Cuộc cạnh tranh dưới lòng đại dương giữa Mỹ và Trung Quốc đang ngày càng quyết liệt khi cả hai đều coi lực lượng tàu ngầm là một trong những trụ cột của sức mạnh hải quân. Tuy nhiên, hai nước lại bước vào cuộc đua này từ những vị thế rất khác nhau.
Hải quân Mỹ hiện sở hữu lực lượng tàu ngầm hạt nhân giàu kinh nghiệm nhất thế giới, được xây dựng qua nhiều thập kỷ hoạt động tác chiến, cùng nền công nghiệp đóng tàu phát triển và đội ngũ thủy thủ được đào tạo bài bản.
Trong khi đó, Trung Quốc vẫn đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách về công nghệ tàng hình, hệ thống cảm biến, động cơ cũng như kinh nghiệm tác chiến dưới nước.
Để có cái nhìn rõ ràng nhất, bài viết tập trung so sánh hai lớp tàu ngầm tấn công hạt nhân hiện đại nhất của mỗi bên: Virginia Block V của Mỹ và Type 093B Shang của Trung Quốc.
Virginia Block V – chuẩn mực của tàu ngầm tấn công hiện đại
Lớp tàu ngầm Virginia đã trở thành xương sống của lực lượng tàu ngầm tấn công Mỹ kể từ khi chiếc đầu tiên đi vào hoạt động năm 2004. Đây là dòng tàu được thiết kế để thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ săn tàu ngầm, tiêu diệt tàu mặt nước, thu thập tình báo cho tới tấn công mục tiêu trên đất liền và hỗ trợ lực lượng đặc nhiệm.
Trong số các biến thể, Block V được đánh giá là bước nâng cấp lớn nhất.
Điểm khác biệt nằm ở Virginia Payload Module (VPM) – khoang thân tàu được kéo dài để bổ sung bốn ống phóng cỡ lớn. Mỗi ống có thể mang bảy tên lửa hành trình Tomahawk, giúp tàu bổ sung thêm 28 tên lửa so với các phiên bản trước.
Việc tích hợp VPM khiến chiều dài tàu tăng từ khoảng 115 m lên hơn 140 m, lượng giãn nước khi lặn đạt khoảng 10.200 tấn. Khoang mới cũng được thiết kế để tích hợp các loại vũ khí tương lai, phương tiện không người lái dưới nước và trang bị cho lực lượng đặc nhiệm.
Tuy nhiên, ưu thế lớn nhất của Virginia Block V không nằm ở số lượng tên lửa.
Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã đầu tư mạnh vào các công nghệ giảm tiếng ồn cho lò phản ứng hạt nhân, cách ly rung động, xử lý tín hiệu sonar, lớp phủ hấp thụ âm và hệ thống chân vịt thế hệ mới. Dù các thông số kỹ thuật vẫn được giữ bí mật, giới chuyên gia quân sự đều đánh giá Virginia là một trong những lớp tàu ngầm yên lặng nhất từng được chế tạo.
Trong tác chiến tàu ngầm, khả năng phát hiện đối phương trước khi bị phát hiện thường quyết định thắng bại.
Type 093B – bước tiến lớn nhất của Trung Quốc
Gia đình tàu ngầm Type 093 là kết quả của nhiều năm Trung Quốc nỗ lực hiện đại hóa lực lượng tàu ngầm tấn công hạt nhân.
Các phiên bản Type 093 và Type 093A đã giúp Hải quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLAN) nâng cao đáng kể năng lực tác chiến dưới nước so với các thiết kế đời cũ.
Biến thể mới nhất Type 093B Shang tiếp tục mở rộng khả năng này bằng việc tăng cường hỏa lực tên lửa và năng lực chống hạm.
Theo Bộ Quốc phòng Mỹ, Type 093B là tàu ngầm tấn công hạt nhân mang tên lửa dẫn đường. Trung Quốc được cho là đã hạ thủy ít nhất hai chiếc trong giai đoạn từ năm 2022 đến đầu năm 2023.
