Ông Trump vướng “bẫy” Iran: Khi lời hứa hòa bình va vào hóa đơn chiến tranh

Cuộc chiến với Iran đang đặt Tổng thống Donald Trump trước sức ép ngày càng lớn: chi phí quân sự lên tới hàng chục tỷ USD, giá nhiên liệu tăng mạnh và tỷ lệ ủng hộ suy giảm. Khi bầu cử giữa nhiệm kỳ đến gần, câu hỏi không chỉ là Mỹ đạt được gì trên chiến trường, mà còn là cái giá chính trị mà ông Trump phải trả cho cuộc xung đột từng được ông mô tả là không thể trở thành một cuộc chiến kéo dài.

Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, Tổng thống Donald Trump nhiều lần cam kết nước Mỹ sẽ không sa vào những cuộc chiến mới. Ông chỉ trích các cuộc can thiệp quân sự kéo dài ở nước ngoài, đồng thời xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo có thể bảo vệ lợi ích Mỹ mà không phải trả giá bằng những chiến dịch quân sự tốn kém.

Nhưng cuộc chiến với Iran, bắt đầu ngày 28/2/2026 bằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel, đang đặt thông điệp đó trước một phép thử khó khăn. Sau nhiều tháng giao tranh, Washington vẫn phải đối mặt với câu hỏi về mục tiêu cuối cùng của chiến dịch, nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng và khả năng kiểm soát chi phí.

Áp lực không chỉ đến từ phe Dân chủ. Các cuộc thăm dò trong những tháng gần đây cho thấy sự bất mãn về cách xử lý cuộc chiến và chi phí sinh hoạt đang lan rộng, trong khi một bộ phận cử tri Cộng hòa cũng bắt đầu đánh giá tiêu cực hơn về năng lực điều hành kinh tế của ông Trump.

Theo khảo sát Washington Post–ABC News–Ipsos công bố ngày 18/10, tỷ lệ người Mỹ tán thành hiệu quả công việc của ông Trump giảm xuống 33%, trong khi 66% không tán thành. Cùng khảo sát này, 65% cho rằng quyết định sử dụng biện pháp quân sự với Iran là sai lầm. Những con số đó cho thấy cuộc chiến đang trở thành một trong các vấn đề gây sức ép lớn lên Nhà Trắng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/2026. Tuy nhiên, chúng chưa đủ để kết luận rằng toàn bộ sự suy giảm tín nhiệm của ông Trump xuất phát từ xung đột Iran.

Lời hứa “không có chiến tranh mới” gặp thực tế Iran

Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông Trump nhiều lần nhấn mạnh mình là tổng thống không khởi động các cuộc chiến mới và hứa sẽ đưa nước Mỹ đến một thời kỳ hòa bình. Thông điệp này phù hợp với quan điểm của một bộ phận cử tri muốn Washington giảm can dự quân sự ở nước ngoài, tập trung nguồn lực cho các vấn đề trong nước.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa lời hứa không khởi động chiến tranh mới và cam kết tuyệt đối không sử dụng sức mạnh quân sự. Ông Trump từng lập luận rằng sức mạnh quân sự vượt trội có thể giúp ngăn chặn xung đột, thay vì khuyến khích đối thủ thách thức Mỹ.

Sau khi chiến tranh Iran bùng phát, chính quyền của ông viện dẫn mục tiêu an ninh quốc gia, đặc biệt là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, để giải thích quyết định sử dụng vũ lực. Nhưng việc mục tiêu chiến dịch được diễn giải khác nhau theo thời gian đã khiến Nhà Trắng phải đối mặt với câu hỏi: Mỹ muốn đạt được kết quả cụ thể nào, và khi nào Washington có thể tuyên bố nhiệm vụ đã hoàn thành?

Trong bài phỏng vấn phát sóng trên chương trình Meet the Press của NBC hồi tháng 6, ông Trump bác bỏ nhận định rằng chiến tranh Iran đi ngược thông điệp tranh cử “không có chiến tranh mới”. Ông nói mình không bảo đảm rằng nước Mỹ sẽ không có chiến tranh, đồng thời lập luận rằng chiến dịch tại Iran không phải một cuộc chiến vô tận. Ông cũng khẳng định hành động quân sự là cần thiết để ngăn Tehran có vũ khí hạt nhân.

Lập luận này cho thấy cách Nhà Trắng cố gắng phân biệt một chiến dịch quân sự có giới hạn với những cuộc chiến kéo dài mà ông Trump từng chỉ trích. Nhưng sự phân biệt đó sẽ khó thuyết phục nếu chiến sự tiếp diễn, chi phí tăng và mục tiêu cuối cùng vẫn chưa rõ ràng.

