Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp tạm hoãn các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Nga, viện dẫn “lợi ích quốc gia” của Mỹ. Quyết định này có thể giúp Moscow tăng doanh thu từ dầu mỏ, đồng thời giảm nguy cơ các nước mua năng lượng Nga phải chịu những hình phạt thứ cấp từ Washington.
Đầu tháng này, ông Trump cũng công bố một thỏa thuận đưa dầu diesel Nga trở lại thị trường toàn cầu, với mục tiêu kéo giảm giá năng lượng tăng vọt trong cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran. Bộ Tài chính Mỹ đã miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với hoạt động bán dầu diesel Nga đến tháng 4/2027.
Việc ông Trump thúc đẩy sử dụng năng lượng Nga đã khiến Ukraine, các đối tác châu Âu và nhiều quan chức Mỹ tức giận. Những người chỉ trích cho rằng động thái này đang mang lại lợi ích cho Moscow trong khi Nga tiếp tục cuộc chiến kéo dài bốn năm rưỡi với nước láng giềng Ukraine.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy chỉ trích thỏa thuận dầu diesel của ông Trump, gọi đây là “món quà” dành cho Tổng thống Nga Vladimir Putin, giúp Moscow có thêm nguồn lực tài chính phục vụ chiến tranh.
Các nước châu Âu cũng lên tiếng phản đối việc ông Trump thúc đẩy sử dụng năng lượng Nga. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cáo buộc các nước này “đạo đức giả”, trong bối cảnh số liệu cho thấy các thành viên Liên minh châu Âu (EU) vẫn tiếp tục nhập khẩu khí đốt Nga.
Dưới đây là những thông tin chính về quyết định của ông Trump và tác động đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
Ông Trump đã hoãn những biện pháp trừng phạt nào đối với Nga?
Trong sắc lệnh hành pháp ký hôm 17/10, ông Trump đình chỉ hàng loạt biện pháp trừng phạt liên quan đến Nga vốn dự kiến có hiệu lực chỉ vài ngày sau đó. Các biện pháp này bao gồm thuế quan đối với hàng hóa Nga và hình phạt nhằm vào những nước mua dầu mỏ, khí đốt của Nga.
Những biện pháp bị đình chỉ nằm trong dự luật được Quốc hội Mỹ thông qua với sự ủng hộ của cả hai đảng vào tháng trước. Dự luật được đặt theo tên cố Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsay Graham, một trong những người chỉ trích Nga mạnh mẽ.
Theo nội dung dự luật, Mỹ có thể áp thuế lên tới 100% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ 5 quốc gia mua nhiều dầu thô hoặc khí đốt Nga nhất, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ.
Dự luật cũng cho phép áp dụng các hình phạt tương đương đối với những quốc gia bị xác định cố ý mua dầu mỏ hoặc khí đốt Nga sau 30 ngày kể từ khi luật có hiệu lực, hoặc thuộc nhóm 5 nước hàng đầu giúp Moscow lách các lệnh trừng phạt đối với hoạt động bán dầu.
Theo sắc lệnh của ông Trump, việc miễn áp dụng các biện pháp này sẽ tiếp tục cho đến khi chính quyền Mỹ cho rằng “cần có hành động tiếp theo”.
Hạ nghị sĩ Mỹ Don Beyer, thành viên đảng Dân chủ đại diện bang Virginia, chỉ trích quyết định trên là sự “đầu hàng trước ông Putin”, đồng thời cho rằng động thái này “phản bội các đối tác Ukraine và đi ngược ý chí rõ ràng của Quốc hội”.
Những ai hưởng lợi từ quyết định của ông Trump?
Ông Vasily Astrov, nhà kinh tế học tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế Vienna, nhận định rằng chính phủ Nga nhiều khả năng là bên hưởng lợi lớn nhất. Việc nới lỏng trừng phạt có thể giúp dầu Nga không còn phải bán với mức chiết khấu sâu như trước.
Ông Astrov ước tính khoảng 60 xu trong mỗi USD tăng thêm của giá một thùng dầu Nga sẽ “chảy vào ngân khố nhà nước”.
Ông Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Tổng thống Nga Vladimir Putin, hoan nghênh quyết định miễn áp dụng trừng phạt của Mỹ, gọi đây là “một thời khắc quan trọng và thực sự mang tính lịch sử”.
Các nước nhập khẩu lớn năng lượng Nga, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ, cũng được hưởng lợi khi ít phải đối mặt hơn với nguy cơ bị Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp.
Ông Trump kỳ vọng những động thái này sẽ giúp hạ giá dầu đối với người tiêu dùng Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hiệu quả thực tế vẫn chưa chắc chắn.
Đề cập đến thỏa thuận dầu diesel gần đây giữa Mỹ và Nga, ông Valdis Dombrovskis, quan chức phụ trách kinh tế của EU, nhận định thỏa thuận khó tạo ra tác động đáng kể đối với giá năng lượng toàn cầu.
