Iran tuyên bố bắt giữ 2 UAV trinh sát MQM-170
Ngày 3/11, truyền thông Iran đưa tin Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã bắt giữ hai máy bay không người lái trinh sát MQM-170 của Mỹ ở phía nam đảo Qeshm, miền nam nước này. Nếu thông tin được xác nhận, số UAV cùng loại mà Iran tuyên bố thu giữ đã là 4 chiếc.
UAV MQM-170 Outlaw do công ty Griffon Aerospace của Mỹ sản xuất, thuộc dòng UAV đa năng kích thước nhỏ, chủ yếu dùng làm mục tiêu bay cho huấn luyện phòng không, thử nghiệm hệ thống vũ khí và cũng có thể mang cảm biến trinh sát.
Phiên bản cơ bản có chiều dài khoảng 2,7 mét, sải cánh khoảng 3,3 đến 4,15 mét tùy cấu hình, trọng lượng rỗng khoảng 54 đến 68kg và trọng lượng cất cánh tối đa có thể lên tới khoảng 100kg ở một số biến thể nâng cấp.
Khả năng mang tải hữu ích khoảng 18-27kg, đủ để lắp camera quang điện/hồng ngoại, thiết bị mô phỏng tín hiệu radar hoặc hệ thống chấm điểm.
Động cơ piston hai kỳ công suất khoảng 16-17 mã lực đặt phía sau, quay cánh quạt đẩy, cho phép MQM-170 có tốc độ hành trình khoảng 110-150 km/h và tốc độ tối đa khoảng 195-230 km/h.
Trần bay khoảng 4.900 mét, thời gian bay có thể kéo dài từ vài giờ đến hơn 8 giờ ở phiên bản G2 cải tiến, tầm hoạt động không có trạm chuyển tiếp khoảng 110km.
UAV MQM-170 có thể phóng bằng máy phóng khí nén và hạ cánh bằng ván trượt hoặc càng ba bánh tùy chọn, điều khiển qua đài mặt đất theo tầm nhìn hoặc theo điểm GPS định sẵn.
Đây không phải UAV chiến lược đắt tiền như RQ-4 Global Hawk hay MQ-9 Reaper, mà là nền tảng chi phí thấp, dễ sản xuất hàng loạt, phù hợp nhiệm vụ huấn luyện và trinh sát chiến thuật gần bờ.
Về mặt kỹ thuật, các hệ thống chế áp điện tử hiện đại có thể phát hiện tín hiệu điều khiển của UAV, gây nhiễu để cắt liên lạc với trạm mặt đất, sau đó giả mạo tín hiệu hoặc chiếm quyền điều khiển để buộc máy bay bay theo quỹ đạo do bên chiếm giữ chỉ định và hạ cánh an toàn.
Iran đã nhiều lần tuyên bố thành công tương tự trong quá khứ, nổi bật nhất là vụ RQ-170 Sentinel năm 2011. Khả năng này đòi hỏi sự kết hợp giữa thu thập tín hiệu điện tử, phân tích giao thức điều khiển và khả năng phát tín hiệu giả mạo đủ mạnh, đồng thời UAV mục tiêu phải ở trong phạm vi phủ sóng của hệ thống mặt đất hoặc trên tàu.
Việc IRGC tuyên bố bắt sống nguyên vẹn chiếc UAV bằng chế áp điện tử (EW) cho thấy họ áp dụng phương pháp can thiệp vào liên kết điều khiển và dẫn đường thay vì phá hủy bằng tên lửa.
Đối với UAV MQM-170 vốn được thiết kế thiên về chi phí thấp và linh hoạt hơn là chống chế áp mạnh, việc chiếm quyền điều khiển nếu thành công sẽ mang lại giá trị tình báo cao: phân tích phần cứng, phần mềm, dữ liệu nhiệm vụ và phương thức hoạt động của đối phương.
Chuyên gia quân sự Trung Quốc Thạch Trung Kiếm nhận định việc thu giữ nguyên vẹn UAV của đối phương là nhiệm vụ không hề đơn giản. Các UAV quân sự hiện đại thường được trang bị cơ chế bảo vệ khi mất liên lạc và xác thực danh tính. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến toàn bộ chiến dịch thất bại. Nếu tín hiệu định vị GPS hoặc liên kết vô tuyến bị gián đoạn, loại UAV này có thể tự động chấm dứt nhiệm vụ bay và thực hiện quy trình quay về căn cứ đã được lập trình trước.
Trong vụ việc này, MQM-170C dường như đã bị đánh lừa. Thay vì quay trở lại căn cứ Mỹ, nó lại hạ cánh xuống lãnh thổ Iran.
Theo ông Thạch Trung Kiếm, xét về mặt kỹ thuật, IRGC có thể đã tìm cách xâm nhập đường truyền điều khiển, sử dụng các lệnh giả mạo để nhanh chóng vô hiệu hóa hoặc ghi đè tín hiệu điều khiển ban đầu. Nhờ đó, UAV buộc phải tuân theo lệnh của phía Iran, thay đổi đường bay và địa điểm hạ cánh.
“Quá trình chuyển từ gây nhiễu sang chiếm quyền điều khiển phải được phía Iran thực hiện cực kỳ nhanh”, ông nhận định. Chỉ cần chậm vài giây, cơ chế ứng phó khẩn cấp của UAV có thể được kích hoạt, khiến chiến dịch sẽ thất bại.
