Đáng chú ý hơn, báo cáo đã hé lộ những khoản chi tiêu gây tranh cãi trong thời kỳ Evergrande phát triển cực thịnh: mua tranh nghệ thuật hàng trăm triệu USD, quyên góp cho Đại học Harvard và những khoản phân chia lợi nhuận khổng lồ cho lãnh đạo.
33 tháng chỉ thu hồi được chưa đến 1% tài sản
Tính đến cuối tháng 9/2026, đội ngũ thanh lý đã làm việc suốt 33 tháng, thu hồi và chuyển đổi thành tiền mặt khoảng 3,4 tỷ HKD (433,4 triệu USD) từ tài sản của Evergrande.
Con số này nghe có vẻ lớn, nhưng đặt cạnh tổng số yêu cầu đòi nợ khoảng 360 tỷ HKD (46,18 tỷ USD) của các chủ nợ nước ngoài, tỷ lệ thu hồi chưa đạt 1%. Nói cách khác, cứ 100 HKD mà chủ nợ nước ngoài yêu cầu hoàn trả thì đến nay, các thanh lý viên mới thu hồi được chưa đầy 1 HKD.
Điều khiến báo cáo gây chú ý không chỉ là tỷ lệ thu hồi thấp, mà còn là những khoản chi tiêu trong quá khứ được lật lại. Hai khoản nổi bật liên quan đến bộ sưu tập tranh nghệ thuật và các khoản quyên góp cho Đại học Harvard. Chính các thanh lý viên thừa nhận họ “không thể hiểu được” cơ sở thương mại của các khoản chi này.
13 tỷ HKD chi mua tranh, bán lại chỉ thu về 2,25 tỷ
Từ tháng 3/2016, trong khoảng một năm rưỡi, một công ty con ở nước ngoài thuộc Evergrande đã mua tổng cộng 110 tác phẩm nghệ thuật. Bộ sưu tập có tranh của những danh họa như Pablo Picasso, Claude Monet và Andy Warhol. Tổng chi phí mua vào khoảng 1,3 tỷ HKD, trong đó 95 tác phẩm được mua từ cùng một nhà buôn tại Hong Kong. Tính trung bình, mỗi tác phẩm có giá khoảng 12 triệu HKD.
Một số bức tranh từng được treo để trang trí tại khu vực tiếp khách của trụ sở Evergrande. Nhưng khi các thanh lý viên tiếp quản, số tranh còn lại lại bị chất đống trong một phòng kho, đóng gói sơ sài và không được bảo quản trong điều kiện nhiệt độ, độ ẩm thích hợp. Báo cáo mô tả tình trạng bảo quản là “tồi tệ”.
Sau khi tiếp quản, các thanh lý viên phải tìm cách bán số tác phẩm này để thu hồi tiền. Họ ủy thác cho nhà đấu giá Sotheby's tổ chức đấu giá tại 5 thành phố trên thế giới. Trong số 107 tác phẩm được tiếp nhận, 96 tác phẩm đã được bán, mang về khoản tiền ròng khoảng 225 triệu HKD.
Như vậy, số tranh mua vào với giá 1,3 tỷ HKD cuối cùng chỉ bán được 225 triệu HKD, tương đương mức giảm giá hơn 80%.
Ngoài ra, trước khi Evergrande sụp đổ, Hứa Gia Ấn từng bán riêng 5 tác phẩm với giá khoảng 450 triệu HKD. Tuy nhiên, so với giá mua ban đầu, số tranh này vẫn khiến ông ta lỗ khoảng 200 triệu HKD.
Báo cáo không kết luận việc mua tranh nhằm mục đích bảo toàn hay chuyển dịch tài sản. Tuy nhiên, chi tiết 95 trong số 110 tác phẩm được mua từ cùng một nhà buôn Hong Kong là điểm đáng chú ý.
1,2 tỷ HKD quyên tặng cho Harvard không rõ lợi ích
Một khoản chi khác cũng được các thanh lý viên nêu trong báo cáo là các khoản quyên tặng cho Đại học Harvard.
Trong hai năm 2013 và 2016, Evergrande đã hai lần quyên tặng dưới danh nghĩa doanh nghiệp cho trường đại học danh tiếng của Mỹ, với tổng số tiền khoảng 1,2 tỷ HKD, tương đương 156 triệu USD. Một phần khoản tiền được dùng để thành lập trung tâm nghiên cứu mang tên Evergrande tại Harvard.
Sau khi rà soát sổ sách, các thanh lý viên viết rằng họ “không thể xác định được lý do thương mại rõ ràng” cho khoản chi lớn này và dường như Evergrande không nhận được lợi ích nào từ các khoản thanh toán.
Hứa Đằng Hạc, con trai thứ hai của Hứa Gia Ấn, từng tốt nghiệp Đại học Harvard. Sau khi về Trung Quốc, anh ta được xem là một trong những nhân vật được chuẩn bị để kế nhiệm cha, từng giữ chức Chủ tịch Evergrande khu vực châu thổ Châu Giang từ năm 2016.
