Cuộc chiến tại Ukraine đã buộc nước này trở thành quốc gia tiên phong trong công nghệ đánh chặn máy bay không người lái (UAV). Và xung đột tại Trung Đông có thể trở thành thời điểm quyết định để đưa công nghệ này ra toàn cầu.
Trong nỗ lực xuất khẩu các hệ thống và kinh nghiệm của Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã liên tục di chuyển khắp khu vực vùng Vịnh cuối tuần qua để đàm phán các thỏa thuận với những quốc gia đang bị tấn công bởi làn sóng UAV từ Iran trong tháng này.
“Ukraine đang chia sẻ chuyên môn mà Trung Đông không có”, ông Zelensky nói với Reuters trong một cuộc phỏng vấn tuần trước. “Chuyên môn không phải là một chiếc UAV, mà là kỹ năng, chiến lược, một hệ thống trong đó drone chỉ là một phần của phòng thủ”.
Thực tế, Ukraine đã ký các thỏa thuận hợp tác khung với Arab Saudi và Qatar trong những ngày gần đây, và cho biết đang chuẩn bị một thỏa thuận tương tự với UAE. Ông Zelensky nhấn mạnh việc bán vũ khí phải được quyết định ở cấp chính phủ, đồng thời cảnh báo các doanh nghiệp không được tự ý giao dịch trực tiếp với khách hàng.
Ngành công nghiệp drone của Ukraine đang “nóng lòng chờ thời”.
“Hiện mọi người đều đang ngồi chờ”, ông Oleg Rogynskyy, CEO của UForce – một công ty công nghệ quân sự Ukraine có trụ sở tại Anh – cho biết. Ông nói rằng mẫu UAV hoạt động trên biển Magura của công ty đang nhận được sự quan tâm thương mại rất lớn từ Trung Đông.
Nhiều chuyên gia trong ngành nhận định cuộc chiến Mỹ–Israel với Iran đã cho thấy sức mạnh của UAV tấn công trong chiến tranh hiện đại, đồng thời phơi bày điểm yếu của nhiều quốc gia trước loại vũ khí này.
Theo họ, cuộc xung đột này mang lại cho Ukraine cơ hội hiếm có để thúc đẩy xuất khẩu và xây dựng một ngành công nghiệp hàng đầu thế giới, có thể trở thành nền tảng cho quá trình tái thiết và thịnh vượng sau chiến tranh.
Hai nhà sản xuất UAV đánh chặn lớn khác của Ukraine là Wild Hornets và SkyFall cũng cho biết đã nhận được yêu cầu từ các quốc gia Trung Đông, nhưng giống như UForce, họ chưa đàm phán hợp đồng trực tiếp trước khi có sự cho phép từ Kiev.
Bà Anastasiia Mishkina, giám đốc điều hành Tech Force in UA – hiệp hội gồm gần 100 công ty quốc phòng Ukraine – cho biết một số thành viên đã xin phép chính phủ để xuất khẩu và đang chờ phản hồi.
“Có nguy cơ chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội vì thị trường quốc tế không chờ đợi”, bà nói.
Chính phủ Ukraine chưa phản hồi ngay lập tức về câu hỏi liệu họ có đang chậm trễ trong hợp tác quốc phòng vào thời điểm then chốt hay không.
UAV hoạt động trên biển gắn hệ thống đánh chặn
Ukraine đã phát triển công nghệ và kinh nghiệm qua nhiều năm đối phó với các cuộc tấn công UAV từ Nga – mối đe dọa mà các quốc gia vùng Vịnh hiện đang đối mặt từ các UAV Shahed giá rẻ của Iran.
Hàng trăm UAV Nga thường được phóng vào Ukraine chỉ trong một đêm, thúc đẩy cuộc chạy đua đổi mới khi quân đội và các công ty tư nhân phát triển UAV đánh chặn để tiêu diệt mục tiêu trước khi chúng tấn công.
Các UAV đánh chặn này có giá chỉ vài nghìn USD mỗi chiếc, dù không phải lúc nào cũng thành công, và Nga liên tục tìm cách vượt qua chúng.
