Xây dựng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trong lĩnh vực y tế là nhiệm vụ cấp bách
Hội thảo “Tăng cường công tác xây dựng tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và sở hữu trí tuệ trong KHCN và đổi mới sáng tạo lĩnh vực y tế” do Bộ Y tế phối hợp với Bộ KH&CN cùng Trường Đại học Y Hà Nội tổ chức ngày 16/1, lần đầu tiên tập trung “mổ xẻ” đồng thời ba trụ cột then chốt: tiêu chuẩn, quy chuẩn và sở hữu trí tuệ trong y tế – lĩnh vực vừa đặc thù, vừa nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người.
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức khẳng định KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được đặt ở vị trí trung tâm trong Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị. Với ngành y tế, yêu cầu này càng cấp thiết bởi đây là lĩnh vực đi đầu trong ứng dụng KHCN, trực tiếp tác động đến sức khỏe và tính mạng người dân.
“Trong bối cảnh hệ thống pháp luật liên quan đến KHCN chuyển mạnh sang quản lý chất lượng theo nguyên lý phân loại rủi ro, lấy tiêu chuẩn quốc gia và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia làm nền tảng, thì việc xây dựng công bố các tiêu chuẩn chất lượng quốc gia, là nhiệm vụ cấp bách để đảm bảo chất lượng sản phẩm hàng hóa nói chung và chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trong y tế nói riêng”, Thứ trưởng Thức nhấn mạnh.
GS Nguyễn Hữu Tú, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội – nơi có truyền thống hơn một thế kỷ đào tạo, nghiên cứu KHCN, khẳng định: Việc xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn phù hợp giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thực hành, nâng cao độ tin cậy của các kết quả khoa học, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng và chuyển giao công nghệ trong hệ thống y tế.
Bên cạnh đó, trong lĩnh vực y tế, sở hữu trí tuệ không chỉ mang ý nghĩa công nghệ, thuốc, trang thiết bị y tế an toàn, chất lượng, mà còn gắn liền với lợi ích cộng đồng, với việc bảo đảm quyền tiếp cận các công nghệ, trang thiết bị y tế an toàn, chất lượng và phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Sở hữu trí tuệ bảo vệ nhà khoa học, mở đường cho thương mại hóa
Ông Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế), lưu ý: Hệ thống pháp luật thay đổi nhanh, mạnh nhưng nhận thức và triển khai tại nhiều đơn vị vẫn chưa theo kịp.
Thực tế, không ít nhà khoa học, bệnh viện, viện nghiên cứu lúng túng khi đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường: Ai là chủ sở hữu, quyền lợi của nhà khoa học đến đâu, trách nhiệm pháp lý thế nào nếu có rủi ro?
Những “vùng xám” này từng khiến nhiều đơn vị e ngại, thậm chí chùn bước trước hoạt động chuyển giao, thương mại hóa.
“Bảo vệ được trí tuệ của thầy cô, nhà khoa học, nhưng đồng thời phải đưa được sản phẩm khoa học ra phục vụ cộng đồng – đó là bài toán khó nhưng buộc phải giải”, ông Nguyễn Ngô Quang thẳng thắn.
Theo ông, nếu không tổ chức các diễn đàn trao đổi, hướng dẫn kịp thời, nguy cơ vướng mắc pháp lý, thậm chí vi phạm, là hoàn toàn có thể xảy ra.
Thế nhưng, ông Quang bày tỏ: Số lượng lãnh đạo các đơn vị trực thuộc tham dự hội thảo chưa tương xứng với tầm quan trọng của nội dung. Điều này cho thấy, bên cạnh hoàn thiện thể chế, việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người đứng đầu các đơn vị y tế vẫn là yêu cầu cấp thiết.
Giảm rào cản, tăng tốc nghiên cứu
Đại diện Bộ KH&CN cho biết một loạt cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính đang được triển khai: Hồ sơ nhiệm vụ KHCN được nộp trên nền tảng số, “nộp một lần, không nộp đi nộp lại”. Số lượng thủ tục được rút gọn đáng kể, từ 6 xuống còn 2 bước chính.
Đáng chú ý, thời gian xử lý được rút ngắn rõ rệt: tối đa 10 ngày để ra quyết định phê duyệt và tối đa 20 ngày để ký hợp đồng, trong điều kiện hồ sơ đầy đủ, hợp lệ. Cách làm này được kỳ vọng sẽ “điểm nghẽn” lớn nhất lâu nay: thủ tục kéo dài làm chậm tiến độ nghiên cứu và giảm động lực sáng tạo.
Hội thảo là “lời cảnh báo sớm” cho các cơ sở y tế, viện nghiên cứu, bệnh viện: Nếu không chủ động nắm bắt, cập nhật và triển khai đúng các quy định mới về tiêu chuẩn, quy chuẩn và sở hữu trí tuệ, nguy cơ tụt hậu hoặc vướng rủi ro pháp lý là rất rõ ràng.
Ngược lại, nếu tận dụng tốt khung pháp lý mới, ngành y tế Việt Nam có cơ hội lớn để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo vệ nhà khoa học và quan trọng hơn cả là đưa nhanh các thành tựu KHCN vào phục vụ người bệnh.
