Nguyên nhân khiến "kinh tế bạc" còn hạn chế
Ngày 11/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị về tình hình phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam.
"Kinh tế bạc", hay còn gọi là "kinh tế tóc bạc", là toàn bộ các hoạt động kinh tế, sản phẩm và dịch vụ được thiết kế để phục vụ nhu cầu của người cao tuổi, đồng thời tận dụng nguồn lực, kinh nghiệm và sức tiêu dùng của nhóm dân số này.
Phát biểu kết luận, Thủ tướng nhấn mạnh người cao tuổi không phải là gánh nặng, mà là nguồn lực quý báu để phát triển đất nước; cả phía cung và phía cầu; thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội và bảo đảm an sinh xã hội; đồng thời thể hiện tính nhân văn cao cả.
Theo Thủ tướng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia thường triển khai ba nhóm giải pháp chính để ứng phó già hóa dân số: Cải thiện chất lượng sống cho người cao tuổi thông qua hệ thống chăm sóc dài hạn; điều chỉnh linh hoạt tuổi nghỉ hưu và thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào thị trường dịch vụ dành cho người cao tuổi.
Thủ tướng cũng nhắc lại truyền thống “tôn lão, trọng hiền” của dân tộc và “Lời hiệu triệu đoàn kết tất cả các bậc phụ lão” của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1941, khẳng định Đảng và Nhà nước luôn coi trọng vai trò của người cao tuổi trong xã hội.
Các văn kiện, chính sách gần đây như Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, Chiến lược quốc gia về người cao tuổi hay Nghị quyết 36 của Chính phủ đều đặt trọng tâm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và thích ứng già hóa dân số.
Thủ tướng cho biết Việt Nam đang hình thành 2 yếu tố nền tảng cho phát triển "kinh tế bạc".
Thứ nhất, già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn mở ra cơ hội phát triển mới. Người cao tuổi được ví như “những pho từ điển sống”, “kho tàng trí tuệ” của đất nước.
Thứ hai, người cao tuổi là lực lượng quan trọng của xã hội, vừa là chỗ dựa của gia đình, vừa là nguồn động lực truyền cảm hứng cho các thế hệ sau.
Thủ tướng dẫn lại quan điểm của Tổng bí thư Tô Lâm rằng người cao tuổi Việt Nam vẫn là chỗ dựa vững chắc góp phần giữ ổn định để đất nước phát triển bền vững.
Theo người đứng đầu Chính phủ, nhận thức về "kinh tế bạc" tại Việt Nam ngày càng được nâng cao và nâng tầm. Chăm sóc người cao tuổi không chỉ là vấn đề an sinh mà còn là ngành kinh tế triển vọng, mở ra dư địa tăng trưởng mới.
Việt Nam đã và đang hình thành khung chính sách thích ứng già hóa. Tuổi nghỉ hưu đang được điều chỉnh theo lộ trình nam lên 62 tuổi, nữ lên 60 tuổi; nhiều mô hình chăm sóc cộng đồng như câu lạc bộ liên thế hệ được triển khai.
Tuy nhiên, Thủ tướng cho rằng việc phát triển "kinh tế bạc" vẫn còn hạn chế. Chưa có khung chính sách đồng bộ; cơ chế phát triển "kinh tế bạc" chưa được khai mở mạnh mẽ, nguồn lực xã hội hóa chưa được huy động đầy đủ, hợp tác công tư hạn chế. Hệ thống chăm sóc dài hạn còn yếu, chất lượng chăm sóc người cao tuổi chưa cao, tạo gánh nặng cho gia đình, tăng sức ép cho người phụ nữ và tiêu hao nguồn lực ngân sách...
Nguyên nhân một phần do Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh khi chưa "chưa kịp giàu" và chưa kịp xây dựng hệ sinh thái dịch vụ phù hợp tuổi già, tạo sức ép lên hệ thống an sinh xã hội, y tế và gia đình; thị trường chăm sóc dài hạn, công nghệ hỗ trợ và dịch vụ cộng đồng chưa phát triển tương xứng; tư duy chính sách còn thiên về bảo trợ; nguồn lực và năng lực triển khai ở địa phương còn không đồng đều…
5 trọng tâm phát triển "kinh tế bạc" tại Việt Nam
Định hướng phát triển "kinh tế bạc" thời gian tới, Thủ tướng nêu rõ, thống nhất về tư duy, nhận thức: Phát triển kinh tế bạc bao trùm, toàn diện, đồng bộ, hài hòa giữa văn hóa với chính trị, kinh tế và xã hội, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, nhân dân làm chủ.
Phát triển "kinh tế bạc" với tinh thần chuyển từ "gánh nặng già hóa" sang "cơ hội phát triển kinh tế" gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035.
Phát triển "kinh tế bạc" đặt trong một tổng thể nhất quán "Đảng lãnh đạo - Nhà nước kiến tạo - Công tư đồng hành - Cơ chế mở lối - Nguồn lực khơi thông - Công nghệ dẫn dắt - Xã hội đồng thuận – Nhân dân hạnh phúc - Đất nước phát triển".
Cùng với đó, Thủ tướng yêu cầu xác định rõ "5 trọng tâm hành động" phát triển "kinh tế bạc":
Thứ nhất, nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy để thích ứng già hóa dân số gắn với phát triển "kinh tế bạc".
Thứ hai, phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mô hình phức hợp, "Làng Hạnh phúc", "Hội quán cao niên", "Câu lạc bộ người cao tuổi".
Thứ ba, khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ (du lịch dưỡng sinh, nhà ở thân thiện, công nghệ y tế, bảo hiểm hưu trí) - chuyển từ chăm sóc thụ động sang chăm sóc, phát huy vai trò và phát triển dịch vụ người cao tuổi.
Thứ tư, phát huy vai trò người cao tuổi trong xã hội (giáo dục truyền thống, tư vấn, kinh tế gia đình).
Thứ năm, tăng cường vai trò Hội Người cao tuổi Việt Nam (đại diện quyền lợi, xây dựng chính sách, kết nối nguồn lực).
Thủ tướng cho rằng phát triển "kinh tế bạc" cần dựa trên ba trụ cột:
Thứ nhất, người cao tuổi là trung tâm, là chủ thể; vừa là nguồn lực cung (với vai trò là một nguồn lao động giá trị, từng trải, giàu kinh nghiệm); vừa là động lực cầu (với vai trò là một lực lượng tiêu dùng quyền lực, có khả năng chi tiêu cao, nhất là cho sức khỏe, du lịch, học tập).
Thứ hai, doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và môi trường làm việc thân thiện với người cao tuổi;
Thứ ba, nhà nước là "kiến trúc sư thể chế", cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc.
Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, Thủ tướng đặt vấn đề: "Làm thế nào để biến kinh tế bạc thành động lực tăng trưởng, chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội bứt phá của dân tộc?", đó là câu hỏi lớn, là bài toán chiến lược về tư duy và hành động đặt ra trong kỷ nguyên mới.
Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương theo chức năng, nhiệm vụ, tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội XIV; Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị, các chiến lược, chương trình, kế hoạch hành động để ngày càng phát huy hơn nữa vai trò người cao tuổi trong xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.