Tháng 9/2023, Hứa Đằng Hạc bị bắt điều tra, trước cả cha mình. Ngày 20/8/2026, anh ta có tên trong danh sách bị cáo tại phiên tòa ở Hong Kong xét xử vụ biển thủ 1,34 tỷ HKD của Evergrande Property Services (Hằng Đại Vật Nghiệp).
Các thanh lý viên cho biết họ không tìm thấy biên bản họp hay nghị quyết hội đồng quản trị nào giải thích cơ sở thương mại của khoản quyên tặng 1,2 tỷ HKD cho Harvard.
Bản thân việc doanh nghiệp quyên góp cho trường đại học không phải điều bất thường. Vấn đề nằm ở quy mô khoản tiền, quy trình phê duyệt và việc không xác định được lợi ích mà Evergrande nhận lại.
Đáng chú ý, quan hệ tài chính giữa Evergrande và Harvard còn có một khoản khác. Đầu năm 2020, khi tình hình tài chính của tập đoàn đã bắt đầu căng thẳng, hai bên ký thỏa thuận hợp tác nghiên cứu về virus corona, theo đó Evergrande cam kết tài trợ thêm 115 triệu USD.
Khoản tài trợ này cuối cùng không được thanh toán đầy đủ. Hiện các thanh lý viên đang yêu cầu Harvard hoàn trả 2 triệu USD chưa sử dụng và đã gửi thư yêu cầu thanh toán. Hai bên đang thương lượng phương án giải quyết.
Tuy nhiên, báo cáo cũng thừa nhận việc khởi kiện tại Mỹ là quy trình phức tạp, tốn kém và chưa chắc đem lại kết quả.
Tài sản trên sổ sách hơn 35,6 tỷ HKD, tiền thu về chỉ 3,4 tỷ
Năm 2021, Evergrande chính thức rơi vào khủng hoảng thanh khoản. Ngày 29/1/2024, Tòa án cấp cao Hong Kong ra lệnh thanh lý tập đoàn và chỉ định hai thanh lý viên tiếp quản.
Sau 33 tháng làm việc, các thanh lý viên và đội ngũ đã xác định và kiểm soát một khối tài sản có giá trị sổ sách khoảng 35,666 tỷ HKD, nhưng số tiền thực tế chuyển đổi thành tiền mặt chỉ đạt 3,422 tỷ HKD.
Khoản thu lớn nhất đến từ việc thu hồi các khoản phải thu, với khoảng 2,31 tỷ HKD. Tiếp theo là tiền gửi ngân hàng, khoảng 350 triệu HKD, và tiền bán bộ sưu tập tranh nghệ thuật, khoảng 225 triệu HKD.
Khoảng cách lớn giữa giá trị tài sản trên sổ sách và số tiền thực thu cho thấy phần lớn tài sản còn lại của Evergrande rất khó bán, không đạt được mức giá kỳ vọng hoặc khó thu hồi.
Một trong những nỗ lực lớn nhất của các thanh lý viên là kiện đòi lại khoản cổ tức trị giá tới 6 tỷ USD từ Hứa Gia Ấn, cựu Giám đốc điều hành Hạ Hải Quân và một số lãnh đạo cấp cao khác.
Theo báo cáo, trong những năm trước khi Evergrande sụp đổ, Hứa Gia Ấn và ban lãnh đạo đã nhận tổng cộng hơn 50 tỷ HKD tiền phân chia lợi nhuận. Trong khi cổ đông nhận được những khoản tiền lớn, dòng tiền của doanh nghiệp ngày càng chịu sức ép.
Vụ kiện đòi lại 6 tỷ USD hiện vẫn đang được tiến hành. Tuy nhiên, việc thu hồi tiền từ các cựu lãnh đạo là nhiệm vụ khó khăn, nhất là khi một số người đang bị điều tra hoặc không thể tham gia tố tụng, còn những người khác chưa được tìm thấy.
Evergrande Property Services: Tài sản lớn nhưng khó bán
Một trong những tài sản có giá trị nhất còn lại của Evergrande là cổ phần tại Evergrande Property Services, công ty cung cấp dịch vụ quản lý bất động sản.
Các công ty thuộc hệ sinh thái Evergrande nắm tổng cộng 51,01% cổ phần doanh nghiệp này. Từ tháng 8/2025, các thanh lý viên đã bắt đầu tìm kiếm người mua và tiếp xúc với hơn 160 đối tác tiềm năng.
Về lý thuyết, mảng quản lý bất động sản có ưu thế so với hoạt động phát triển dự án nhà ở: không phụ thuộc trực tiếp vào việc mua đất và xây dựng, đồng thời có thể tạo ra dòng tiền tương đối ổn định. Tuy nhiên, định giá toàn ngành quản lý bất động sản Trung Quốc đã giảm trong những năm gần đây.
