Thuê người cãi nhau, đổ rác, thăm bệnh: Trung Quốc đang hình thành một “nền kinh tế người thế”

04/10/2026 19:00

Từ lắp Lego, đổ rác, xếp hàng đến nấu cơm, thăm người bệnh và thậm chí cãi nhau, ngày càng nhiều người Trung Quốc sẵn sàng trả tiền để người khác làm thay những việc họ không có thời gian, sự kiên nhẫn hoặc đơn giản là không muốn tự làm.

Những buổi sum họp gia đình hạnh phúc, như trong bức ảnh trên, ngày càng được thực hiện bởi những người thay thế (gọi là "người đại diện") khi các chuyên gia trẻ người Trung Quốc tìm cách thuê người thay thế khi họ không còn thời gian dành cho gia đình nữa. Ảnh: Shutterstock.

Từ nấu ăn, đi bệnh viện thay người khác cho đến trực tiếp đứng ra cãi nhau, những “người thế” được trả tiền đang ngày càng đảm nhận các công việc lặt vặt, tình huống khó xử và những việc mà nhiều người trẻ Trung Quốc muốn tránh.

Xu hướng này, được gọi là “nền kinh tế người thế” (stand-in economy), đang thu hút những người tiêu dùng bận rộn, sẵn sàng bỏ tiền mua sự tiện lợi khi các trách nhiệm trong cuộc sống vượt quá quỹ thời gian, sự kiên nhẫn hoặc khả năng của họ.

Được truyền thông Trung Quốc đại lục đưa tin rộng rãi lần đầu vào năm 2024, xu hướng này nhanh chóng phát triển thành một thị trường dịch vụ rất đa dạng, trong đó khách hàng có thể thuê người khác thực hiện gần như mọi loại việc theo nhu cầu cá nhân.

Trên nền tảng RedNote, các bài đăng về dịch vụ thuê người làm đồ thủ công và lắp ráp đã thu hút hơn 120 triệu lượt xem.

Chẳng hạn, một số người mua những bộ Lego phức tạp nhưng không có đủ thời gian để tự lắp ráp. Thay vì để bộ đồ chơi nằm nguyên trong hộp, họ thuê những người chuyên lắp Lego hoàn thiện sản phẩm.

Khách hàng có thể yêu cầu người lắp ráp đến tận nhà hoặc gửi bộ Lego qua đường bưu điện. Chi phí thường dao động từ 200 nhân dân tệ (30 USD) đến 1.000 nhân dân tệ, tùy thuộc vào độ phức tạp của bộ Lego và lượng công sức cần bỏ ra.

Nhưng các dịch vụ “làm thay” không dừng lại ở những công việc thông thường. Chúng đang ngày càng xuất hiện dưới những hình thức khó tưởng tượng hơn.

Thuê người cãi nhau, đổ rác và xếp hàng

thue-nguoi-cai-nhau-do-rac-tham-benh-trung-quoc-dang-hinh-thanh-mot-nen-kinh-te-nguoi-the.png — Các quảng cáo trực tuyến liệt kê dịch vụ "người thay thế trong cuộc sống" với giá từ 200 nhân dân tệ (30 USD) đến 1.000 nhân dân tệ, được định giá theo thời gian, công sức và độ phức tạp. Ảnh: Baidu.

Tháng 9, một người đàn ông họ Kong ở Quảng Châu, miền nam Trung Quốc, gây chú ý khi đứng trên đường phố để quảng bá dịch vụ “cãi nhau thuê”.

Ông tính 50 nhân dân tệ cho mỗi vụ tranh cãi trực tuyến và 188 nhân dân tệ cho các phiên tranh luận trực tiếp không giới hạn thời gian.

Kong khẳng định phương pháp của mình dựa trên thuyết phục thay vì gây hấn. Ông từ chối những yêu cầu liên quan đến đe dọa, đòi nợ hoặc xô xát thể chất.

Một trường hợp khác là Mihan, một phụ nữ ở Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, miền đông nam Trung Quốc. Cô bắt đầu nhận 3 nhân dân tệ để mang rác của hàng xóm đi đổ hoặc 99 nhân dân tệ cho một gói dịch vụ theo tháng.

Chỉ trong 3 ngày, Mihan đã có hơn 20 khách hàng. Sau đó, cô mở rộng dịch vụ sang nhận hộ bưu kiện và cho mèo ăn trong những kỳ nghỉ khi chủ nhân vắng nhà.

Trên các chợ đồ cũ và nền tảng cung cấp dịch vụ vặt, người dùng thậm chí có thể trả 10-30 nhân dân tệ để thuê người xếp hàng hộ tại những nhà hàng nổi tiếng.

Tại Thâm Quyến, miền nam Trung Quốc, một số người trẻ sống một mình còn đẩy ý tưởng này đi xa hơn.

Một người dùng trên mạng được cho là trả 2.500 nhân dân tệ (370 USD) mỗi tháng để có người nấu cơm tại nhà mỗi ngày.

Không chỉ những công việc tay chân, dịch vụ “làm thay” còn bắt đầu đáp ứng cả những nhu cầu về mặt cảm xúc.

Một phụ nữ ở Chiết Giang, được biết đến với họ Jin, từng nhận một yêu cầu trị giá 50 nhân dân tệ để tới bệnh viện thăm một bệnh nhân, đồng thời mang quà và lời hỏi thăm thay cho khách hàng.

Một nhà cung cấp dịch vụ khác tại Thâm Quyến tính 300 nhân dân tệ cho hai giờ đến thăm người cao tuổi, bao gồm trò chuyện và nấu ăn.

Khi tiền được dùng để “mua lại” thời gian

Các nhà kinh tế coi xu hướng này là một phần mở rộng của “nền kinh tế lười” (lazy economy) tại Trung Quốc, trong đó người tiêu dùng dùng tiền để tối ưu hóa giá trị của thời gian.

Li Na, phó giáo sư tại Trường Tài chính và Kinh tế thuộc Đại học Jimei, cho rằng những dịch vụ như vậy có thể giúp nâng cao hiệu quả cuộc sống và cải thiện phúc lợi cá nhân, đồng thời tạo ra những hình thức việc làm mới.

Tuy nhiên, do phần lớn giao dịch diễn ra theo hình thức cá nhân với cá nhân, thị trường này cũng đặt ra nhiều vấn đề về lừa đảo, xâm phạm quyền riêng tư và khó khăn trong việc yêu cầu bồi thường khi dịch vụ không đáp ứng kỳ vọng.

Một người dùng mạng đã đặt ra câu hỏi phần nào phản ánh sự băn khoăn bao trùm xu hướng này: “Khi ngày càng nhiều việc vụn vặt trong cuộc sống có thể được giải quyết bằng tiền, liệu chúng ta đang có thêm tự do - hay âm thầm đánh mất một phần trải nghiệm của việc sống?”