Từ những lời đe dọa cắt hỗ trợ tình báo cho Ukraine đến thỏa thuận dầu diesel có thể giúp Nga tài trợ cho cuộc chiến, tuần qua là giai đoạn đầy sóng gió trong quan hệ giữa Kiev và đồng minh quan trọng nhất là Washington.
Bất mãn trước chi phí năng lượng tăng cao, một phần được ông cho là bắt nguồn từ các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục chỉ trích Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Việc dịch vụ Internet vệ tinh do Mỹ cung cấp bị gián đoạn càng làm dấy lên lo ngại Ukraine sẽ rơi vào thế dễ bị tổn thương khi chuẩn bị đối mặt với một mùa đông nữa hứng chịu các cuộc tấn công của Nga nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Ông Zelensky đáp trả bằng hàng loạt tuyên bố công khai chỉ trích ông Trump với giọng điệu gay gắt hiếm thấy, đồng thời cho rằng Mỹ đang nghiêng về phía Nga. Nhà lãnh đạo Ukraine tuyên bố Kiev sẽ không làm theo yêu cầu của ông Trump về việc ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng của Nga, viện dẫn việc Moscow vẫn tiếp tục tập kích Ukraine.
Rạn nứt ngày càng sâu sắc làm dấy lên lo ngại mối quan hệ vốn nhiều thăng trầm giữa ông Trump và ông Zelensky có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng hơn đối với Kiev. Washington vẫn có thể hạn chế cung cấp vũ khí cho Ukraine, thực hiện lời đe dọa ngừng chia sẻ tình báo chiến trường hoặc tiếp tục đạt thêm các thỏa thuận kinh tế với Moscow.
Bất chấp những tuyên bố cứng rắn của ông Zelensky, Kiev vẫn muốn duy trì đối thoại với hai đặc phái viên của ông Trump là Steve Witkoff, người bạn của Tổng thống Mỹ, và Jared Kushner, con rể ông Trump. Hai quan chức Ukraine am hiểu các cuộc đàm phán cho biết như vậy với Reuters, với điều kiện giấu tên.
Hôm thứ Sáu, ông Denys Sienik, đại biện lâm thời tại Đại sứ quán Ukraine ở Washington, nói với kênh Newsmax rằng Ukraine biết ơn ông Trump và đội ngũ của ông vì những nỗ lực chấm dứt chiến tranh, đồng thời khẳng định Kiev sẵn sàng tham gia đàm phán với Nga.
Cũng trong ngày thứ Sáu, ông Trump nói với các phóng viên rằng ông sẽ tiếp tục làm việc với cả ông Zelensky lẫn Tổng thống Nga Vladimir Putin.
“Tôi muốn cuộc chiến đó kết thúc”, ông Trump nói.
“Cơ hội bị bỏ lỡ”: Cựu quan chức Mỹ cảnh báo hậu quả
Ông Daniel Fried, quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ phụ trách các vấn đề châu Âu giai đoạn 2005-2009, cho biết vẫn chưa rõ Washington có đang thực hiện một sự chuyển hướng lâu dài, rời xa Ukraine hay không. Tuy nhiên, những hệ lụy từ căng thẳng hiện nay đang làm giảm triển vọng chấm dứt cuộc chiến bắt đầu bằng chiến dịch quân sự toàn diện của Nga vào năm 2022.
“Đây không chỉ là một cơ hội bị bỏ lỡ. Nó còn gây ra đau khổ thực sự tại Ukraine và khuyến khích ông Putin tiếp tục cuộc chiến. Vì thế, cái giá phải trả không hề nhỏ”, ông Fried, hiện làm việc tại tổ chức nghiên cứu Hội đồng Đại Tây Dương ở Washington, nhận định.
Quan hệ giữa ông Trump và ông Zelensky vốn đã không êm đẹp từ lâu. Tháng 2/2025, ông Trump và Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance công khai khiển trách nhà lãnh đạo Ukraine trong cuộc gặp tại Phòng Bầu dục ở Nhà Trắng.
Dưới thời ông Trump, Washington từng tạm dừng hoặc làm chậm tiến độ hỗ trợ quân sự cho Ukraine, đồng thời cho phép các đồng minh châu Âu mua vũ khí Mỹ để chuyển cho Kiev.
