Một chiến thuật mới của Nga đang thu hút sự chú ý trên chiến trường Ukraine: sử dụng máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) điều khiển bằng cáp quang để vượt qua các hệ thống tác chiến điện tử và lưới chống UAV, sau đó tấn công trực tiếp vào các trạm biến áp điện cao thế ở tỉnh Sumy.
Theo phân tích của các tổ chức điều tra nguồn mở và hình ảnh được xác minh, loại UAV này đang giúp Nga khắc phục nhiều biện pháp phòng thủ mà Ukraine đã xây dựng trong suốt hơn ba năm xung đột.
UAV cáp quang vượt qua "lá chắn" tác chiến điện tử
Trong thời gian qua, Nga liên tục tập kích hạ tầng năng lượng của Ukraine, đặc biệt tại các khu vực gần tiền tuyến.
Để bảo vệ các trạm điện quan trọng, Ukraine đã xây dựng những khối bê tông bảo vệ quy mô lớn bao quanh máy biến áp, đồng thời phủ lưới chống UAV và triển khai dày đặc các hệ thống tác chiến điện tử nhằm gây nhiễu tín hiệu điều khiển máy bay không người lái.
Tuy nhiên, khác với UAV điều khiển bằng sóng vô tuyến, FPV sử dụng cáp quang truyền tín hiệu trực tiếp từ người điều khiển tới máy bay nên gần như không bị ảnh hưởng bởi gây nhiễu điện tử, miễn là sợi cáp không bị đứt hoặc mắc kẹt.
Theo Trung tâm Phục hồi Thông tin (Centre for Information Resilience - CIR) có trụ sở tại London, các đoạn video được đăng trên mạng xã hội Nga cho thấy loại UAV này đã được sử dụng trong nhiều đợt tập kích nhằm vào hạ tầng điện tại tỉnh Sumy. Reuters cũng cho biết đã xác minh các hình ảnh này cùng CIR.
Drone đầu tiên phá lưới, drone thứ hai lao vào mục tiêu
Joshua Scriven, điều tra viên của CIR, cho biết Nga đang áp dụng chiến thuật hai lớp.
Chiếc UAV đầu tiên được sử dụng để phá thủng lưới chống drone bao quanh trạm điện, tạo ra một khoảng trống. Sau đó, chiếc UAV thứ hai bay xuyên qua khe hở, luồn qua các lỗ thông gió của lớp bê tông bảo vệ để tiếp cận mục tiêu bên trong.
Kể từ tháng 5, nhiều cuộc tấn công được ghi nhận đã nhắm trực tiếp vào máy biến áp tự ngẫu (autotransformer) – thiết bị được xem là "trái tim" của một trạm biến áp cao thế.
Theo ông Oleksandr Kharchenko, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng tại Kiev, một máy biến áp tự ngẫu trong trạm điện 330 kV có giá khoảng 3,5 triệu USD. Nếu thiết bị này bị phá hủy, toàn bộ cụm máy biến áp có thể phải ngừng hoạt động.
Tầm hoạt động ngày càng xa
CIR cho biết đã xác minh ít nhất 4 vụ tấn công nhằm vào các trạm biến áp 330 kV được bảo vệ nghiêm ngặt cùng 4 vụ khác nhằm vào các trạm 110 kV.
Theo dữ liệu từ nền tảng bản đồ chiến sự DeepState, các trạm điện 330 kV bị tập kích nằm cách tiền tuyến từ 16 đến 26 km, cho thấy tầm hoạt động của UAV cáp quang đang tăng lên đáng kể.
Ông Scriven nhận định việc Nga chuyển sang sử dụng UAV cáp quang nhiều khả năng là phản ứng trước các biện pháp bảo vệ bằng bê tông mà Ukraine triển khai.
"Những khối bê tông này có thể chống chịu tên lửa và UAV Shahed, nhưng lại tạo ra những điểm yếu khác mà drone cỡ nhỏ có thể khai thác," ông nói.
Chi phí thấp nhưng gây thiệt hại lớn
Một chiếc UAV FPV sử dụng cáp quang được ước tính chỉ có giá khoảng 2.000 USD, thấp hơn rất nhiều so với giá trị của các thiết bị hạ tầng mà nó có thể phá hủy.
Theo giới phân tích, đây là một ví dụ điển hình về chiến tranh bất đối xứng, khi một phương tiện giá rẻ có thể gây thiệt hại lên tới hàng triệu USD.
Ông Scriven cho rằng các cuộc tấn công này nhiều khả năng nằm trong chiến lược rộng hơn của Nga nhằm cô lập từng khu vực của Ukraine khỏi lưới điện quốc gia, sau đó gây mất điện diện rộng bằng cách tiếp tục tấn công các nhà máy điện địa phương.
Sumy tiếp tục là điểm nóng
Tỉnh Sumy ở miền bắc Ukraine đã hứng chịu nhiều đợt không kích kể từ mùa hè năm 2024, khi lực lượng Ukraine mở chiến dịch tiến công sang lãnh thổ Nga từ khu vực này.
Sau khi Ukraine rút lui, Nga mở các chiến dịch phản công và tăng cường sức ép dọc khu vực biên giới.
Ngày 9/7, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết tình hình an ninh tại Sumy đã xấu đi đáng kể trong tháng 6.
Theo ông, mục tiêu của Nga là khiến cuộc sống tại các vùng biên giới trở nên khó khăn, buộc người dân phải rời bỏ khu vực.
Trong khi đó, Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) trước đây đã ban hành lệnh bắt giữ một số chỉ huy quân sự cấp cao của Nga liên quan đến các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng điện của Ukraine giai đoạn 2022-2023.
Nga bác bỏ cáo buộc nhằm vào dân thường và khẳng định toàn bộ các cuộc không kích đều phục vụ mục tiêu quân sự.
Theo Reuters