Reuters ngày 3/3/2026 cho biết ông Trump ban đầu dự kiến chiến dịch có thể kéo dài từ 4-5 tuần, đồng thời để ngỏ khả năng lâu hơn. Bài viết cũng ghi nhận mục tiêu và thời gian của chiến dịch đã thay đổi trong những ngày đầu.

Đối với một tổng thống từng xây dựng uy tín chính trị trên lời hứa tránh các cuộc chiến kéo dài, thời gian vì thế trở thành yếu tố quan trọng. Một chiến dịch ngắn, có mục tiêu rõ ràng và kết quả dễ chứng minh có thể được Nhà Trắng trình bày như một thành công về an ninh. Ngược lại, một cuộc chiến kéo dài mà không có lối thoát rõ ràng sẽ làm tăng sức ép giải thích vì sao Mỹ phải tiếp tục trả giá.

Hóa đơn chiến tranh lên tới hàng chục tỷ USD

Một trong những phép đo cụ thể nhất về cái giá của chiến tranh là chi phí quân sự trực tiếp.

Ngày 21/7, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho biết cuộc chiến với Iran đã tiêu tốn khoảng 37,5 tỷ USD. Theo Reuters, con số này bao gồm một số khoản chi đã phát sinh và chi phí dự kiến đến hết ngày 30/9/2026. Reuters lưu ý chưa rõ Lầu Năm Góc tính toán con số này theo phương pháp nào.

Cũng theo Reuters, chính quyền ông Trump đã đề nghị Quốc hội cấp gần 90 tỷ USD ngân sách bổ sung, phần lớn liên quan đến cuộc xung đột Iran. Yêu cầu này làm gia tăng tranh luận tại Washington, trong bối cảnh các nghị sĩ từ cả hai đảng đặt câu hỏi về tính minh bạch của chi phí và kế hoạch chiến tranh.

Khoản 37,5 tỷ USD không đồng nghĩa toàn bộ tổn thất kinh tế của Mỹ đã được tính đầy đủ. Chi phí quân sự trực tiếp chỉ là một phần của hóa đơn. Các tác động khác gồm giá năng lượng cao hơn, vận tải đắt đỏ, áp lực lạm phát và chi phí vay vốn có thể tăng nếu cú sốc giá cả khiến chính sách tiền tệ phải duy trì điều kiện thắt chặt hơn.

Đối với chính quyền, đây là bài toán phân bổ nguồn lực. Tiền dành cho chiến tranh có thể làm gia tăng nhu cầu ngân sách liên bang trong khi Mỹ vẫn phải đáp ứng những nghĩa vụ khác, từ bảo dưỡng trang thiết bị quân sự đến các chương trình trong nước. Nếu chiến dịch kéo dài, Nhà Trắng còn phải thuyết phục Quốc hội và công chúng rằng lợi ích an ninh đạt được xứng đáng với chi phí bỏ ra.

Chi phí cũng có ý nghĩa chính trị riêng. Những khoản chi hàng chục tỷ USD khó tạo được sự đồng thuận lâu dài nếu người dân không thấy một kết quả rõ ràng hoặc cảm nhận rằng cuộc chiến đang khiến cuộc sống của họ đắt đỏ hơn.

Giá xăng tăng, áp lực lan tới túi tiền của người dân

Nếu chi phí quân sự chủ yếu được nhìn thấy qua ngân sách liên bang, giá nhiên liệu lại là tác động mà nhiều người Mỹ cảm nhận trực tiếp mỗi ngày.

Theo hãng tin AP ngày 17/10, giá xăng trung bình tại Mỹ đã lên 4,33 USD/gallon (gần 30.000 đồng/lít), cao hơn 45% so với thời điểm trước chiến tranh. Giá dầu diesel tăng 68%, lên 6,33 USD/gallon (khoảng 43.000 đồng/lít); riêng giá diesel từng đạt mức kỷ lục 6,53 USD/gallon (khoảng 44.600 đồng/lít) trong tháng 9.

AP dẫn ước tính của Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng tại Moody’s Analytics, cho biết cuộc chiến đã khiến một hộ gia đình Mỹ trung bình phải gánh khoản chi phí tương đương gần 2.000 USD. Trong đó, khoảng 1.100 USD đến từ giá năng lượng tăng, 540 USD từ lãi suất cao hơn và 360 USD từ chi phí quân sự. Đây là ước tính của chuyên gia, không phải khoản hóa đơn trực tiếp mà mọi hộ gia đình đều phải trả như nhau.

