị thế xuất khẩu hàng đầu ASEAN mà còn góp phần đưa kinh tế số chiếm 30% GDP.

Ngược lại, trì hoãn sẽ khiến khoảng cách với các đối thủ như Indonesia (đã số hóa 20% nông nghiệp) ngày càng lớn, lao động nông thôn bị loại trừ khỏi tăng trưởng. Chuyển đổi số đồng ruộng không phải chi phí, mà là đầu tư chiến lược: nó sẽ nhân đôi năng suất, xanh hóa sản xuất và kéo GDP lên quỹ đạo cao hơn, biến nông nghiệp từ quá khứ thành tương lai của nền kinh tế Việt Nam.