Ông Ihor Fedirko, CEO Hội đồng Công nghiệp Quốc phòng Ukraine, ước tính nước này có thể xuất khẩu khoảng 2 tỷ USD vũ khí trong năm nay (không tính sản xuất chung với đồng minh).
Ông dự báo trong kịch bản tốt nhất, xuất khẩu quốc phòng hàng năm có thể đạt tới 10 tỷ USD trong vòng 5 năm.
Theo chính phủ, Ukraine đã sản xuất 40.000 UAV đánh chặn trong tháng 1, đồng thời khẳng định sẽ không xuất khẩu các vũ khí cần thiết cho phòng thủ. Ông Zelensky cho biết nếu có đủ tài chính, Ukraine có thể tăng sản lượng lên 2.000 UAV/ngày và chỉ cần 1.000 chiếc cho nhu cầu trong nước, phần còn lại có thể xuất khẩu.
Ông Rogynskyy cho rằng mẫu UAV hoạt động trên biển Magura có sức hấp dẫn đặc biệt tại khu vực vùng Vịnh.
Ban đầu, Ukraine sử dụng UAV biển để tấn công tàu chiến Nga tại Biển Đen như một chiến thuật phi đối xứng. Hiện chúng đã trở nên tinh vi hơn, có thể gắn thêm hệ thống đánh chặn để tiêu diệt các mục tiêu trên không trên mặt nước.
Ông cho biết quân đội Ukraine đã sử dụng Magura ngoài khơi phía nam để đánh chặn UAV Nga bay vào thành phố cảng Odessa vào ban đêm.
“Nó hoàn toàn hoạt động thực tế, đã được kiểm chứng”, ông nói.
Theo ông, các trạm triển khai Magura mang hệ thống đánh chặn có thể được bố trí dọc bờ biển vùng Vịnh, vận hành bằng phần mềm giúp giảm đáng kể nhu cầu nhân lực.
“Thà học muộn còn hơn quá muộn”
Ông Zelensky trước đó đã chỉ trích một công ty Ukraine–Mỹ (không nêu tên) vì bán UAV đánh chặn mà không có sự tham gia của chính phủ.
Ông cho rằng điều này làm ảnh hưởng đến uy tín của Ukraine, bởi việc đào tạo sử dụng UAV cần sự hỗ trợ của quân đội – điều chỉ có thể thực hiện khi có sự hậu thuẫn của chính phủ.
Bà Halyna Yanchenko, một nghị sĩ có quan hệ gần gũi với các nhà sản xuất quốc phòng, cho biết chính phủ đã hành động rất chậm trong việc mở cửa xuất khẩu vũ khí, trong khi các doanh nghiệp đang rất cần vốn để mở rộng sản xuất.
Bà nói rằng chính sách quản lý xuất khẩu vũ khí vẫn đang được xây dựng. Giống như bà Mishkina, bà cho rằng Ukraine có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội từ cuộc chiến Iran nếu không hành động nhanh hơn.
Ngay cả khi đạt được thỏa thuận, các quan chức và chuyên gia UAV cho biết sẽ mất vài tháng để triển khai hệ thống phòng không dựa trên UAV và đào tạo vận hành.
Ông Taras Tymochko, người đứng đầu chương trình UAV đánh chặn của tổ chức Come Back Alive, cho biết các hệ thống này đòi hỏi nhiều chuyên môn: từ đào tạo phi công, kinh nghiệm chiến đấu, đến kỹ năng lắp đặt đầu đạn và xử lý lỗi kỹ thuật.
Quan trọng hơn, cần thiết lập và cấu hình radar để phát hiện, theo dõi drone, cũng như phối hợp giữa các đơn vị.
Ông dự đoán các quốc gia vùng Vịnh có thể học nhanh hơn Ukraine – nước đã phải tự phát triển công nghệ trong khi vẫn chiến đấu để sinh tồn.
“Tôi tin rằng chỉ trong vài tháng, một số quốc gia vùng Vịnh có thể xây dựng đơn vị đánh chặn riêng và sau đó sớm cho thấy kết quả”, ông nói. “Đáng tiếc là trong thực tế hiện nay, thời gian không còn nhiều. Nhưng thà học muộn còn hơn là quá muộn”.
Theo Reuters
