Văn phòng công tố Ukraine hôm 3/11 đã cáo buộc bà Yulia Mendel, cựu phát ngôn viên của Tổng thống Volodymyr Zelensky, phạm tội phản quốc.
Bà Mendel, 40 tuổi, từng giữ chức thư ký báo chí của ông Zelensky trong giai đoạn 2019–2021. Sau khi rời vị trí này, bà bắt đầu công khai chỉ trích tổng thống, cáo buộc ông có hành vi tham nhũng và ngày càng có xu hướng theo đuổi đường lối cai trị độc đoán.
Hôm thứ Ba (3/11), Văn phòng Công tố Ukraine thông báo trên ứng dụng nhắn tin Telegram rằng cơ quan này đã thu thập đủ chứng cứ cho thấy bà Mendel bị nghi ngờ phạm tội phản quốc và biện hộ cho hành động của Nga nhằm vào Ukraine.
Hiện bà Mendel đang sinh sống ở nước ngoài. Nhà chức trách Ukraine cáo buộc bà đã lợi dụng danh tiếng và tầm ảnh hưởng của mình để “phát tán những tuyên bố có lợi cho quốc gia xâm lược, nhằm bôi nhọ Ukraine”.
Bà Mendel bác bỏ toàn bộ cáo buộc, đồng thời khẳng định việc chính quyền truy tố mình lại càng cho thấy những nhận định và chỉ trích trước đây của bà là đúng.
Từ nhà báo trở thành người phát ngôn của Tổng thống Zelensky
Yulia Mendel sinh năm 1986 tại Henichesk, tỉnh Kherson, miền Nam Ukraine. Bà tốt nghiệp Viện Ngữ văn thuộc Đại học Quốc gia Taras Shevchenko ở Kiev năm 2008, học tiếng Anh, tiếng Ba Lan và ngôn ngữ, văn học Ukraine.
Trước khi bước vào chính trường, bà có hơn 10 năm làm báo, từng cộng tác với nhiều cơ quan truyền thông Ukraine và quốc tế, trong đó có The New York Times, Politico Europe, VICE News, Spiegel Online và các kênh truyền hình Ukraine như ICTV, Espreso TV và Inter.
Trong giai đoạn 2017–2019, bà còn làm tư vấn truyền thông cho Văn phòng Ngân hàng Thế giới (WB) tại Ukraine. Theo hồ sơ của Atlantic Council, Mendel từng tham gia chương trình nghiên cứu của World Press Institute và có kinh nghiệm về truyền thông quốc tế.
Ngày 3/6/2019, ít lâu sau khi ông Zelensky nhậm chức tổng thống, Yulia Mendel được bổ nhiệm làm người đứng đầu bộ phận báo chí của tổng thống.
Bà giành vị trí này qua một cuộc tuyển chọn công khai với khoảng 4.000 ứng viên. Công việc của bà là điều phối hoạt động tiếp xúc báo chí của tổng thống, xây dựng thông điệp truyền thông và xử lý quan hệ với các cơ quan báo chí trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, thời gian tại nhiệm không hoàn toàn suôn sẻ. Bà từng bị chỉ trích vì cách ứng xử với phóng viên, trong đó có những lần bà dùng tay ngăn cản các nhà báo của Đài RFE tiếp cận ông Zelensky để đặt câu hỏi. Một số phát ngôn của bà cũng gây tranh cãi vì nhầm lẫn thông tin và diễn đạt thiếu chính xác.
Tháng 7/2021, Mendel rời vị trí này. Bà nói nguyên nhân là áp lực công việc và vấn đề sức khỏe, không phải do mâu thuẫn với tổng thống. Sau đó, tiếp tục làm cố vấn truyền thông đối ngoại cho Andriy Yermak, Chánh Văn phòng Tổng thống Ukraine.
Viết sách ca ngợi ông Zelensky
Tháng 9/2022, Yulia Mendel xuất bản cuốn sách “The Fight of Our Lives: My Time with Zelenskyy, Ukraine's Battle for Democracy, and What It Means for the World” (Cuộc chiến vì tương lai của chúng ta: Những tháng ngày tôi sát cánh cùng Zelensky và cuộc đấu tranh bảo vệ nền dân chủ của Ukraine – Ý nghĩa đối với thế giới), kể lại thời gian bà làm việc bên cạnh ông Zelensky, đồng thời trình bày cách nhìn của bà về cuộc chiến và tương lai Ukraine.
