Chỉ cần bỏ tiền, không cần làm thí nghiệm, không cần viết bài nghiên cứu, vẫn có thể đứng tên tác giả trong những công trình khoa học hàng đầu. Viện Kỹ sư Điện và Điện tử (IEEE) – tổ chức học thuật chuyên ngành kỹ thuật lớn nhất thế giới – đã đồng loạt rút hơn 1.400 bài báo khoa học chỉ trong vòng một ngày, lập kỷ lục về số lượng bài bị thu hồi trong một ngày tại một tổ chức học thuật.
Mạng xã hội biến thành “chợ đen” mua bán bài báo khoa học
Theo Chosun Ilbo, phương thức giao dịch trong vụ bê bối này rất trắng trợn và đơn giản. Các “nhà máy sản xuất bài báo khoa học” đăng quảng cáo bán suất đứng tên tác giả trên mạng xã hội. Những người không có thành tích nghiên cứu chỉ cần trả tiền là có thể đưa tên mình vào công trình khoa học, qua đó tạo dựng hồ sơ học thuật bằng những thành tựu nghiên cứu không phải do mình thực hiện.
Nhóm chuyên gia về đạo đức nghiên cứu do bà Anna Abalkina thuộc Đại học Tự do Berlin (Đức) dẫn đầu đã tiến hành cuộc điều tra sâu rộng. Nhóm thu thập được tới 4.407 quảng cáo mua bán suất đứng tên tác giả trên hơn 200 nền tảng mạng xã hội, bao gồm Telegram, WhatsApp và Facebook.
Kết quả cho thấy mỗi suất đứng tên tác giả thứ nhất có giá khoảng 400 USD, trong khi vị trí tác giả cuối cùng được rao bán với giá khoảng 200 USD.
Phát hiện hơn 2.000 bài báo khoa học có dấu hiệu gian lận
Nhóm nghiên cứu đối chiếu tiêu đề các bài báo được rao bán trong quảng cáo với những công trình đã thực sự được xuất bản. Kết quả, họ phát hiện 2.062 bài báo có tiêu đề trùng khớp hoàn toàn hoặc gần như trùng khớp với nội dung quảng cáo, xuất hiện trong 366 tuyển tập kỷ yếu hội nghị khoa học của Viện Kỹ sư Điện và Điện tử (IEEE) được xuất bản từ năm 2021 đến năm 2026.
Tuy nhiên, nghiên cứu không công bố danh tính tác giả thực tế của từng bài báo, cũng như những người đã trả tiền để mua suất đứng tên.
Công trình nghiên cứu này được công bố trên tạp chí “Accountability in Research” chuyên về đạo đức và tính liêm chính trong nghiên cứu khoa học vào ngày 1/10/2026, trước khi IEEE tiến hành đợt thu hồi kỷ lục 1.417 bài báo vào ngày 23/10. Thông tin được đăng tải trên Nature ngày 30/10.
Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng các bài báo hội nghị khoa học (Conference Papers) thường được xuất bản và đưa vào những cơ sở dữ liệu học thuật uy tín khá nhanh, nhưng quy trình kiểm duyệt và tiêu chuẩn đạo đức nghiên cứu đôi khi không nghiêm ngặt bằng các tạp chí khoa học chính thức.
Đây chính là kẽ hở để các tổ chức làm ăn bất chính biến những suất đứng tên tác giả mua bằng tiền thành các công trình nghiên cứu có vẻ ngoài uy tín, qua đó giúp khách hàng tô điểm hồ sơ học thuật.
Sau khi vụ việc bị phanh phui, IEEE đã tiến hành điều tra nội bộ và thừa nhận những bài báo liên quan vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc xuất bản khoa học.
Theo xác nhận của tạp chí khoa học hàng đầu thế giới “Nature”, IEEE đã rút đồng loạt tới 1.417 bài báo. Trong thông báo thu hồi, tổ chức này nêu rõ các bài báo bị nghi ngờ liên quan đến hành vi mua bán suất đứng tên tác giả trái phép.
Rút 1.417 bài báo trong một ngày: Một kỷ lục đáng báo động
Trong số 2.062 bài báo bị nhóm nghiên cứu đưa vào diện nghi vấn, đến nay đã có tổng cộng 1.622 bài bị thu hồi.
IEEE nhấn mạnh rằng số bài báo bị rút chỉ chiếm chưa đến 0,06% tổng số công trình được tổ chức này công bố trong các kỷ yếu hội nghị khoa học suốt 6 năm qua. Qua đó, IEEE muốn khẳng định đây chỉ là một tỷ lệ rất nhỏ trong toàn bộ hoạt động xuất bản của tổ chức.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia học thuật lo ngại những vụ việc vừa bị phát hiện có thể chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Cuộc điều tra mới chỉ phát hiện các giao dịch được công khai rao bán trên mạng xã hội. Nếu tính cả những thỏa thuận ngầm và giao dịch bí mật trong giới học thuật, quy mô thực tế của tình trạng gian lận nghiên cứu có thể lớn hơn nhiều so với những gì người ta hình dung.
Theo Creaders