Giá nhiên liệu cao không chỉ tác động đến người lái xe. Dầu diesel là đầu vào quan trọng của vận tải hàng hóa; nhiên liệu hàng không ảnh hưởng đến giá vé máy bay và hoạt động của các hãng hàng không. Khi chi phí vận chuyển tăng, doanh nghiệp phải lựa chọn giữa việc chấp nhận lợi nhuận thấp hơn và chuyển một phần chi phí sang khách hàng.

AP cho biết giá vé máy bay trong tháng 9/2026 cao hơn khoảng 22% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp Mỹ dự báo giá thực phẩm mua tại cửa hàng có thể tăng 2,4% trong năm 2026, cao hơn dự báo ban đầu 1,7%. Các tác động không đồng đều giữa các nhóm hàng, nhưng nguy cơ giá nhiên liệu tiếp tục cao khiến doanh nghiệp và người tiêu dùng khó dự đoán chi phí trong những tháng tiếp theo.

Gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz là một trong những yếu tố gây bất ổn đối với nguồn cung dầu mỏ. Đây là tuyến hàng hải chiến lược của thương mại năng lượng toàn cầu, vì vậy bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể đẩy chi phí vận chuyển và bảo hiểm lên cao, đồng thời làm tăng mức độ bất định trên thị trường.

Dẫu vậy, không nên quy toàn bộ lạm phát tại Mỹ cho chiến tranh Iran. Giá cả còn chịu ảnh hưởng từ chính sách thuế quan, tình hình cung cầu, chi phí lao động và các quyết định của doanh nghiệp. Điều có ý nghĩa chính trị là cuộc chiến đã bổ sung một cú sốc năng lượng vào thời điểm người dân vốn đã nhạy cảm với chi phí sinh hoạt.

Reuters/Ipsos: Chỉ 17% hài lòng với cách ông Trump xử lý chi phí sinh hoạt

Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa thông điệp kinh tế của Nhà Trắng và đánh giá của một bộ phận cử tri.

Khảo sát Reuters/Ipsos công bố ngày 21/9, thực hiện trên 1.277 người trưởng thành tại Mỹ với sai số khoảng 3 điểm phần trăm, ghi nhận tỷ lệ tán thành hiệu quả công việc của ông Trump giảm xuống 32%, từ mức 35% trong cuộc khảo sát tuần trước đó. Đây là mức thấp nhất trong sự nghiệp chính trị của ông tại thời điểm khảo sát.

Đáng chú ý hơn, chỉ 17% người được hỏi tán thành cách ông Trump xử lý chi phí sinh hoạt. Tỷ lệ tán thành các cuộc không kích nhằm vào Iran là 34%. Cùng lúc, 82% cho rằng xung đột có khả năng kéo dài, bao gồm khoảng ba phần tư số người được hỏi thuộc đảng Cộng hòa.

Kết quả này đặc biệt đáng chú ý vì ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025 với lời hứa kiềm chế lạm phát và chấm dứt các cuộc chiến ở nước ngoài. Trong khảo sát Reuters/Ipsos thực hiện ngay sau lễ nhậm chức, tỷ lệ tán thành dành cho ông ở mức 47%.

Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào sự thay đổi từ 47% xuống 32% để kết luận chiến tranh Iran là nguyên nhân duy nhất khiến ông Trump mất tín nhiệm. Các vấn đề kinh tế, thuế quan, nhập cư và cách điều hành Nhà Trắng cũng ảnh hưởng đến đánh giá của cử tri. Điều cuộc thăm dò cho thấy rõ hơn là chi phí sinh hoạt đã trở thành một điểm yếu lớn trong đánh giá về hiệu quả điều hành của tổng thống, trong khi chiến tranh góp phần làm gia tăng sức ép lên giá năng lượng.

Một khảo sát Reuters/Ipsos khác, công bố ngày 23/6, cho thấy chỉ một phần tư người Mỹ cho rằng cuộc chiến Iran xứng đáng với chi phí phải bỏ ra; tỷ lệ tán thành hiệu quả công việc của ông Trump khi đó là 34%.

Sự khác biệt giữa hai câu hỏi rất quan trọng: tán thành hành động quân sự, đánh giá hiệu quả công việc của tổng thống và cho rằng cuộc chiến xứng đáng với chi phí là ba thước đo riêng biệt. Một người có thể ủng hộ mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân nhưng vẫn không hài lòng với cách chính quyền triển khai chiến dịch hoặc lo ngại về giá xăng.

