“Starlink phiên bản Nga”: Chòm vệ tinh Rassvet có thể thay đổi cuộc chơi Internet, UAV và chủ quyền số

Nga đang đẩy nhanh kế hoạch triển khai hàng chục vệ tinh nội địa ngay trong năm nay nhằm mở rộng mạng internet băng thông rộng quỹ đạo thấp Rassvet (Bình minh) – dự án mà Tổng thống Vladimir Putin từng khẳng định "không hề thua kém" Starlink của tỷ phú Elon Musk và "thậm chí có thể vượt trội ở một số khía cạnh".

Được phát triển bởi công ty hàng không vũ trụ tư nhân Bureau 1440, Rassvet được xem là hạt nhân trong chiến lược xây dựng hạ tầng không gian độc lập của Nga, giảm phụ thuộc vào công nghệ phương Tây, đồng thời tăng cường năng lực điều khiển UAV và bảo đảm kết nối trên lãnh thổ rộng lớn của nước này.

Điều gì khiến Rassvet trở nên đặc biệt?

Rassvet do Bureau 1440 – doanh nghiệp thuộc tập đoàn IKS Holding – phát triển. Chương trình bắt đầu với ba vệ tinh thử nghiệm được phóng năm 2023, tiếp tục bằng đợt thử nghiệm thứ hai trong năm 2024. Đến tháng 3 năm nay, công ty đã đưa lên quỹ đạo lô vệ tinh thương mại đầu tiên gồm 16 chiếc.

Theo thông tin từ Bureau 1440, các vệ tinh hoạt động như những trạm phát sóng 5G ngoài không gian, liên lạc với nhau bằng kết nối laser tốc độ cao, hỗ trợ truyền dữ liệu lên tới 1 Gbps với độ trễ khoảng 70 mili giây.

Phiên bản Rassvet-3 mới nhất có trọng lượng khoảng 370 kg, lớn hơn đáng kể so với các mẫu thử nghiệm trước đây. Toàn bộ chương trình được ước tính có tổng vốn đầu tư khoảng 515 tỷ rúp (xấp xỉ 7 tỷ USD).

Một điểm khác biệt quan trọng là Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800 km, cao hơn Starlink. Theo các kỹ sư Nga, quỹ đạo này giúp mỗi vệ tinh bao phủ diện tích lớn hơn, kéo dài tuổi thọ và giảm tổng số vệ tinh cần triển khai.

Nga dự kiến triển khai gần 900 vệ tinh

Theo dữ liệu từ RocketLaunch.Live – trang chuyên theo dõi các vụ phóng không gian dựa trên thông báo của cơ quan hàng không – Nga dự kiến phóng thêm 16 vệ tinh Rassvet-3 bằng tên lửa Soyuz-2 từ sân bay vũ trụ Plesetsk trong thời gian tới.

Do tính chất nhạy cảm, thời điểm chính xác chưa được công bố.

Trước đó, người đứng đầu Cơ quan Vũ trụ Nga (Roscosmos) Dmitry Bakanov cho biết Ukraine từng tiến hành các cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào sân bay vũ trụ Plesetsk trong thời điểm Nga chuẩn bị phóng lô vệ tinh đầu tiên hồi tháng 3.

Theo kế hoạch chính thức, Nga sẽ sở hữu 156 vệ tinh Rassvet vào cuối năm 2026 và mở rộng lên khoảng 900 vệ tinh vào năm 2035.

Dù vậy, chương trình cũng gặp không ít khó khăn. Một trong các vệ tinh được phóng hồi tháng 3 đã gặp sự cố động cơ đẩy và bốc cháy khi quay trở lại khí quyển hôm 6/6. Bureau 1440 xác nhận sự cố nhưng khẳng định nó không ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của toàn bộ chòm vệ tinh.

Vũ khí mới cho chiến tranh UAV?

Một trong những ứng dụng được quan tâm nhất của Rassvet là hỗ trợ điều khiển UAV tầm xa.

Đầu tháng này, Tổng thống Vladimir Putin xác nhận Nga đang phát triển các dòng UAV tấn công hạng nặng điều khiển qua vệ tinh.

Không giống các liên kết vô tuyến truyền thống dễ bị chế áp điện tử, mạng 5G phi mặt đất của Rassvet sử dụng các chùm sóng vô tuyến định hướng từ không gian, giúp UAV khó bị gây nhiễu hơn.

Giới phân tích nhận định mô hình này tương tự cách Ukraine sử dụng Starlink để duy trì liên lạc, truyền dữ liệu thời gian thực và điều khiển UAV trên chiến trường.

