Mua thực phẩm qua mạng ngày càng phổ biến, nhưng người tiêu dùng không phải lúc nào cũng biết sản phẩm được sản xuất ở đâu, có được công bố đúng quy định hay người bán có đủ điều kiện kinh doanh hay không.
Trên thực tế, đã có không ít vi phạm trên sàn thương mại, gây thiệt hại cho người tiêu dùng.
Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét đã đưa ra đề xuất đáng chú ý để bảo vệ người tiêu dùng: Tăng trách nhiệm của cả người bán và chủ quản nền tảng thương mại điện tử.
Theo đó, khi kinh doanh thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử, cơ sở kinh doanh còn phải đăng tải hoặc cung cấp cho chủ quản nền tảng các giấy tờ liên quan để kiểm duyệt.
Đáng chú ý, nếu nền tảng không kiểm duyệt và để xảy ra sự cố an toàn thực phẩm (ATTP), gây thiệt hại cho người tiêu dùng, thì phải chịu trách nhiệm liên đới.
Sàn cũng phải kiểm duyệt
Theo dự án Luật ATTP, cơ sở kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử phải đăng tải hoặc cung cấp cho chủ quản nền tảng để đăng tải các giấy tờ liên quan đến từng sản phẩm, gồm giấy đăng ký bản công bố, bản công bố tiêu chuẩn áp dụng và giấy đăng ký xác nhận nội dung quảng cáo, nếu có.
Điểm mới đáng chú ý nằm ở trách nhiệm của chủ quản nền tảng.
Nền tảng thương mại điện tử được đề xuất phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu cơ sở kinh doanh cung cấp giấy đăng ký bản công bố hoặc bản công bố tiêu chuẩn áp dụng để đăng tải theo từng sản phẩm.
Tức là sàn không chỉ đóng vai trò là nơi cho người bán đưa sản phẩm lên quảng bá và giao dịch, mà phải có cơ chế kiểm soát nhất định đối với hồ sơ của thực phẩm được kinh doanh trên hệ thống.
Đặc biệt, dự thảo Luật ATTP đề xuất chủ quản nền tảng chịu trách nhiệm liên đới trong trường hợp không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết để gây ra sự cố về ATTP, thiệt hại cho người tiêu dùng. Quy định này tác động trực tiếp đến cách các nền tảng tổ chức hoạt động kinh doanh thực phẩm.
Bởi hiện nay, chỉ cần một tài khoản bán hàng có thể đưa rất nhiều loại thực phẩm lên môi trường mạng. Với người mua, việc kiểm tra tính xác thực của hồ sơ sản phẩm, nguồn gốc hay điều kiện kinh doanh thường không dễ dàng.
Trong khi đó, một sản phẩm không bảo đảm an toàn nếu được bán rộng rãi trên mạng có thể tiếp cận số lượng lớn người tiêu dùng trong thời gian ngắn.
Việc đặt thêm trách nhiệm kiểm duyệt đối với nền tảng được hồ sơ chính sách đưa vào nhóm giải pháp phục vụ hậu kiểm hoạt động kinh doanh thực phẩm bằng phương thức thương mại điện tử.
Mục tiêu là phát hiện sai phạm ngay trong quá trình bán hàng
Đề xuất trên không phải chuyển toàn bộ trách nhiệm ATTP sang các sàn thương mại điện tử, mà trách nhiệm trước hết vẫn thuộc cơ sở kinh doanh với việc phải cung cấp, đăng tải các giấy tờ cần thiết liên quan đến sản phẩm.
Nền tảng được yêu cầu xây dựng cơ chế kiểm duyệt và chỉ khi không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết dẫn đến sự cố, thiệt hại cho người tiêu dùng thì mới đặt ra vấn đề trách nhiệm liên đới theo đề xuất.
Cách tiếp cận này nằm trong định hướng chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên nguy cơ.
Theo dự thảo Luật ATTP, việc kiểm tra thực phẩm lưu thông trên thị trường sẽ dựa vào cơ sở dữ liệu thống nhất, trong đó có kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu kiểm nghiệm, thông tin về các sự cố mất an toàn thực phẩm, kết quả giám sát và lịch sử tuân thủ của cơ sở kinh doanh qua các cuộc thanh tra, kiểm tra trước đó.
Khi phát hiện thực phẩm không bảo đảm chất lượng, an toàn, cơ quan quản lý cũng được đề xuất tăng cường các biện pháp thu hồi, xử lý, truy xuất nguồn gốc và phòng ngừa sự cố.
Đối với hoạt động bán hàng online, việc truy xuất nguồn gốc càng có ý nghĩa bởi một sản phẩm có thể được quảng bá và phân phối tới người mua ở nhiều địa phương khác nhau.
Nếu có sự cố, việc xác định người bán, sản phẩm, giấy tờ công bố và quá trình phân phối sẽ là cơ sở để khoanh vùng, cảnh báo và xử lý.
Người mua online có thêm cơ hội kiểm tra sản phẩm
Nếu các đề xuất được Quốc hội thông qua, người tiêu dùng mua thực phẩm online sẽ có thêm thông tin để kiểm tra trước khi quyết định mua hàng.
Thay vì chỉ nhìn vào hình ảnh, quảng cáo hoặc đánh giá của người mua, thông tin về công bố sản phẩm và các giấy tờ liên quan sẽ trở thành một phần của quá trình kiểm soát thực phẩm trên nền tảng.
Dự án Luật ATTP (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai. Nếu được thông qua, quy định về trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử sẽ là một thay đổi đáng chú ý trong quản lý thực phẩm trên môi trường số.