Trong cuốn sách, bà từng mô tả Zelensky là một luồng sinh khí mới của chính trường Ukraine, một nhà lãnh đạo đem lại hy vọng cho người dân. Bà cũng ca ngợi khả năng chứng minh năng lực và tinh thần cải cách của ông.
Nhưng đến năm 2026, Mendel lại đưa ra những nhận xét gần như trái ngược hoàn toàn. Sự khác biệt giữa nội dung cuốn sách năm 2022 và những phát biểu sau này trở thành một trong những điểm được báo chí Ukraine chú ý.
Bước ngoặt: công khai đối đầu với ông Zelensky
Tháng 5/2026, Mendel xuất hiện trong chương trình phỏng vấn của nhà bình luận Mỹ Tucker Carlson. Đây là cuộc phỏng vấn gây chú ý lớn bởi bà không còn nói với tư cách cựu quan chức đơn thuần, mà trực tiếp đưa ra hàng loạt cáo buộc nhằm vào người từng là cấp trên của mình.
Một số nội dung nổi bật:
Bà cáo buộc ông Zelensky thâu tóm quyền lực, gọi ông là nhà độc tài, cho rằng chính quyền ngày càng hạn chế tiếng nói bất đồng.
Vấn đề tham nhũng: Bà cáo buộc tham nhũng tồn tại sâu trong bộ máy chính quyền và cả những người thân cận tổng thống.
Đàm phán hòa bình năm 2022: Bà nói ông Zelensky từng có cơ hội chấm dứt chiến tranh và cho rằng trong đàm phán tại Istanbul, phía Ukraine đã có những nhượng bộ đáng kể. Những tuyên bố này chưa được xác minh độc lập đầy đủ.
Nghi vấn về việc sử dụng ma túy: Bà đưa ra ám chỉ liên quan đến Zelensky nhưng thừa nhận chưa từng trực tiếp chứng kiến ông sử dụng ma túy.
Đáng lưu ý, Mendel nói bà không có ý biện minh cho chiến dịch quân sự của Nga, đồng thời vẫn lên án các hành động quân sự của Nga. Bà cho rằng cần thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình để chấm dứt chiến tranh.
Tuy nhiên, báo Kyiv Independent nhận xét cuộc phỏng vấn của bà đã lặp lại nhiều luận điểm thường được truyền thông thân Nga khai thác. Tờ báo cũng chỉ ra sự khác biệt giữa các phát biểu năm 2026 với những gì Mendel từng viết trong sách. Tờ Kyiv Post tiến hành kiểm chứng một số nội dung và cho rằng nhiều cáo buộc của bà còn thiếu bằng chứng độc lập hoặc không phù hợp với các dữ kiện có thể xác minh.
Từ chỉ trích chính quyền đến nghi vấn phạm tội phản quốc
Đây là diễn biến mới nhất và cũng là phần đáng chú ý nhất trong câu chuyện của Mendel.
Ngày 13/9/2026, Tổng thống Zelensky ký sắc lệnh áp đặt các biện pháp trừng phạt kéo dài 10 năm đối với Mendel cùng 9 cá nhân khác. Các biện pháp bao gồm phong tỏa tài sản và hạn chế giao dịch thương mại.
Chính phủ Ukraine cáo buộc nhóm này lan truyền thông tin sai lệch, tuyên truyền có lợi cho Nga và ủng hộ chính sách gây hấn của Moscow. Mendel phản ứng rằng việc áp đặt trừng phạt đối với công dân Ukraine là vi hiến và cho rằng chính quyền nhắm vào những người kêu gọi hòa bình.
Ngày 3/11, Cục An ninh Ukraine (SBU) và Văn phòng Tổng công tố thông báo đã xác định Mendel là nghi phạm trong vụ án liên quan đến tội phản quốc trong thời kỳ thiết quân luật và hành vi biện minh cho hành động của Nga.
Theo phía công tố, các bằng chứng bao gồm phát biểu của bà trên mạng xã hội và trong các cuộc phỏng vấn truyền thông nước ngoài, đặc biệt là cuộc trò chuyện với Tucker Carlson. Nhà chức trách cho rằng những phát biểu này làm tổn hại hình ảnh Ukraine ở nước ngoài và được truyền thông Nga sử dụng trong hoạt động tuyên truyền.
Do bà Mendel không có mặt tại Ukraine, các cơ quan chức năng cho biết đang triển khai những biện pháp nhằm đưa bà ra trước pháp luật. Mendel bác bỏ cáo buộc và cho rằng việc bị điều tra càng chứng minh những cảnh báo trước đây của bà về chính quyền Zelensky là có cơ sở.
Theo Zaobao, Mezha, Kyiv Independent