Khảo sát mới nhất: 65% cho rằng quyết định đánh Iran là sai lầm

Bức tranh dư luận tiếp tục trở nên bất lợi cho ông Trump trong khảo sát Washington Post–ABC News–Ipsos công bố ngày 18/10.

Cuộc thăm dò được thực hiện trực tuyến từ ngày 9-13/10 với 2.545 người trưởng thành tại Mỹ, có sai số khoảng 2 điểm phần trăm. Kết quả cho thấy 33% tán thành hiệu quả công việc của ông Trump, trong khi 66% không tán thành; 52% nói họ phản đối mạnh mẽ.

Đối với chiến tranh Iran, 65% cho rằng quyết định sử dụng sức mạnh quân sự là sai lầm. Đồng thời, 72% nhận định nước Mỹ đang đi sai hướng, tăng 5 điểm phần trăm so với tháng 4.

Khảo sát cũng cho thấy sự bất mãn không chỉ giới hạn trong đánh giá về đối ngoại. Khoảng ba phần tư người Mỹ không tán thành cách ông Trump xử lý lạm phát và chi phí sinh hoạt. Tỷ lệ tán thành hiệu quả kinh tế của ông là 28%, giảm từ 33% trong tháng 7.

Đặc biệt, cảm nhận về khả năng chi trả cho xăng đã đảo chiều mạnh. Trước khi ông Trump phát động chiến dịch quân sự với Iran vào tháng 2, 71% người được hỏi cho rằng giá xăng ở mức có thể chi trả. Đến khảo sát tháng 10, cũng 71% nói giá xăng không còn ở mức phải chăng.

Khoảng cách này cho thấy giá năng lượng không còn đơn thuần là một chỉ số thị trường. Nó đã trở thành vấn đề gắn với trải nghiệm hằng ngày của cử tri, qua đó tác động đến cách họ đánh giá các quyết định của Nhà Trắng.

Tuy nhiên, vẫn cần thận trọng khi diễn giải con số 65% cho rằng quyết định tấn công Iran là sai lầm. Đây là đánh giá về một quyết định quân sự, không đồng nghĩa 65% cử tri sẽ bỏ phiếu chống ứng viên Cộng hòa hoặc toàn bộ những người phản đối chiến tranh đã quay lưng với ông Trump.

Sức ép trong phe Cộng hòa: Không phải mọi cử tri đều nhìn chiến tranh như nhau

Một rủi ro chính trị khác đối với ông Trump là khả năng bất đồng xuất hiện ngay trong liên minh từng giúp ông trở lại Nhà Trắng.

Trong khảo sát Reuters/Ipsos ngày 21/9, tỷ lệ tán thành ông Trump trong nhóm cử tri Cộng hòa giảm từ 82% xuống 73% chỉ trong một tuần. Cùng khảo sát cho thấy lần đầu tiên trong nhóm Cộng hòa, số người không tán thành cách ông xử lý chi phí sinh hoạt vượt số người tán thành, với tỷ lệ 51% so với 44%.

Dữ liệu này không chứng minh tất cả cử tri Cộng hòa phản đối chiến tranh. Trên thực tế, mức độ ủng hộ ông Trump trong đảng vẫn cao hơn đáng kể so với tỷ lệ tán thành trên toàn quốc. Nhưng nó cho thấy sự trung thành với tổng thống không nhất thiết đồng nghĩa với việc cử tri hài lòng với mọi chính sách của ông.

Với nhóm cử tri đặt ưu tiên vào việc hạn chế can thiệp quân sự ở nước ngoài, cuộc chiến Iran có thể làm dấy lên câu hỏi về tính nhất quán của khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”. Với những người coi việc ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là ưu tiên an ninh, hành động quân sự có thể vẫn được xem là cần thiết, dù họ không hài lòng với chi phí hoặc thời gian kéo dài.

Bởi vậy, thách thức của ông Trump không chỉ là thuyết phục phe đối lập rằng chiến tranh là sai lầm. Ông còn phải giải thích cho những người từng ủng hộ mình vì sao chiến dịch quân sự phù hợp với cam kết bảo vệ lợi ích của người Mỹ, và kết quả nào sẽ khiến họ thấy những hy sinh về kinh tế là đáng giá.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ: Chiến tranh có thể trở thành gánh nặng của đảng Cộng hòa

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/2026 khiến sức ép từ chiến tranh trở nên cấp bách hơn. Kết quả bầu cử sẽ quyết định đảng nào kiểm soát Quốc hội trong hai năm cuối của nhiệm kỳ tổng thống, qua đó ảnh hưởng đến khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự của Nhà Trắng.

