Phá lệ 60 năm: ông Trump đích thân ra sân bay đón ông Tập
Chiều 23/9, Tổng thống Trump và phu nhân đã tới Căn cứ Không quân Andrews để đón vợ chồng ông Tập Cận Bình. Đây là một nghi thức ngoại giao đặc biệt, bởi lần gần nhất một tổng thống Mỹ đích thân đón một nhà lãnh đạo nước ngoài tại căn cứ này là năm 1962, khi Tổng thống John F. Kennedy đón Thủ tướng Anh Harold Macmillan.
Việc ông Trump trực tiếp đón ông Tập vì thế được xem là một dấu hiệu đáng chú ý trong quan hệ Mỹ - Trung. Tuy nhiên, nghi thức càng trọng thị thì càng làm nổi bật sự thất vọng của phe chủ trương cứng rắn với Trung Quốc tại Mỹ.
Trong nhiệm kỳ đầu, đặc biệt năm 2020, ông Trump từng quy trách nhiệm cho Trung Quốc về đại dịch COVID-19 và để các quan chức có quan điểm cứng rắn thúc đẩy một loạt chính sách đối đầu với Trung Quốc.
Khi ông Trump trở lại Nhà Trắng năm 2025, nhiều người trong số này kỳ vọng chính sách đó sẽ được khôi phục. Quả thực, chính quyền mới nhanh chóng triển khai các biện pháp thuế quan và thương mại nhằm gây sức ép với Trung Quốc. Nhưng diễn biến sau đó không đi theo kịch bản mà phe cứng rắn mong muốn.
Từ cuộc chiến thuế quan đến “đòn đất hiếm” của Bắc Kinh
Ngay sau khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump bổ nhiệm một loạt nhân vật được xem là có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc vào các vị trí quan trọng: Marco Rubio trở thành Ngoại trưởng; Mike Waltz giữ chức Cố vấn ANQG; John Ratcliffe lãnh đạo CIA. Ivan Kanapathy, cựu phi công huấn luyện TOPGUN của Hải quân Mỹ, trở thành quan chức cấp cao phụ trách châu Á tại Hội đồng ANQG.
Tại Lầu Năm Góc, Elbridge Colby được giao phụ trách chính sách. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cũng được xem là có lập trường cứng rắn hơn đối với Trung Quốc so với những người tiền nhiệm.
Tháng 4/2025, Mỹ mở cuộc chiến thuế quan trên phạm vi toàn cầu. Trong khi nhiều nước lựa chọn đàm phán lại với Washington, Trung Quốc đáp trả bằng mức thuế cao, khiến căng thẳng leo thang.
Ông Trump sau đó nâng mức thuế đối với hàng hóa Trung Quốc lên tới 145%. Bắc Kinh tiếp tục trả đũa. Nhưng Trung Quốc còn một quân bài quan trọng khác: hạn chế xuất khẩu các khoáng sản và đất hiếm thiết yếu.
Đòn này nhanh chóng gây sức ép lên các chuỗi cung ứng của Mỹ và phương Tây, từ điện thoại, thiết bị điện tử cho tới vũ khí. Bessent từng xem nhẹ sức mạnh của quân bài này, ví von Bắc Kinh chỉ có “một đôi 2”. Nhưng thực tế lại cho thấy tác động đáng kể. Các doanh nghiệp Mỹ cảnh báo họ gặp khó khăn trong tiếp cận nam châm đất hiếm và nhiều vật liệu quan trọng.
Đây trở thành bước ngoặt đối với những người chủ trương gây sức ép tối đa với Trung Quốc.
Bắc Kinh phô diễn “vũ khí kinh tế”, Washington buộc phải lùi bước
Liza Tobin, từng phụ trách vấn đề Trung Quốc tại Hội đồng ANQG dưới cả chính quyền Trump và Biden, nhận xét rằng trong những tháng đầu tiên, chính quyền Trump 2.0 dường như quay trở lại đường lối cứng rắn với Trung Quốc của năm 2020.
Nhưng sau khi đối đầu trực tiếp với một đối thủ có khả năng gây đình trệ các ngành công nghiệp Mỹ thông qua kiểm soát nguyên liệu chiến lược, Washington bắt đầu điều chỉnh.
Cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Evan Medeiros cho rằng sau cuộc chiến thương mại đầu tiên năm 2018, Bắc Kinh đã xây dựng một loạt “công cụ vũ khí hóa kinh tế” có mục tiêu. Đến nay, Trung Quốc sử dụng kiểm soát đất hiếm như một trong những công cụ đó.
