Bắc Kinh dự kiến bước vào giai đoạn già hóa dân số nghiêm trọng vào năm 2035, khi người từ 60 tuổi trở lên chiếm hơn 33% dân số. Trong khi đó, Trung Quốc đang mở rộng các chính sách hỗ trợ sinh con với tổng chi phí tiềm năng khoảng 180 tỷ nhân dân tệ trong năm 2026, tương đương gần 27 tỷ USD, theo ước tính của Reuters.
Bắc Kinh tiến gần ngưỡng cứ 3 người có 1 người cao tuổi
Thủ đô Bắc Kinh của Trung Quốc đang đối mặt với một bước chuyển đổi nhân khẩu học có thể làm gia tăng sức ép lên hệ thống hưu trí, y tế và chăm sóc xã hội trong những năm tới.
Theo Beijing Daily, tính đến cuối năm 2025, thành phố có khoảng 5,29 triệu cư dân thường trú từ 60 tuổi trở lên, tương đương gần một phần tư dân số. Đến năm 2035, tỷ lệ này được dự báo vượt 33%, nghĩa là cứ ba cư dân thì có hơn một người từ 60 tuổi trở lên.
Dự báo được công bố trong bối cảnh chính quyền Bắc Kinh tăng cường các biện pháp hỗ trợ người cao tuổi, từ điều chỉnh lương hưu cơ bản đến mở rộng dịch vụ chăm sóc. Tuy nhiên, quy mô dân số cao tuổi ngày càng lớn cũng đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì nguồn lực tài chính và nhân lực để đáp ứng nhu cầu an sinh trong dài hạn.
Bắc Kinh là một trường hợp đáng chú ý trong bức tranh nhân khẩu học của Trung Quốc. Khi một đô thị lớn với hệ thống dịch vụ công phát triển phải chuẩn bị cho tỷ lệ người cao tuổi vượt một phần ba dân số, thách thức không chỉ nằm ở việc cung cấp thêm giường dưỡng lão hay dịch vụ y tế. Thành phố còn phải thích ứng với những thay đổi trong cơ cấu lao động, nhu cầu tiêu dùng và cách phân bổ ngân sách.
Trung Quốc chi gần 27 tỷ USD để khuyến sinh
Sức ép già hóa tại Bắc Kinh diễn ra song song với nỗ lực của chính phủ Trung Quốc nhằm đảo ngược xu hướng sinh ít và dân số suy giảm.
Theo bài viết của Reuters ngày 16/1/2026, Trung Quốc dự kiến dành tổng cộng khoảng 180 tỷ nhân dân tệ, tương đương 25,8 tỷ USD theo tỷ giá tại thời điểm đó, cho các biện pháp hỗ trợ sinh con trong năm 2026. Trong bản tin ngày 19/10, Reuters đưa ra mức quy đổi khoảng 26,92 tỷ USD. Đây là ước tính tổng chi phí tiềm năng của các chính sách, không phải số tiền đã được xác nhận là chi hết trên thực tế.
Khoản ước tính bao gồm trợ cấp chăm sóc trẻ em trên toàn quốc, được triển khai từ năm 2025, cùng các khoản chi dự kiến để hỗ trợ chi phí thai sản và sinh con thông qua hệ thống bảo hiểm y tế.
Theo chính sách được Reuters đề cập, mỗi trẻ dưới 3 tuổi đủ điều kiện được nhận trợ cấp 3.600 nhân dân tệ mỗi năm. Chính phủ Trung Quốc cũng cam kết giảm gánh nặng chi phí y tế trong thai kỳ, với mục tiêu để phụ nữ không phải tự trả tiền túi cho các chi phí liên quan, bao gồm cả thụ tinh trong ống nghiệm, thông qua cơ chế bảo hiểm y tế quốc gia.
Các biện pháp này phản ánh sự thay đổi đáng kể trong ưu tiên chính sách dân số của Trung Quốc. Sau nhiều thập niên áp dụng các biện pháp kiểm soát sinh đẻ, chính quyền hiện phải tìm cách khuyến khích các gia đình sinh thêm con trong bối cảnh chi phí nuôi dạy trẻ cao và nhiều người trẻ không còn coi việc sinh nhiều con là lựa chọn mặc định.
Tuy vậy, tăng ngân sách không đồng nghĩa tỷ lệ sinh sẽ phục hồi tương ứng. Reuters dẫn nhận định của Xiujian Peng, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Chính sách thuộc Đại học Victoria ở Australia, cho rằng các biện pháp mới có thể tạo ra tác động nhất định nhưng khó mang lại sự thay đổi lớn. Tỷ lệ sinh thấp đang là thách thức phổ biến ở Đông Á, không chỉ riêng Trung Quốc.
Dân số suy giảm gây sức ép lên lao động và tiêu dùng
Theo Reuters, dân số Trung Quốc đã giảm từ năm 2022 và đang già hóa nhanh chóng. Xu hướng này khiến chính phủ gặp khó khăn trong việc đồng thời thúc đẩy tiêu dùng nội địa, kiểm soát nợ và bảo đảm nguồn lực cho hệ thống an sinh.
