Tỷ lệ sinh trên toàn cầu có thể đã lần đầu tiên trong lịch sử loài người giảm xuống dưới mức sinh thay thế, báo hiệu dân số thế giới có thể bắt đầu suy giảm trong khoảng một thế hệ nữa. Một nghiên cứu mới cảnh báo xu hướng này có thể tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với lực lượng lao động, cơ cấu dân số và nền kinh tế toàn cầu.
Nghiên cứu có tên Terra Incognita: The Economics of a Shrinking World (tạm dịch: “Vùng đất chưa được khám phá: Kinh tế học của một thế giới thu hẹp”), do giáo sư kinh tế Jesus Fernandez-Villaverde thuộc Đại học Pennsylvania và nhà nghiên cứu Patrick Norrick của Đại học Northwestern thực hiện, được công bố hồi đầu tháng.
Các tác giả cảnh báo tỷ lệ sinh thấp kéo dài có thể khiến lực lượng lao động thu hẹp, xã hội già hóa nhanh chóng, đồng thời gây sức ép ngày càng lớn lên tăng trưởng kinh tế, hệ thống lương hưu và các chương trình phúc lợi.
Theo ước tính của nhóm nghiên cứu, nhân loại có thể đã ở dưới mức sinh thay thế – tức số con trung bình mà mỗi phụ nữ cần sinh để một thế hệ có thể duy trì quy mô tương đương thế hệ trước. Ngưỡng sinh thay thế trên toàn cầu được ước tính khoảng 2,2 con/phụ nữ, trong khi nghiên cứu cho rằng tỷ lệ hiện nay không cao hơn 2,19.
Các tác giả nhận định: “Tính đến năm 2026, nhân loại có khả năng đã ở dưới mức sinh thay thế. Chúng ta đang có ít trẻ em hơn mức cần thiết để duy trì dân số ổn định trong dài hạn... điều này chưa từng xảy ra trong lịch sử loài người, kể cả trong chiến tranh hay đại dịch”.
Nghiên cứu phân tích dữ liệu của 236 quốc gia và vùng lãnh thổ trong giai đoạn 1950-2023, cho thấy tỷ lệ sinh đã giảm tại 219 nơi. Trung bình, mỗi quốc gia mất khoảng 0,062 ca sinh trên mỗi phụ nữ mỗi năm và các tác giả cho rằng hiện chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy xu hướng này đang chững lại.
Dân số thế giới hiện chưa giảm bởi những thế hệ đông người sinh ra trong các thập niên trước vẫn đang bước vào độ tuổi sinh con. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng hiệu ứng nhân khẩu học này chỉ có thể duy trì đà tăng thêm khoảng ba thập niên. Theo kịch bản của nghiên cứu, dân số thế giới có thể đạt đỉnh khoảng 9 tỷ người vào năm 2056, sau đó bắt đầu đi xuống.
Đáng chú ý, xu hướng này không còn chỉ xuất hiện ở các quốc gia giàu có. Tỷ lệ sinh năm 2025 được ước tính chỉ khoảng 0,87 tại Thái Lan, 1,01 tại Colombia, 1,35 tại Iran và 1,52 tại Brazil.
Các nhà nghiên cứu cho rằng không tồn tại một cơ chế tự động nào có thể đưa tỷ lệ sinh trở lại mức thay thế. Chi phí nhà ở và chăm sóc trẻ em, bất ổn kinh tế, khả năng tiếp cận biện pháp tránh thai và những thay đổi trong quan niệm xã hội về gia đình đều có thể đóng vai trò nhất định, nhưng không yếu tố nào đủ để giải thích toàn bộ xu hướng suy giảm sinh trên phạm vi toàn cầu.
Hệ quả kinh tế của một thế giới bắt đầu giảm dân số có thể rất lớn. Các thế hệ trẻ nhỏ hơn đồng nghĩa với ít người lao động hơn phải hỗ trợ số người cao tuổi ngày càng tăng, gây sức ép lên quỹ hưu trí, hệ thống y tế và tài chính công, đồng thời làm giảm tốc độ tăng trưởng.
Tại Mỹ, nhóm nghiên cứu ước tính nếu năng suất lao động tăng 2% mỗi năm nhưng lực lượng lao động lại thu hẹp 0,5% mỗi năm, tốc độ tăng trưởng GDP dài hạn có thể chỉ còn khoảng 1,5%.
Các dự báo nhân khẩu học của Liên Hợp Quốc cũng đã được điều chỉnh giảm mạnh trong thập niên qua. Năm 2015, tổ chức này từng dự báo dân số thế giới sẽ vượt 11,2 tỷ người vào năm 2100 và chưa đạt đỉnh trước cuối thế kỷ. Tuy nhiên, bản cập nhật năm 2024 cho rằng dân số sẽ đạt đỉnh khoảng 10,3 tỷ người vào giữa thập niên 2080, trước khi giảm nhẹ xuống khoảng 10,2 tỷ vào năm 2100.
Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, dân số thế giới vượt mốc 8 tỷ người vào năm 2022 và hiện vào khoảng 8,3 tỷ.
Elon Musk lên tiếng
Tỷ phú công nghệ Mỹ Elon Musk, người nhiều lần cảnh báo về tình trạng tỷ lệ sinh suy giảm, đã phản ứng với nghiên cứu sau khi một người dùng trên X mô tả những phát hiện này là một “cuộc khủng hoảng mang tính sống còn”.
“Tôi đã cảnh báo về điều này trong nhiều năm”, Musk viết.
Musk, người có 13 người con, nhiều lần mô tả tỷ lệ sinh giảm là một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với nền văn minh. Năm 2022, ông từng viết rằng “sự sụp đổ dân số do tỷ lệ sinh thấp là rủi ro lớn hơn nhiều đối với nền văn minh so với hiện tượng nóng lên toàn cầu”.
Năm ngoái, Musk tiếp tục cảnh báo rằng “tỷ lệ sinh thấp sẽ chấm dứt nền văn minh”, đồng thời kêu gọi coi vấn đề này như một tình trạng khẩn cấp quốc gia. Ông cũng từng cảnh báo châu Âu có thể “biến mất” nếu không phục hồi tỷ lệ sinh.
Cuối tuần trước, khi bình luận về một nghiên cứu đề cập đến những nỗ lực của La Mã cổ đại nhằm thúc đẩy dân số, Musk viết: “Lý do La Mã sụp đổ là họ đã ngừng sinh ra người La Mã.”
Theo RT