Theo Medeiros, nếu ví sức mạnh kinh tế của Bắc Kinh như những lá bài, Trung Quốc không chỉ có “một đôi 2” mà giống một “thùng phá sảnh” - tức một bộ bài cực mạnh. Những điểm yếu trong chuỗi cung ứng Mỹ vẫn tồn tại, khiến Washington khó có thể đồng thời theo đuổi chính sách cứng rắn trên cả mặt trận thương mại, công nghệ và an ninh. Điều này đặc biệt rõ trong lĩnh vực công nghệ.
Các quan chức Mỹ từng chuẩn bị một loạt biện pháp hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến sang Trung Quốc. Nhưng sau khi Bắc Kinh đe dọa siết đất hiếm, một số kế hoạch xuất khẩu của Washington bị trì hoãn hoặc thu hẹp.
Đến mùa thu năm 2025, căng thẳng lại tăng lên trước thềm cuộc gặp Trump - Tập tại Busan, Hàn Quốc. Mỹ công bố thêm các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm vào hàng nghìn doanh nghiệp Trung Quốc. Bắc Kinh lập tức phản ứng mạnh, đe dọa mở rộng hạn chế đất hiếm.
Cuối cùng, tại cuộc gặp tháng 10/2025 ở Busan, hai ông Trump và Tập nhất trí đình chiến thương mại trong một năm. Mỹ tạm dừng một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới, trong khi Trung Quốc trì hoãn các hạn chế đất hiếm.
Thỏa thuận này dự kiến hết hạn ngày 10/11/2026 và hiện vẫn cần được gia hạn.
Phe cứng rắn bị thu hẹp không gian hành động
Sau hội nghị Busan, các quan chức Mỹ có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc phải thận trọng hơn để không phá vỡ sự ổn định mong manh trong quan hệ hai nước.
Một tháng sau hội nghị, Bộ Tài chính Mỹ thậm chí dừng kế hoạch trừng phạt Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc liên quan hoạt động gián điệp mạng, nhằm tránh ảnh hưởng tới thỏa thuận đình chiến thương mại.
Ảnh hưởng của phe cứng rắn cũng giảm thêm sau khi ông Trump sa thải Mike Waltz cùng một số quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc. Rubio sau đó tiếp quản vị trí của Waltz nhưng vẫn giữ chức Ngoại trưởng.
Rubio từng là một trong những nghị sĩ chỉ trích Trung Quốc mạnh mẽ nhất tại Thượng viện. Tuy nhiên, trong chính quyền Trump hiện nay, trọng tâm của ông là thực hiện chương trình nghị sự của Tổng thống và duy trì quan hệ ổn định với ông Tập.
Một cựu quan chức Mỹ được dẫn lời cho rằng Rubio thực tế vẫn cứng rắn với Trung Quốc hơn những gì thể hiện công khai. Ông vẫn thúc đẩy kiểm soát xuất khẩu và phối hợp với đồng minh để đối phó Trung Quốc, nhưng hạn chế phát biểu công khai để giữ không gian cho ông Trump duy trì quan hệ với ông Tập.
Nói cách khác, phe cứng rắn chưa biến mất, nhưng phải điều chỉnh cách hành động.
“Đá chân dưới gầm bàn”: Mỹ vẫn kiềm chế Trung Quốc
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa các quan chức Mỹ hoàn toàn mất khả năng hành động.
Ryan Hass, cựu quan chức Hội đồng ANQG phụ trách Trung Quốc, mô tả tình trạng này bằng hình ảnh khá trực diện: vẫn còn “khoảng trống để đá vào ống chân đối phương dưới gầm bàn”, nhưng lực đá mạnh đến đâu và đá ở đâu đều có giới hạn.
Một số biện pháp vẫn tiếp tục được triển khai. Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) thành lập đơn vị tập trung vào các vấn đề an ninh quốc gia liên quan Trung Quốc và cấm một số sản phẩm Trung Quốc, trong đó có thiết bị bay không người lái.
Lầu Năm Góc cũng đưa một số doanh nghiệp Trung Quốc như Alibaba và BYD vào danh sách đen, với cáo buộc có liên hệ với quân đội Trung Quốc. Một bản ghi nhớ của Nhà Trắng cáo buộc Alibaba hỗ trợ quân đội Trung Quốc tiến hành các hoạt động nhằm vào mục tiêu trên lãnh thổ Mỹ. Bộ Tài chính Mỹ đồng thời áp đặt trừng phạt đối với một số nhà máy lọc dầu Trung Quốc liên quan việc nhập khẩu dầu Iran.
Những động thái này cho thấy chính sách của Washington không đơn giản chuyển từ “cứng rắn” sang “mềm mỏng”. Đúng hơn, các biện pháp gây sức ép được lựa chọn có mục tiêu và phải nằm trong giới hạn mà ông Trump chấp nhận.
Theo Worldjournal