Khi số người cao tuổi tăng lên trong khi số trẻ em sinh ra giảm, cơ cấu dân số có thể thay đổi theo hướng làm thu hẹp lực lượng lao động trong tương lai. Hàng trăm triệu người được dự báo sẽ rời lực lượng lao động trong những năm tới, trong khi ngân sách dành cho lương hưu đã chịu sức ép.
Tác động không chỉ xuất hiện ở thị trường lao động. Các nhà nhân khẩu học và kinh tế học được Reuters dẫn lời cảnh báo rằng số trẻ em ít hơn ngày nay có thể dẫn đến số hộ gia đình ít hơn trong tương lai, từ đó làm chậm tăng trưởng tiêu dùng.
Cơ chế tác động này diễn ra trong thời gian dài. Ít trẻ em hơn đồng nghĩa nhu cầu đối với một số hàng hóa và dịch vụ dành cho trẻ nhỏ có thể suy giảm. Khi các thế hệ ít người hơn bước vào tuổi trưởng thành, số hộ gia đình mới hình thành cũng có thể giảm. Trong khi đó, tỷ trọng người cao tuổi lớn hơn có thể làm thay đổi cơ cấu chi tiêu, đồng thời tăng nhu cầu đối với chăm sóc sức khỏe, dịch vụ dưỡng lão và các sản phẩm phục vụ tuổi già.
Tuy nhiên, không thể kết luận rằng người cao tuổi sẽ khiến tiêu dùng giảm trong mọi trường hợp. Quy mô tác động còn phụ thuộc vào thu nhập, mức lương hưu, tài sản tích lũy và khả năng tiếp cận các dịch vụ công. Nếu người cao tuổi có thu nhập ổn định và hệ thống an sinh đủ mạnh, nhu cầu đối với các dịch vụ chăm sóc cũng có thể tạo ra những lĩnh vực kinh doanh mới.
Vấn đề đối với Trung Quốc là làm thế nào để tận dụng nhu cầu từ nền kinh tế phục vụ người cao tuổi, đồng thời hạn chế tác động của lực lượng lao động thu hẹp và chi phí an sinh gia tăng.
Bài toán kép: Khuyến khích sinh con và chăm sóc người cao tuổi
Trung Quốc đang phải xử lý hai thách thức nhân khẩu học có liên hệ chặt chẽ với nhau nhưng đòi hỏi các giải pháp khác nhau.
Một mặt, chính phủ cần giảm những rào cản khiến các gia đình ngần ngại sinh con, trong đó có chi phí chăm sóc trẻ, y tế, giáo dục và áp lực tài chính. Trợ cấp tiền mặt và hỗ trợ bảo hiểm có thể giúp giảm một phần chi phí trực tiếp, nhưng chưa chắc đủ để thay đổi quyết định sinh con vốn còn chịu ảnh hưởng từ triển vọng việc làm, thu nhập và kỳ vọng về tương lai.
Mặt khác, số người cao tuổi hiện hữu vẫn tiếp tục tăng trong nhiều năm tới, ngay cả khi các chính sách khuyến sinh phát huy hiệu quả. Trẻ em sinh ra hôm nay cần nhiều năm để bước vào độ tuổi lao động, vì vậy trợ cấp sinh con không thể giải quyết ngay tình trạng thiếu hụt lao động hay áp lực tài chính đối với hệ thống hưu trí.
Trường hợp Bắc Kinh cho thấy quy mô của bài toán này ở cấp đô thị. Khi người từ 60 tuổi trở lên dự kiến chiếm hơn 33% dân số vào năm 2035, nhu cầu chăm sóc sức khỏe, trợ giúp sinh hoạt và bảo đảm thu nhập tuổi già sẽ trở thành những vấn đề ngày càng quan trọng trong hoạch định chính sách.
Đồng thời, việc mở rộng các dịch vụ dành cho người cao tuổi cũng đòi hỏi nguồn ngân sách, cơ sở vật chất và lực lượng lao động được đào tạo. Nếu thiếu nhân lực chăm sóc, việc tăng số cơ sở hay giường dưỡng lão chưa chắc đủ để đáp ứng nhu cầu thực tế.
Về dài hạn, Trung Quốc cần phối hợp nhiều nhóm chính sách: hỗ trợ gia đình có con nhỏ, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ, cải thiện hệ thống hưu trí, phát triển dịch vụ dành cho người cao tuổi và nâng cao năng suất lao động. Hiệu quả của các chính sách này sẽ phụ thuộc không chỉ vào số tiền được phân bổ mà còn vào khả năng giảm bớt những áp lực kinh tế và xã hội khiến người trẻ trì hoãn hoặc từ bỏ việc sinh con.
Dự báo của Bắc Kinh vì thế không đơn thuần là một con số về tỷ lệ người cao tuổi. Nó phản ánh thách thức rộng hơn mà Trung Quốc phải giải quyết: làm thế nào để duy trì tăng trưởng và sức mua của nền kinh tế khi cơ cấu dân số thay đổi, trong khi vừa phải hỗ trợ các thế hệ trẻ vừa bảo đảm an sinh cho số người nghỉ hưu ngày càng tăng.
Theo Beijing Daily, Reuters