Quan hệ giữa hai bên đã có thời điểm ổn định trở lại, cho đến khi các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các cơ sở năng lượng tại Nga trong năm nay góp phần làm gia tăng giá nhiên liệu. Theo các nhà phân tích, giá xăng và dầu diesel cao đang trở thành vấn đề chính trị đau đầu đối với ông Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, khi đảng Cộng hòa của ông có nguy cơ mất thế đa số tại Quốc hội Mỹ.
Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu khiến chi phí năng lượng tăng vọt là cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran. Xung đột kéo theo các cuộc tấn công của Iran vào cơ sở năng lượng, đồng thời khiến eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu – gần như bị đóng cửa.
Tuy nhiên, theo một người am hiểu các cuộc thảo luận nội bộ, phát biểu với Reuters với điều kiện giấu tên, sự bất mãn với ông Zelensky đã thúc đẩy ông Trump chuyển sang tìm kiếm thỏa thuận với Nga nhằm tăng nguồn cung nhiên liệu và kiềm chế giá cả.
Ngày 9/10, ông Trump cho biết đã đạt thỏa thuận với ông Putin về việc tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với nhiên liệu Nga và nhập khẩu dầu diesel từ nước này.
Ukraine đối mặt rủi ro lớn
Đối với Kiev, những hệ lụy tiềm tàng là nghiêm trọng và có thể xảy ra ngay lập tức. Hôm thứ Ba, ông Zelensky cho biết Ukraine không nhận được cảnh báo trước từ các đối tác phương Tây về một cuộc tấn công chết người của Nga nhằm vào thủ đô.
Nếu không có tình báo Mỹ, Ukraine có thể gặp khó khăn hơn trong việc phát hiện và đánh chặn các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga, đặc biệt là những đợt tập kích nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng – mục tiêu Moscow nhiều lần nhắm tới trong các mùa đông trước đây.
Ông Trump khẳng định Mỹ vẫn đang chia sẻ tình báo với Ukraine. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn với Đài NPR, ông Zelensky cho biết các quan chức Mỹ đã cảnh báo chỉ huy Ukraine rằng hoạt động chia sẻ tình báo có thể bị cắt giảm hoặc chấm dứt.
Hôm thứ Năm, Reuters đưa tin hệ thống Starshield của Ukraine – phiên bản Starlink dành cho mục đích quân sự do SpaceX cung cấp – đã bị gián đoạn. Hai quan chức Mỹ và một quan chức phương Tây được thông báo về sự việc cho biết lệnh gây ra gián đoạn xuất phát từ Nhà Trắng.
Dịch vụ này sau đó được khôi phục một phần. Tuy nhiên, sự cố cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của Ukraine khi phụ thuộc vào công nghệ do các công ty Mỹ kiểm soát và chịu ảnh hưởng từ những quyết định của chính quyền ông Trump.
Sự phụ thuộc đó cũng đem lại cho ông Trump một đòn bẩy tiềm năng để thúc đẩy Kiev tiến tới đàm phán với Moscow.
Dù vậy, ông Trump có thể vấp phải sự phản đối nếu các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội cho rằng cách tiếp cận của ông đang làm suy yếu Ukraine trong khi mang lại lợi ích cho Nga. Ukraine vẫn nhận được sự ủng hộ từ một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa, trong đó có những người cho rằng Washington không nên gây sức ép buộc Kiev chấp nhận một thỏa thuận có lợi cho Moscow.
Theo ông Brett Bruen, cựu cố vấn chính sách đối ngoại trong chính quyền Tổng thống Barack Obama và hiện là người đứng đầu công ty tư vấn Global Situation Room, những lời đáp trả cứng rắn của ông Zelensky nhằm vào ông Trump tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Ukraine có thể đang trông đợi cán cân quyền lực tại Đồi Capitol thay đổi sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khiến ông Trump khó nới lỏng trừng phạt Nga và tiếp tục cắt giảm viện trợ quân sự cho Kiev.
“Ông Zelensky hiểu rõ mình đang đối mặt với ai”, ông Bruen nói. “Những lời đe dọa của ông Trump không còn tạo ra tác động như trước, thời điểm ông J.D. Vance cố làm ông Zelensky mất mặt tại Phòng Bầu dục”.
Theo Reuters