Trong thời gian qua cũng xuất hiện nhiều thông tin cho rằng quân đội Nga từng sử dụng một số thiết bị Starlink thu giữ được trên chiến trường, dù Moscow khẳng định chưa từng nhận bất kỳ lô Starlink chính thức nào. Tháng 2 vừa qua, SpaceX đã khóa quyền truy cập đối với các thiết bị bị phía Nga sử dụng trái phép theo đề nghị của chính phủ Ukraine.

Không chỉ phục vụ quân sự

Ngoài lĩnh vực quốc phòng, Rassvet còn được xem là nền tảng hạ tầng số chiến lược đối với một quốc gia rộng lớn như Nga.

Việc phủ cáp quang hoặc xây dựng mạng trạm phát sóng trên toàn bộ lãnh thổ Nga là cực kỳ tốn kém, đặc biệt tại Bắc Cực, Siberia hay Viễn Đông – nơi băng vĩnh cửu đang tan chảy khiến nền đất liên tục biến động.

Trong tháng 5, Bureau 1440 và Công ty Đường sắt Nga (RZhD) đã thống nhất lộ trình triển khai internet vệ tinh trên mạng đường sắt dài khoảng 105.000 km của nước này, bao gồm cả tuyến tàu cao tốc Moscow – St. Petersburg.

Giám đốc điều hành Bureau 1440 Aleksey Shelobkov cho biết các thiết bị đầu cuối Rassvet đã được thử nghiệm trên đoàn tàu chuyên dụng nhằm đánh giá khả năng vận hành trong điều kiện rung lắc, tốc độ cao và thời tiết khắc nghiệt.

Cũng trong năm 2025, hai nhà mạng lớn Beeline và MegaFon đã ký thỏa thuận kết nối gần 1.000 trạm phát sóng với mạng Rassvet để cung cấp internet thế hệ mới cho người dùng.

Tháng 3, Chủ tịch Ủy ban Bầu cử Trung ương Nga Ella Pamfilova thậm chí còn đề cập khả năng sử dụng mạng vệ tinh để phục vụ bỏ phiếu từ xa trong tương lai.

Rassvet khác Starlink ở điểm nào?

Dù nhiều chuyên gia gọi Rassvet là "Starlink của Nga", hai hệ thống được thiết kế theo những triết lý rất khác nhau.

Starlink vận hành bằng hàng nghìn vệ tinh nhỏ bay ở độ cao khoảng 450–480 km nhằm tối ưu hóa độ trễ và phục vụ thị trường tiêu dùng toàn cầu.

Trong khi đó, Rassvet chọn quỹ đạo cao khoảng 800 km, giúp mỗi vệ tinh bao phủ diện tích lớn hơn và giảm số lượng vệ tinh cần triển khai, dù độ trễ cao hơn đôi chút.

Về phạm vi phủ sóng, Starlink tập trung vào các khu vực đông dân cư và có giá trị thương mại cao, trong khi Nga thiết kế Rassvet để ưu tiên phủ kín Bắc Cực, Siberia, Crimea, Viễn Đông và các khu vực hẻo lánh trong nước.

Đối tượng khách hàng cũng khác biệt. Starlink hướng tới thị trường đại chúng, còn Rassvet được định vị phục vụ doanh nghiệp lớn, ngành công nghiệp và các hạ tầng trọng yếu của chính phủ.

Theo CEO Aleksey Shelobkov, Bureau 1440 không đặt mục tiêu sao chép Starlink mà tự phát triển toàn bộ các thành phần cốt lõi của hệ thống.

Bước tiến mới trong chiến lược chủ quyền số

Trong bối cảnh Nga chịu hàng loạt lệnh trừng phạt của phương Tây, việc xây dựng mạng vệ tinh nội địa được nhiều chuyên gia xem là bước đi quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào các hệ thống viễn thông và vệ tinh nước ngoài.

Ngoài việc hỗ trợ quân sự, Rassvet còn có thể thu hẹp khoảng cách kết nối internet tại các vùng xa xôi, thúc đẩy chiến lược chủ quyền số mà Moscow theo đuổi nhiều năm qua cùng với việc phát triển hệ điều hành, công cụ tìm kiếm, nền tảng thanh toán và hạ tầng công nghệ nội địa.

Giới quan sát cho rằng Rassvet có thể không cần vượt Starlink về số lượng vệ tinh để được coi là thành công. Giá trị lớn nhất của dự án nằm ở việc mang lại cho Nga một mạng lưới kết nối chiến lược do chính nước này kiểm soát, phục vụ cả quốc phòng lẫn phát triển kinh tế, đồng thời giảm phụ thuộc vào các doanh nghiệp công nghệ phương Tây.

Theo RT