Từ khi World Cup 2026 khởi tranh, không ít khán giả Trung Quốc và nước ngoài bắt gặp trên mạng xã hội đoạn quảng cáo có sự xuất hiện của tiền đạo Na Uy Erling Haaland. Trong video, chân sút của tuyển Na Uy "phun lửa" vì quá nóng, rồi ngay sau đó uống một lon Walovi để "hạ nhiệt".
Đoạn quảng cáo nhanh chóng lan truyền và biến thức uống này thành chủ đề bàn luận trên mạng xã hội. Với nhiều người, đây đơn giản chỉ là một màn quảng bá hài hước gắn với bóng đá. Nhưng phía sau lon nước ấy là lịch sử gần 200 năm của một thương hiệu gắn liền với y học cổ truyền Trung Quốc (TCM), đồng thời phản ánh một quan niệm chăm sóc sức khỏe rất đặc trưng của văn hóa Á Đông.
Trong y học cổ truyền Trung Quốc, cơ thể có thể tích tụ "nội nhiệt" sau khi ăn nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ, thức khuya hoặc chịu áp lực kéo dài. Các loại trà thanh nhiệt (Leung Cha) được cho là giúp cân bằng trạng thái này.
Lịch sử gần 200 năm của Walovi
Walovi thực tế được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau tùy từng thị trường. Tại Hong Kong, thương hiệu mang tên Wong Lo Kat, còn ở Trung Quốc đại lục là Wanglaoji.
Nguồn gốc của thương hiệu được truy về năm 1828, dưới thời nhà Thanh. Người sáng lập là Vương Trạch Bang (Wang Zebang), một thầy thuốc quê Quảng Đông, đã phát triển công thức trà thảo dược với mục tiêu giúp cơ thể "thanh nhiệt, trừ thấp và giải độc" theo quan niệm y học cổ truyền.
Cửa hàng đầu tiên được mở tại khu vực Thập Tam Hành ở Quảng Châu – trung tâm giao thương nổi tiếng của Trung Quốc thời bấy giờ.
Theo nhiều tư liệu, câu chuyện hình thành thương hiệu còn gắn với Lâm Tắc Từ (Lin Zexu) – vị quan nổi tiếng với chiến dịch chống thuốc phiện dưới triều Thanh. Ông được cho là đã tặng Vương Trạch Bang một chiếc ấm đồng lớn dùng để sắc thuốc và đặt tên cho cửa hàng là Wanglaoji.
Trải qua gần hai thế kỷ, thương hiệu liên tục thay đổi để thích nghi với nhu cầu của người tiêu dùng. Nếu trước đây trà thanh nhiệt chỉ được sắc thủ công và sử dụng như một bài thuốc dân gian khi cơ thể xuất hiện triệu chứng "nóng trong", thì Wanglaoji là một trong những thương hiệu đầu tiên đưa sản phẩm vào dạng đóng hộp và đóng lon.
Bước đi này giúp thức uống vốn mang màu sắc chữa bệnh trở thành loại nước giải khát có thể sử dụng hàng ngày, đặc biệt trong các bữa ăn nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng.
Cuối thế kỷ XIX, thương hiệu mở rộng sang Hong Kong khi hậu duệ đời thứ ba của người sáng lập chuyển đến đây sinh sống và mở cửa hàng đầu tiên tại khu vực Sheung Wan. Sau năm 1949, sự thay đổi về chính trị và kinh tế khiến hoạt động của thương hiệu tại Hong Kong và Quảng Châu phát triển theo hai hướng khác nhau. Chi nhánh tại Quảng Châu sau đó trở thành doanh nghiệp thuộc hệ thống dược phẩm nhà nước, trong khi thương hiệu tại Hong Kong tiếp tục hoạt động độc lập.
