Dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: Thay vì quản lý các nhóm thực phẩm theo cách thức đồng nhất, cơ quan soạn thảo hướng tới phân loại sản phẩm theo đặc tính, đối tượng sử dụng và mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp.
Đây cũng là một trong những nội dung nhận được sự quan tâm của các tổ chức quốc tế trong quá trình tham vấn. Đến nay, WHO, WTO, Văn phòng SPS và TBT cùng các tổ chức, đối tác liên quan đã gửi gần 100 ý kiến về dự thảo.
Đáng chú ý, New Zealand khuyến nghị Việt Nam áp dụng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro, phù hợp với các nguyên tắc của Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế Codex Alimentarius và thông lệ quốc tế.
Theo hướng này, hoạt động quản lý nên tập trung nhiều hơn vào những sản phẩm có nguy cơ cao, trong khi có thể giảm yêu cầu đối với những nhóm có nguy cơ thấp.
Không chỉ dừng ở nguyên tắc chung, dự thảo Luật ATTP còn xây dựng các phương thức quản lý khác nhau đối với từng nhóm thực phẩm.
Trong đó, thực phẩm đặc thù có khuyến cáo về sức khỏe hoặc sử dụng cho nhóm dễ tổn thương được đặt trong nhóm phải đăng ký bản công bố sản phẩm; những nhóm khác áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn hoặc được miễn đăng ký trước khi lưu thông trong những trường hợp dự thảo quy định.
Cách thiết kế này cho thấy tư duy quản lý đang hướng tới việc tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực có nguy cơ cao, thay vì dàn trải cho tất cả sản phẩm.
WHO đề xuất cảnh báo đường, muối ngay mặt trước bao bì
WHO đề nghị hoạt động thanh tra ATTP phải được thực hiện trên cơ sở nguy cơ, đồng thời xây dựng khung phân loại thực phẩm dựa trên nguy cơ.
Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nội dung này với đề xuất lựa chọn đối tượng, sản phẩm để hậu kiểm căn cứ vào kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu thử nghiệm, thông tin về sự cố mất ATTP, kết quả giám sát, lịch sử tuân thủ của tổ chức, cá nhân và dấu hiệu vi phạm.
Đây là thay đổi có ý nghĩa về phương thức quản lý. Nếu được thể chế hóa và triển khai hiệu quả, cơ quan quản lý có thể tập trung thanh tra, kiểm tra những nơi, những sản phẩm có nguy cơ cao hoặc có dấu hiệu vi phạm, thay vì kiểm tra dàn trải.
Đặc biệt, WHO đề xuất ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì đối với thực phẩm bao gói sẵn, nhằm giúp người tiêu dùng nhận biết thực phẩm có hàm lượng cao muối, đường, chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, năng lượng hoặc các chất dinh dưỡng có ý nghĩa đối với sức khỏe.
WHO cũng đề xuất chỉ cho phép sử dụng các tuyên bố về dinh dưỡng và sức khỏe khi có bằng chứng khoa học, không gây hiểu lầm và đáp ứng các tiêu chí do Bộ Y tế ban hành.
Cục ATTP cho biết đang nghiên cứu, xem xét các quy định liên quan đến ghi nhãn mặt trước. Nếu phù hợp với tình hình xã hội và thông lệ quốc tế, nội dung này sẽ được đề xuất đưa vào thông tư hướng dẫn.
Một số góp ý đã được tiếp thu
Trước các góp ý, Bộ Y tế đã thể hiện sự lắng nghe, khi đã có những điều chỉnh trong dự thảo.
Điển hình là ý kiến của Nhật Bản về quy định cấm toàn bộ hoạt động quảng cáo đối với sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ em đến 36 tháng tuổi. Nhật Bản cho rằng quy định này vượt quá phạm vi các nghị quyết, hướng dẫn liên quan của Đại hội đồng Y tế Thế giới. Ban soạn thảo đã tiếp thu, bỏ quy định này tại Điều 6 dự thảo Luật.
Một trường hợp khác liên quan đến truy xuất nguồn gốc. Dự thảo mới đã bỏ các quy định riêng về truy xuất nguồn gốc thực phẩm và mã định danh trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm, chuyển sang thực hiện theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Theo Cục ATTP, việc chỉnh lý nhằm bảo đảm thống nhất, đồng bộ, tránh trùng lặp và tạo cơ chế chung đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường.
Quá trình lấy ý kiến quốc tế cho thấy Bộ Y tế đang mở rộng cách tiếp cận trong xây dựng chính sách: lắng nghe cơ quan quốc tế, các đối tác và doanh nghiệp, đối chiếu với thông lệ quốc tế, sau đó lựa chọn những nội dung phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Đích đến không đơn thuần là một hệ thống có thêm nhiều quy định, mà là một hệ thống quản lý ATTP hiệu quả hơn, dựa trên khoa học và nguy cơ, bảo vệ sức khỏe người dân nhưng đồng thời tránh tạo ra những yêu cầu không cần thiết đối với những nhóm có nguy cơ thấp.
Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chính sách ATTP của Việt Nam đang hướng tới một phương thức quản lý hiện đại hơn, trong đó sự cầu thị và tham vấn rộng rãi là một phần quan trọng của quá trình xây dựng pháp luật.