Theo ông Trump, thỏa thuận sẽ đưa ngay 300.000 tấn dầu diesel vào thị trường Mỹ và thế giới, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn sau đó.
“Xét về khối lượng, những con số này không có ý nghĩa kinh tế vĩ mô đáng kể. Thành thật mà nói, có nhiều nghi ngờ về việc Nga liệu có đủ khả năng cung cấp những khối lượng đó hay không. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng của Mỹ cũng là một dấu hỏi lớn”, ông Dombrovskis nói với hãng thông tấn AFP.
Những quốc gia nào vẫn mua dầu Nga?
Trung Quốc và Ấn Độ hiện là hai khách hàng mua dầu thô Nga lớn nhất. Theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), một tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận, trong tháng 9, Trung Quốc nhập khẩu lượng dầu thô Nga trị giá 6 tỷ euro (6,74 tỷ USD), còn Ấn Độ nhập khẩu 3,6 tỷ euro (4,04 tỷ USD).
Hungary và Slovakia, hai quốc gia thành viên EU không giáp biển được miễn trừ khỏi lệnh cấm của khối đối với dầu thô Nga, vẫn là những khách hàng lớn. Theo CREA, hai nước đã nhập khẩu tổng cộng 290 triệu euro (326 triệu USD) dầu thô Nga trong tháng 9.
Cũng trong tháng này, Thổ Nhĩ Kỳ nhập khẩu dầu thô Nga trị giá 172 triệu euro (193 triệu USD), theo tổ chức nghiên cứu trên.
Kể từ cuối năm 2022, các nhà nhập khẩu lớn nhất những sản phẩm dầu mỏ của Nga, bao gồm dầu diesel, là Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Arab Saudi, Brazil và Singapore.
Arab Saudi dẫn đầu trong tháng 9 với lượng sản phẩm dầu mỏ Nga nhập khẩu trị giá 534 triệu euro (600 triệu USD). Tiếp theo là Thổ Nhĩ Kỳ với 321 triệu euro (361 triệu USD), Trung Quốc với 304 triệu euro (342 triệu USD) và Ấn Độ với 161 triệu euro (181 triệu USD).
Những số liệu này cho thấy dù các biện pháp trừng phạt của phương Tây đã làm thay đổi dòng chảy thương mại năng lượng, dầu mỏ và các sản phẩm lọc dầu Nga vẫn tiếp tục tìm được đầu ra tại nhiều thị trường lớn.
Châu Âu có tăng nhập khẩu khí đốt Nga?
“Thực sự đáng tiếc khi Mỹ quyết định tạm thời dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel Nga”, các nhà lãnh đạo châu Âu tuyên bố trong thông cáo chung được thông qua sau cuộc họp kéo dài hai ngày của Hội đồng châu Âu tại Brussels trong tuần này.
Tuy nhiên, bất chấp lệnh cấm gần như toàn diện đối với dầu mỏ Nga, EU vẫn tiếp tục nhập khẩu một lượng lớn khí đốt từ nước này. Khối dự kiến từng bước chấm dứt hoạt động nhập khẩu khí đốt Nga trong năm tới.
Tổ chức Urgewald có trụ sở tại Đức, chuyên nghiên cứu các doanh nghiệp than đá, cho biết hơn 12 triệu tấn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ vùng Bắc Cực của Nga đã được vận chuyển đến các cảng EU trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9 năm nay. Con số này tăng 9,5% so với cùng kỳ năm ngoái.
Theo CREA, trong tháng 9, các nước EU nhập khẩu khí đốt Nga qua đường ống trị giá 817 triệu euro (918 triệu USD) và LNG trị giá 615 triệu euro (691 triệu USD).
Pháp và Hà Lan là hai nước nhập khẩu LNG Nga lớn nhất trong khối, với giá trị lần lượt đạt 446 triệu euro (501 triệu USD) và 116 triệu euro (130 triệu USD), theo CREA. Riêng lượng LNG Pháp nhập khẩu tăng 103% so với tháng trước đó.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron là một trong những nhà lãnh đạo châu Âu chỉ trích mạnh mẽ nhất thỏa thuận dầu diesel giữa Mỹ và Nga. Hôm 17/10, ông cho rằng thỏa thuận này “gửi đi một thông điệp tiêu cực” và sẽ không tạo ra tác động đáng kể đối với giá cả toàn cầu.
Trong số các thành viên EU, Hungary nhập khẩu khí đốt Nga qua đường ống nhiều nhất trong tháng 9, với giá trị lên tới 414 triệu euro (465 triệu USD). Slovakia và Bulgaria lần lượt nhập khẩu lượng khí đốt trị giá 161 triệu euro (181 triệu USD) và 132 triệu euro (148 triệu USD), theo dữ liệu của CREA.
Theo AJ, AFP