Theo trang Military Review của Nga, việc thu được một “chiến lợi phẩm” quý giá như vậy có thể giúp các chuyên gia Iran tiếp tục phân tích thiết bị điện tử trên máy bay, giải mã dữ liệu lưu trữ và nghiên cứu những công nghệ bên trong. Đây có thể là lợi ích lớn hơn nhiều so với việc đơn thuần bắn hạ một chiếc UAV đối phương.
Cùng ngày, truyền thông Iran công bố thêm một loạt tuyên bố về thành tích tác chiến của IRGC. Theo đó, lực lượng này đã bắn hạ hai UAV trinh sát cùng loại trên không phận đảo Qeshm trong đêm 2/11. Tehran còn tuyên bố đã phá hủy chiếc UAV MQ-9 Reaper thứ 55 của Mỹ trên bầu trời eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, các thông tin về số lượng UAV bị bắn hạ hoặc bắt giữ đều do Iran đơn phương công bố, chưa được Mỹ xác nhận và hiện chưa có nguồn độc lập kiểm chứng.
Những tuyên bố trên xuất hiện cùng thời điểm khu vực đảo Qeshm ghi nhận nhiều tiếng nổ. Rạng sáng 3/11, người dân địa phương nghe thấy các tiếng nổ liên tiếp tại khu vực hòn đảo nằm ở phía nam Iran.
Mỹ nói oanh kích đảo Qeshm, phá hủy bệ phóng tên lửa của Iran
Trong khi truyền thông Iran nói về việc bắt giữ và bắn hạ UAV Mỹ, truyền thông Mỹ lại đưa ra một diễn biến khác. Theo các nguồn tin Mỹ, tối 2/11, IRGC đã phóng tên lửa từ đảo Qeshm nhằm vào một phương tiện bay của quân đội Mỹ. Máy bay Mỹ sau đó tiến hành biện pháp được họ mô tả là “phòng vệ” và phá hủy bệ phóng tên lửa đất đối không của Iran.
Như vậy, hai bên đều đề cập đến những cuộc đụng độ diễn ra trong cùng khoảng thời gian và khu vực, nhưng đưa ra cách diễn giải hoàn toàn khác nhau. Iran nhấn mạnh việc bắt giữ, bắn hạ UAV Mỹ; trong khi phía Mỹ mô tả hành động của mình là phản ứng trước mối đe dọa từ tên lửa phòng không Iran.
Điều này cho thấy hoạt động quân sự giữa Mỹ và Iran quanh eo biển Hormuz đang có dấu hiệu gia tăng, từ những màn phô trương sức mạnh và cảnh báo lẫn nhau sang các vụ đụng độ quân sự trực tiếp.
Vì sao đảo Qeshm trở thành điểm nóng?
Nguyên nhân chủ yếu nằm ở vị trí địa lý. Đảo Qeshm có vị trí đặc biệt nhạy cảm, nằm sát eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược mà khoảng 1/5 lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua. Đây cũng là khu vực IRGC duy trì lực lượng tiền phương, trong khi quân đội Mỹ thường xuyên triển khai hoạt động tuần tra và trinh sát.
Bên nào giành được ưu thế quân sự tại đây sẽ có thêm lợi thế chiến lược đáng kể. Iran bố trí nhiều lực lượng phòng không và xuồng cao tốc trong khu vực, trong khi Mỹ thường xuyên duy trì hoạt động tuần tra, giám sát và trinh sát trên không cũng như trên biển.
Khoảng cách hoạt động giữa hai bên tương đối gần. Chỉ một lần radar khóa mục tiêu, một chuyến bay áp sát hoặc một hành động bị hiểu nhầm cũng có thể dẫn đến va chạm quân sự.
Đặt diễn biến lần này trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Iran thời gian qua, có thể thấy Iran đang theo đuổi cách tiếp cận vừa duy trì đối thoại, vừa thể hiện sức mạnh quân sự.
Trước đó, quân đội Iran từng công khai thông tin về việc mua tiêm kích Su-35 của Nga và bày tỏ mong muốn tiếp nhận máy bay sau chiến tranh. Lãnh tụ tối cao Iran cũng yêu cầu có phản ứng “tức thời, mạnh mẽ và không bị giới hạn bởi địa lý” trước các mối đe dọa từ Mỹ và Israel.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran cho biết các cuộc trao đổi thông qua trung gian Qatar vẫn đang tiếp diễn, nhưng chưa đạt được kết quả cuối cùng.
Vừa duy trì các kênh đàm phán, vừa phô trương sức mạnh tại eo biển Hormuz dường như là hai mặt trong chính sách hiện nay của Tehran đối với Washington: không đóng cửa đối thoại, nhưng cũng không muốn bị xem là bên yếu thế về quân sự.
Dù vậy, những thông tin do hai bên đưa ra vẫn cần được xác minh: Ai là bên nổ súng trước, mục tiêu nào thực sự bị phá hủy và mức độ thiệt hại ra sao. Việc UAV bị “bắt giữ” hay “bắn hạ”, cũng như hành động của máy bay Mỹ là phản ứng phòng vệ hay một cuộc tấn công chủ động, đều chưa được làm rõ.
Điều đáng lo ngại nhất là nguy cơ một vụ va chạm quân sự ở cự ly gần vượt khỏi tầm kiểm soát, đẩy khu vực vào vòng xoáy leo thang mà cả hai bên có thể không mong muốn. Với thế giới, bất kỳ biến động nào tại eo biển Hormuz cũng có thể nhanh chóng tác động đến giá dầu, chi phí vận tải và giá cả hàng hóa.
Theo CRNTT, QQnews, Wenxuecity