Trong khảo sát Reuters/Ipsos công bố ngày 21/9, cử tri đã đăng ký cho biết họ nghiêng về ứng viên Dân chủ so với ứng viên Cộng hòa với tỷ lệ 43% so với 35%, tạo khoảng cách 8 điểm phần trăm. Đây là lợi thế lớn nhất của đảng Dân chủ trong các cuộc khảo sát Reuters/Ipsos về lựa chọn đảng kiểm soát Quốc hội trong năm đó.

Đến khảo sát Washington Post–ABC News–Ipsos ngày 18/10, đảng Dân chủ tiếp tục dẫn trước 8 điểm trong cuộc đua giành quyền kiểm soát Hạ viện, tính trên cả cử tri đã đăng ký và nhóm có khả năng đi bỏ phiếu. Trong câu hỏi về việc đảng nào nên kiểm soát Quốc hội, đóng vai trò kiềm chế ông Trump hay hỗ trợ chương trình nghị sự của ông, 58% cử tri đã đăng ký chọn Quốc hội do đảng Dân chủ lãnh đạo, so với 39% chọn đảng Cộng hòa.

Các con số này cho thấy môi trường dư luận đang bất lợi cho đảng của tổng thống. Dù vậy, thăm dò toàn quốc không thể dự đoán chính xác kết quả từng cuộc đua tại các bang và khu vực bầu cử. Tỷ lệ đi bỏ phiếu, chất lượng ứng viên và các vấn đề địa phương vẫn có thể tạo ra khác biệt lớn.

Với ông Trump, rủi ro nằm ở việc chiến tranh và giá sinh hoạt có thể kết hợp thành một câu chuyện chính trị bất lợi: chính quyền khởi động chiến dịch quân sự với mục tiêu an ninh lớn, nhưng người dân phải trả giá bằng nhiên liệu đắt đỏ và vẫn chưa nhìn thấy một kết thúc rõ ràng. Nếu câu chuyện đó chi phối tranh luận trước ngày bầu cử, các ứng viên Cộng hòa có thể phải dành nhiều thời gian bảo vệ quyết định của tổng thống thay vì tập trung vào các thông điệp tranh cử của riêng họ.

Cái giá chính trị cuối cùng phụ thuộc vào kết quả và lối thoát

Cuộc chiến Iran đã tạo ra những sức ép có thể đo đếm: hàng chục tỷ USD chi phí quân sự, giá xăng cao hơn đáng kể so với trước chiến tranh và tỷ lệ tán thành ông Trump ở mức thấp trong các khảo sát gần đây. Những dữ liệu này cho thấy lời hứa về hòa bình và giảm chi phí sinh hoạt đang gặp thử thách nghiêm trọng.

Nhưng tổn thất chính trị cuối cùng vẫn chưa thể được xác định chỉ từ các cuộc thăm dò hiện tại. Nếu chính quyền chứng minh được các mục tiêu an ninh quan trọng đã đạt được, ngăn được xung đột tái bùng phát và đưa giá năng lượng hạ nhiệt, ông Trump có thể lập luận rằng chi phí trước mắt là cần thiết để đạt lợi ích dài hạn. Ngược lại, nếu chiến sự kéo dài mà không có kết quả rõ ràng, áp lực từ ngân sách, giá sinh hoạt và bất đồng trong phe ủng hộ có thể tiếp tục gia tăng.

Đối với một tổng thống từng nhấn mạnh rằng nước Mỹ không nên sa vào những cuộc chiến kéo dài, câu hỏi lớn nhất không chỉ là liệu ông có thể giành chiến thắng quân sự hay không. Đó còn là liệu ông có thể giải thích thuyết phục cho cử tri rằng cuộc chiến đã đem lại lợi ích đủ lớn để bù đắp những gì họ phải trả.

Iran vì thế không chỉ là phép thử đối với chiến lược quân sự của Washington. Đây còn là phép thử đối với uy tín chính trị của ông Trump: khả năng giữ lời hứa, quản lý chi phí và chứng minh rằng sức mạnh quân sự có thể tạo ra một kết quả mà người dân Mỹ sẵn sàng chấp nhận.

Theo Reuters, AP, NBC, Washington Post