Nhiều nguồn tin cho rằng tàu được trang bị hệ thống phóng thẳng đứng (VLS), cho phép khai hỏa tên lửa hành trình nhằm vào tàu chiến hoặc mục tiêu trên đất liền mà không cần sử dụng ống phóng ngư lôi truyền thống.
Tuy nhiên, đây cũng là điểm khiến việc đánh giá Type 093B trở nên khó khăn.
Trung Quốc chưa từng công bố chính thức các thông số về số lượng tên lửa mang theo, khả năng sonar, mức độ tàng hình âm thanh hay hệ thống động lực. Phần lớn thông tin hiện nay đều dựa trên ảnh vệ tinh, đánh giá tình báo và suy luận từ các phiên bản trước.
Dù vậy, giới chuyên gia vẫn xem Type 093B là bước tiến lớn nhất của Trung Quốc trong lĩnh vực tàu ngầm tấn công hạt nhân. Lớp tàu này giúp PLAN có khả năng hộ tống nhóm tác chiến tàu sân bay, tấn công mục tiêu ở khoảng cách xa và hoạt động sâu hơn tại khu vực Tây Thái Bình Dương.
Hỏa lực và khả năng tàng hình: Mỹ vẫn nhỉnh hơn
Nếu xét riêng về hỏa lực, Virginia Block V vẫn được đánh giá cao hơn.
Khoang VPM giúp tàu mang số lượng lớn tên lửa Tomahawk, bên cạnh các ống phóng ngư lôi Mk 48 hạng nặng. Quan trọng hơn, toàn bộ hệ thống vũ khí của Virginia đã được tích hợp sâu với mạng lưới tình báo, trinh sát, giám sát và chỉ thị mục tiêu của quân đội Mỹ.
Trong khi đó, Type 093B được cho là cũng có hệ thống phóng thẳng đứng nhưng số lượng ống phóng và loại tên lửa vẫn chưa được xác nhận.
Việc sở hữu tên lửa chống hạm và có thể cả tên lửa tấn công mặt đất rõ ràng là bước tiến đáng kể, song năng lực tác chiến thực tế của hệ thống này vẫn chưa được kiểm chứng nhiều như phía Mỹ.
Khoảng cách lớn hơn nằm ở khả năng tàng hình.
Qua từng thế hệ Type 093, Trung Quốc đã cải thiện đáng kể độ ồn của tàu ngầm. Tuy nhiên, một tàu ngầm yên lặng không chỉ phụ thuộc vào hình dáng thân tàu mà còn đòi hỏi công nghệ chế tạo cực kỳ chính xác, động cơ ít rung, lò phản ứng tiên tiến cùng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm vận hành.
Đây vẫn là những lĩnh vực mà Mỹ duy trì ưu thế rõ rệt.
Virginia Block V hay Type 093B mạnh hơn?
Dựa trên những dữ liệu công khai hiện nay, Virginia Block V vẫn được đánh giá là tàu ngầm tấn công mạnh hơn.
Lớp tàu này sở hữu khả năng tàng hình vượt trội, hỏa lực lớn, cảm biến hiện đại, hệ thống vũ khí đã được kiểm chứng và đặc biệt là nền tảng kinh nghiệm tác chiến dưới nước mà Hải quân Mỹ tích lũy trong nhiều thập kỷ.
Điều đó không đồng nghĩa Type 093B thất thế.
Sự xuất hiện của lớp tàu này cho thấy Trung Quốc đang tiến rất nhanh trong quá trình hiện đại hóa lực lượng tàu ngầm. Những chiếc Type 093B được thiết kế để hoạt động xa bờ hơn, mang nhiều tên lửa hơn và hỗ trợ tham vọng mở rộng ảnh hưởng của PLAN ra toàn bộ khu vực Tây Thái Bình Dương.
Hiện nay, Mỹ vẫn dẫn đầu về chất lượng tàu ngầm. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất trong tương lai có thể không đến từ một chiếc tàu riêng lẻ, mà đến từ tốc độ mở rộng hạm đội và năng lực công nghiệp đóng tàu ngày càng tăng của Trung Quốc.
Trong cuộc cạnh tranh hải quân kéo dài nhiều thập kỷ tới, chính yếu tố này có thể quyết định cán cân sức mạnh dưới lòng đại dương.
Theo IE