Evergrande Property Services còn vướng vụ án 1,34 tỷ HKD bị chiếm dụng, được đưa ra xét xử tại Hong Kong ngày 20/8/2026. Hứa Đằng Hạc cùng một số cựu lãnh đạo có tên trong danh sách bị cáo.
Tình trạng pháp lý này khiến việc tìm người mua càng khó khăn. Một số đối tác đã rút lui sau khi đàm phán; những bên khác đưa ra mức giá thấp hơn kỳ vọng của các thanh lý viên. Dù đã tiếp xúc với hơn 160 đối tác, đến nay thương vụ vẫn chưa được chốt.
Các thanh lý viên đứng trước thế khó: bán rẻ có thể gây thiệt hại cho chủ nợ, nhưng giữ giá quá cao lại không tìm được người mua. Càng kéo dài, giá trị tài sản càng có nguy cơ suy giảm.
Ngoài ra, họ vẫn đang tìm cách thu hồi tài sản ở nước ngoài, trong đó có các dự án tại Canada. Tuy nhiên, việc thực thi các yêu cầu thu hồi tài sản xuyên biên giới phức tạp và tốn kém hơn nhiều so với các thủ tục tại Hong Kong.
Báo cáo dự kiến đợt phân phối tiền đầu tiên cho các chủ nợ có thể diễn ra trong nửa đầu năm 2027. Toàn bộ quá trình thanh lý có thể kéo dài hơn 10 năm.
Những khoản chi mờ ám không gắn với kinh doanh
Nhìn lại các khoản chi được nêu trong báo cáo, có thể thấy một điểm chung: trong giai đoạn Evergrande phát triển mạnh, từ năm 2013 đến 2020, một lượng tiền đáng kể được chi cho những hoạt động không gắn trực tiếp với lĩnh vực kinh doanh cốt lõi.
Ngoài 1,3 tỷ HKD mua tranh và 1,2 tỷ HKD quyên tặng cho Harvard, báo cáo còn đề cập khoản chi 11,147 triệu HKD phí hội viên một câu lạc bộ cao cấp. Bên cạnh đó là hơn 50 tỷ HKD tiền cổ tức được phân chia cho Hứa Gia Ấn và các lãnh đạo.
Từng khoản chi riêng lẻ có thể có cách giải thích khác nhau. Nhưng khi đặt cạnh tình trạng tài chính của tập đoàn, chúng làm dấy lên câu hỏi về cơ chế quản trị, quy trình phê duyệt và trách nhiệm của ban lãnh đạo đối với nguồn tiền doanh nghiệp.
Trong khi Evergrande liên tục vay nợ để mở rộng, mua đất và triển khai dự án trên khắp Trung Quốc, một phần nguồn lực lại được sử dụng cho những khoản chi không trực tiếp phục vụ hoạt động kinh doanh hay nghĩa vụ trả nợ.
Khi khủng hoảng bùng phát năm 2021, tổng nợ phải trả của tập đoàn đã lên tới khoảng 2.400 tỷ nhân dân tệ. Người mua nhà chờ bàn giao căn hộ, nhà cung cấp chờ thanh toán, còn các chủ nợ nước ngoài chờ thu hồi tiền. Nhiều dự án dở dang phải đình trệ trong thời gian dài.
Hứa Gia Ấn bị áp dụng biện pháp cưỡng chế vào tháng 9/2023. Sau đó, Evergrande xác nhận ông bị bắt giữ hình sự do bị nghi ngờ có hành vi vi phạm pháp luật. Năm 2024, ông bị truy tố…
Cựu Giám đốc điều hành Hạ Hải Quân đã rời các chức vụ tại Evergrande sau khi tập đoàn khủng hoảng. Kể từ đó, tung tích của ông ta không rõ, trong khi các thanh lý viên vẫn tìm cách thu hồi khoản cổ tức trị giá hàng tỷ USD.
Báo cáo thanh lý lần này cho thấy công việc của các thanh lý viên không chỉ là bán những tài sản còn lại, mà còn phải lần tìm các khoản tiền đã chi ra từ nhiều năm trước, rà soát những giao dịch cũ và tìm cách thu hồi tài sản ở nhiều quốc gia.
Sau 33 tháng, số tiền thu hồi được mới đạt khoảng 3,4 tỷ HKD, chưa bằng 1% tổng yêu cầu đòi nợ của các chủ nợ nước ngoài. Phía sau tỷ lệ thấp ấy là một khối tài sản khó thanh lý, những khoản chi tiêu thiếu cơ sở thương mại rõ ràng và các vụ kiện đòi lại tiền vẫn chưa có hồi kết.
Với các chủ nợ Evergrande, con đường thu hồi vốn có thể còn kéo dài nhiều năm nữa.
Theo Sohu, Creaders