Thương hiệu thành công vì đáp ứng đúng nhu cầu văn hóa
Theo các chuyên gia y học cổ truyền, lý do Wanglaoji có thể tồn tại gần 200 năm không chỉ nằm ở thương hiệu mà còn bởi sản phẩm đáp ứng đúng một nhu cầu vốn đã ăn sâu trong đời sống người Trung Quốc.
Lương y Kelly Chan Sin-yiu tại Hong Kong cho biết hai thành phần nổi bật của loại trà này là hoa cúc và kim ngân hoa – những vị thuốc thường được sử dụng để "thanh nhiệt" và hỗ trợ giảm các triệu chứng viêm theo quan niệm Đông y.
Trong thực hành lâm sàng, những loại thảo dược này thường được dùng cho bệnh nhân bị cảm lạnh kèm đau họng, viêm hoặc các biểu hiện được cho là do "nội nhiệt".
Bà Chan cho biết đôi khi còn khuyên bệnh nhân tự pha trà hoa cúc tại nhà, đặc biệt với những người làm việc nhiều trước màn hình máy tính. Theo lý thuyết của Đông y, tình trạng "gan nóng" có thể khiến mắt đỏ, khô hoặc đau nhức, và trà hoa cúc được cho là giúp làm dịu các triệu chứng này.
Tuy nhiên, bà không xem Wanglaoji là một phương thuốc điều trị.
Một lon 310 ml chứa khoảng 27 gram đường, mức mà bà cho rằng có thể làm giảm đáng kể những lợi ích tiềm năng từ các loại thảo dược.
"Nếu so sánh, tôi sẽ coi nó giống như Coca-Cola hay Pepsi, chỉ khác là có thêm một chút đặc tính thanh nhiệt", bà nhận xét.
Chuyên gia châm cứu Michelle Zhang cũng lưu ý rằng việc thức uống này thường được uống lạnh lại đi ngược với nhiều nguyên tắc của Đông y.
Theo bà, đồ uống ấm giúp hệ tiêu hóa hoạt động thuận lợi hơn, trong khi đồ uống lạnh buộc cơ thể phải tiêu tốn thêm năng lượng để cân bằng nhiệt độ.
Ngay cả phiên bản không đường của Wanglaoji cũng chưa chắc được đánh giá cao, bởi tác động của các chất tạo ngọt nhân tạo đối với cơ thể vẫn còn là chủ đề gây nhiều tranh luận trong giới Đông y.
Có loại đồ uống nào khác giúp "thanh nhiệt"?
Nếu muốn tìm một lựa chọn thay thế khi ăn các món cay như lẩu mala, Michelle Zhang khuyên nên thử trà bạc hà pha ấm.
Theo bà, bạc hà cũng có tác dụng hỗ trợ làm mát cơ thể theo quan niệm Đông y, nhưng khác với nhiều loại trà thanh nhiệt khác, cảm giác "lạnh" sẽ không lưu lại quá lâu.
"Nó giống như giúp cơ thể đào thải lượng nhiệt dư thừa thay vì để lại cảm giác lạnh bên trong", bà giải thích.
Cả hai chuyên gia đều nhấn mạnh rằng Wanglaoji cũng như nhiều loại trà thảo dược khác không phù hợp với tất cả mọi người.
Theo Đông y, những người có cơ địa "hư hàn" hoặc thiếu dương khí nếu thường xuyên sử dụng các loại đồ uống có tính mát có thể khiến cơ thể dễ mệt mỏi hoặc phát sinh các vấn đề sức khỏe khác.
Vì vậy, bà Kelly Chan khuyến nghị người dùng nên hiểu rõ thể trạng của bản thân hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ Đông y trước khi sử dụng thường xuyên các loại trà thanh nhiệt.
Dù vậy, cả hai đều đánh giá việc Erling Haaland trở thành gương mặt quảng bá cho Wanglaoji là một bước đi thú vị, giúp khái niệm trà thanh nhiệt và y học cổ truyền Trung Quốc tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng toàn cầu.
Theo SCMP
